Bàng Xuân Lai chống gậy, ngóng về núi Hàm Châu cách đó vài dặm, buồn bã thở dài:
- Than ôi, chẳng ngờ nề nếp nhà họ Phí đã suy đồi đến nông nỗi này.
Triệu Hãn dìu ông đến từ đường họ Phí trước, thắp hương bái tế tổ tiên nhà họ. Sau đó, hai thầy trò lại tới nhà thờ tổ họ Phí. Bàng Xuân Lai lấy quyển sách Tứ Thư tập chú ngâm nước ra, tự nhận là thầy dạy ở thư viện Hàm Châu, yêu cầu gặp tộc trưởng họ Phí ngay.
Đó vốn là phép tắc phải theo. Đừng nói trăm năm trước, ngay cả năm mươi năm trước, tộc trưởng họ Phí cũng nhất định phải đích thân hỏi cho rõ.
Vậy mà lần này, Bàng Xuân Lai đến nơi, ngay cả quản gia lớn nhất cũng chẳng gặp được.
Một gia nhân đón khách mời ông vào tiểu sảnh uống trà, hỏi cặn kẽ đầu đuôi sự việc rồi bảo sẽ thay ông báo lên trên.
Con cháu trong họ phá sách thánh hiền, bắt nạt bạn học đến phát điên, phụ huynh còn dám kéo đến thư viện Hàm Châu làm loạn. Đặt vào ngày trước, chuyện này đủ để triệu tập các bậc bề trên trong họ mở cuộc họp.
Còn bây giờ thì sao?
Bàng Xuân Lai uống hết một chén trà, liền được lễ phép tiễn ra ngoài. Nhà họ Phí chẳng buồn để tâm.
Ông ngoảnh nhìn chỗ hai con sông giao nhau. Ngay cửa sông có một cổng đá đứng riêng biệt, gọi là phường Tam Nhân, do Phí Hoành dựng lên khi làm thủ phụ. Bàng phu tử cười nhạt:
- Văn mạch họ Phí ở Thiếc Sơn suy yếu, đường làm quan cũng mịt mờ. Chuyện ấy tuyệt chẳng phải ngẫu nhiên.
Triệu Hãn đứng ngây ra bên cạnh Bàng Xuân Lai hồi lâu, cuối cùng không nhịn được hỏi:
- Tiên sinh đã có kế trong lòng rồi phải không?
- Sao con biết?
Triệu Hãn phân tích:
- Nếu chưa có kế, tiên sinh đã sốt ruột quay về núi Hàm Châu từ lâu, đâu còn nhàn hạ đứng bên sông thở dài? Hơn nữa, tiên sinh cố ý giữ học trò lại bên cạnh. Có lẽ kế này cần học trò ra tay thực hiện.
- Quả nhiên con rất thông minh.
Bàng Xuân Lai khen một câu, rồi nói tiếp:
- Chỉ là ta còn đang phân vân, không biết có nên làm đến mức ấy hay không.
- Xem ra đó là kế hạ sách.
- Thượng sách vốn là thuyết phục các bậc bề trên trong họ Phí thi hành gia quy. Chỉ cần làm ra vẻ nghiêm chỉnh cũng được. Ai ngờ nhà họ Phí đến cả chút thể diện ngoài mặt cũng chẳng buồn giữ!
Triệu Hãn đoán:
- Chi họ quá đông, mỗi nhà lại có sản nghiệp riêng, lòng người khó mà tụ lại. Tộc trưởng nói không ai nghe, lâu ngày cũng chẳng buồn quản nữa.
Bàng Xuân Lai xếp bằng ngồi xuống, đặt cây gậy ngang trước đầu gối, hỏi:
- Triệu Hãn, con có biết ta là người ở đâu không?
- Nghe giọng tiên sinh, hình như là người Sơn Đông?
- Liêu Đông.
Bàng Xuân Lai nhìn dòng sông Thiếc Sơn lặng lẽ trôi.
Triệu Hãn thoáng kinh ngạc:
- Vậy quê nhà tiên sinh…
- Bị bọn giặc Nữ Chân chiếm mất, người nhà cũng chết cả rồi.
Bàng Xuân Lai dường như chìm vào hồi ức.
- Sĩ tử Liêu Đông phần nhiều xuất thân nhà tướng. Ta miễn cưỡng cũng được xem là con nhà tướng. Nhà tan cửa nát, vợ con ly tán, một kẻ thư sinh như ta đành làm dân chạy nạn. Năm Thiên Khải thứ nhất, công Hỗ Vân được giao tạm trông coi việc của ba bộ Hộ, Công, Binh…
- Công Hỗ Vân là ai ạ?
Triệu Hãn không nhịn được ngắt lời.
- Công họ Vương, tên là Tại Tấn.
Triệu Hãn lại hỏi:
- Tạm trông coi việc của ba bộ, nghĩa là cả ba bộ đều do ông ấy quản ạ?
Bàng Xuân Lai gật đầu:
- Ông kiêm chức Tả Thị lang của cả ba bộ.
Triệu Hãn âm thầm tặc lưỡi. Trong đầu chỉ còn hai chữ: Ghê thật!
Hắn từng nghe tên Vương Tại Tấn, nhưng thật không ngờ người này từng kiêm quản việc của cả ba bộ.
Mấy trăm năm triều Minh, từng có người nắm quyền kiêm quản hai bộ. Như Uông Hồng thời Gia Tĩnh từng làm Thượng thư cả bộ Lại lẫn bộ Binh.
Nhưng đó là Thượng thư của hai bộ, còn Vương Tại Tấn chỉ là Tả Thị lang của ba bộ!
Nói cho dễ hiểu, mọi việc cụ thể của ba bộ Hộ, Công, Binh đều giao cho Vương Tại Tấn xử lý. Ông là con trâu cày của triều đình. Làm tốt thì công lao thuộc về Thượng thư, làm hỏng thì chính ông phải gánh trách nhiệm.
Khi ấy, phe Đông Lâm và phe Tề, Sở, Chiết đang tranh giành quyền lực dữ dội. Chức Tả Thị lang nào cũng quý giá.
Vậy mà đôi bên vẫn tạm thời thỏa hiệp, để Vương Tại Tấn kiêm chức Tả Thị lang của ba bộ. Đủ thấy tài cán của ông xuất chúng đến đâu!
Chẳng qua quân tình Liêu Đông cấp bách, những người khác đều bó tay, cũng chẳng ai muốn gánh trách nhiệm, nên đành trút hết gánh nặng lên vai Vương Tại Tấn.
Bàng Xuân Lai kể tiếp:
- Công Hỗ Vân là bậc tài giỏi, am tường việc nước. Sau trận Quảng Ninh thất bại, ông được lệnh kinh lược Liêu Đông. Ta chính là vào phủ ông làm việc từ dạo ấy. Một tú tài nghèo hèn như ta chẳng có tài cán gì, chỉ nhờ quen thuộc địa thế Liêu Đông mà may mắn được làm người giúp việc cho ông. Đáng tiếc, người làm được việc rốt cuộc vẫn không thắng nổi đám chỉ biết tranh quyền.
Triệu Hãn càng nghe càng kinh ngạc. Ông già dạy học trước mắt hắn, hóa ra từng là người giúp việc cho quan kinh lược Liêu Đông.
Bàng Xuân Lai cười khổ:
- Ta theo công Hỗ Vân mới bốn tháng, chức kinh lược Liêu Đông của ông đã bị tước mất. Ông không phạm tội, cũng chẳng làm gì sai, chỉ vì có kẻ gièm pha rằng ông không đủ sức gánh vác. Bị triệu về Bắc Kinh vẫn chưa đủ, ông còn bị ép cuốn vào cuộc tranh quyền, rồi bị đẩy đến Nam Kinh dưỡng già.
- Cả hai phe đều không dung được ông, chỉ vì ông chủ trương thu hẹp phòng tuyến Liêu Đông! Ta là người Liêu Đông, cả nhà chết thảm dưới đao bọn Nữ Chân, ai nỡ bỏ đất Liêu Đông? Dân ở đó, ai chạy được thì đã chạy cả, ai không chạy nổi đều bị bắt đi. Cả mấy trăm dặm đất hoang vu, giành lại để làm gì? Rồi còn phải đưa những người đã chạy vào trong quan ải trở về vùng đất ngoài ải ấy! Phòng tuyến càng kéo dài, càng dễ bị quân Nữ Chân đánh khắp nơi. Ta chỉ có thể bị động chống đỡ, chẳng thể chủ động đánh trả, hao người tốn của vô ích!
- Chẳng khác nào đánh nhau với người ta mà cứ chìa tay ra trước mặt, chờ họ cầm đao chém. Phải thu tay về, nắm thành quyền, như thế mới đánh ra sức. Các quan lớn đầy triều đình, một đạo lý đơn giản vậy mà cũng không hiểu sao?
Triệu Hãn nói:
- Không dám hiểu. Hiểu rồi thì thành bỏ đất, bỏ dân, phải gánh tội làm mất nước.
- Con còn nhỏ mà đã hiểu được lẽ ấy sao?
Bàng Xuân Lai ngoảnh sang nhìn Triệu Hãn.
- Học trò hiểu đôi chút thôi ạ.
- Con đúng là có thiên tư hơn người, đầu óc cũng sáng suốt hơn hẳn kẻ thường.
Bàng Xuân Lai nói tiếp:
- Công Hỗ Vân không chịu nổi nỗi nhục ấy, giận dữ dâng sớ xin từ quan. Sớ xin từ chức viết từ Bắc Kinh đến tận Nam Kinh, ta cũng theo ông xuống Nam Kinh. Công Hỗ Vân là người nhân hậu. Khi xin về quê, ông vẫn nghĩ cách thu xếp đường sống cho ta. Ông viết thư tiến cử ta đến nhà họ Phí làm thầy đồ. Nếu không, với thân già này, e rằng ta đã chết đói ở Nam Kinh từ lâu!
Vậy ông kể bao nhiêu chuyện, rốt cuộc muốn nói gì với mình?
Triệu Hãn ngờ vực nhìn Bàng Xuân Lai.
Bàng Xuân Lai khen:
- Hôm nay con làm rất tốt. Mụ đàn bà kia định xông vào phòng của sơn trưởng, chỉ mình con dám đứng ra cản. Làm người, có thể không quyền, không tiền, cũng chẳng tài cán gì, nhưng tuyệt đối không thể thiếu lòng gánh vác. Con có trách nhiệm, lại trọng nghĩa, tốt lắm!
Triệu Hãn nhắc:
- Thiếu gia Phí Như Hạc cũng đứng ra ngăn cản mà.
Bàng Xuân Lai lắc đầu:
- Nó làm vậy chỉ vì nghĩa khí giang hồ. Thấy con đứng ra, nó mới cùng đứng lên bảo vệ con. Nếu không, con đã bị mụ đàn bà kia ghi hận rồi.
Ông bỗng hỏi chẳng đầu chẳng đuôi:
- Điều cốt yếu đầu tiên của binh pháp là gì?
- Dùng mưu cao nhất để khuất phục quân địch, không cần đánh mà khiến chúng chịu thua ạ?
Triệu Hãn không dám chắc.
- Đúng. Còn trẻ mà đã đọc binh pháp Tôn Tử, khá lắm! Hôm nay ta dạy con một kế, đánh vào chỗ kẻ địch buộc phải cứu.
Triệu Hãn hỏi:
- Nhà họ Phí là địch ạ?
Ánh mắt Bàng Xuân Lai nhìn Triệu Hãn càng thêm tán thưởng:
- Đúng vậy. Muốn cứu người nhà Từ Dĩnh, kẻ phải đối phó không chỉ là cha mẹ Phí Nguyên Giám, mà là cả họ Phí ở Thiếc Sơn. Đối mặt với người ngoài, họ Phí nhất định sẽ đoàn kết như một. Nhưng trong họ chẳng phải một khối sắt, mâu thuẫn chồng chất.
Triệu Hãn nghĩ ngợi rồi nói:
- Vậy phải đánh vào chỗ họ buộc phải cứu, khiến nhà họ Phí tự rối loạn, ép gia đình Phí Nguyên Giám bị cả họ ruồng bỏ.
- Trẻ nhỏ dễ dạy!
Bàng Xuân Lai hết sức hài lòng với Triệu Hãn, hỏi:
- Nhà họ Phí coi trọng nhất thứ gì?
Triệu Hãn phân tích:
- Họ Phí không thiếu tiền, xem ra cũng chẳng màng danh tiếng. Giờ chỉ còn chút thể diện gia tộc thôi ạ.
- Thể diện gì chứ? Chẳng qua là tấm màn che chuyện xấu. Chúng ta sẽ giật phăng nó xuống!
Triệu Hãn hỏi:
- Tiên sinh không sợ học trò đi tố giác sao?
- Hôm nay con đã dám đứng ra cản người, thì chẳng phải kẻ tiểu nhân đi tố giác.
Bàng Xuân Lai tự giễu:
- Cho dù con có tố giác thì đã sao? Nhà ta tan cửa nát, giờ chỉ còn một thân một mình. Khó lắm mới gặp được đứa học trò vừa ý, ta đã xem Từ Dĩnh như cháu mình. Sao có thể để nhà họ Phí chà đạp nó đến thế?
Ra là vậy, ông không chỉ bảo vệ người nhà. Ông còn muốn đòi lại công bằng cho “con cháu” mình.
Bàng Xuân Lai quả thật có tư tâm. Người nhà ông đều chết cả, có lẽ ông muốn nhận Từ Dĩnh làm con nuôi, nối tiếp hương hỏa. Nào ngờ Từ Dĩnh lại bị Phí Nguyên Giám bắt nạt đến phát điên.
Triệu Hãn nói:
- Tiên sinh cứ nói rõ phải làm thế nào.
Bàng Xuân Lai đáp:
- Khi Phí Tùng Niên sinh được con trai, tuổi đã gần bảy mươi. Ngoài phố vẫn lén truyền những chuyện chẳng hay về việc ấy. Ta sẽ viết vài câu chuyện trăng gió, con mang đi dán khắp nơi rồi loan truyền. Nhà thờ tổ họ Phí dán vài tờ, trấn cửa sông dán vài tờ, trường tư Hàm Châu và thư viện cũng dán vài tờ. Đặc biệt là thư viện Hàm Châu. Ở đó có sĩ tử các huyện lân cận đến học, cũng có danh sư dạy Nho học. Để họ biết chuyện xấu trong nhà này, sang năm e rằng lời đồn sẽ lan khắp nửa Giang Tây.
Trời đất, kế này độc thật, thủ đoạn cũng đê tiện thật!
Phí Tùng Niên có bị cắm sừng thật hay không chẳng quan trọng. Tin đồn một khi lan ra, cái mũ ấy ông ta có muốn cũng không tháo được!
Triệu Hãn nhắc:
- Làm vậy, e rằng người nhà Từ Dĩnh sẽ bị trả thù nặng nề hơn.
Bàng Xuân Lai cười bí hiểm:
- Đến lúc đó, sơn trưởng thư viện Hàm Châu sẽ giúp chúng ta.
- Vì sao ạ?
Triệu Hãn ngờ vực hỏi.
Bàng Xuân Lai đáp:
- Phí Nguyên Lộc là con trai cả của Phí Nghiêu Niên, sinh ra từ vợ cả. Đừng thấy hắn chỉ là tú tài, tài học của hắn chẳng thấp đâu, chỉ là quá mê thơ từ câu chữ. Hắn đã muốn chấn chỉnh nề nếp trong họ từ lâu, cũng muốn chỉnh đốn thư viện Hàm Châu, nhưng mãi chẳng tìm được dịp ra tay. Một khi lời đồn bùng lên, càng ầm ĩ càng tốt. Hắn chắc chắn sẽ mượn cơ hội ấy nắm quyền trong thư viện.
Triệu Hãn hỏi:
- Chẳng phải hắn vốn đang trông coi thư viện sao?
Bàng Xuân Lai lắc đầu:
- Thư viện Hàm Châu chẳng khác nào một nước. Phí Nguyên Lộc là sơn trưởng, giống như hoàng đế ngồi tít trên cao. Các chi họ là hào tộc địa phương, còn gia nhân của họ đã nắm hết mọi việc trong thư viện từ lâu. Ngay cả ruộng của thư viện, sau khi Phí Nghiêu Niên chết, vì chia gia sản không đều mà các nhà tranh giành nhau. Giờ thư viện chẳng còn tiền, ruộng học chỉ còn vài trăm mẫu. Tiền chi tiêu phải do các chi trong họ góp lại. Phí Nguyên Lộc phải nhân dịp này giành lại ruộng học, có thế mới thật sự nắm được thư viện!
Trời đất!
Triệu Hãn phục sát đất. Một vụ bắt nạt trong trường mà lại biến thành tranh quyền đoạt thế, vận dụng cả binh pháp. Có cần phải gay cấn đến thế không?
Triệu Hãn hỏi câu cuối:
- Chuyện này chẳng liên quan gì đến học trò. Vì sao học trò phải mạo hiểm giúp tiên sinh làm việc nguy hiểm như vậy?
Bàng Xuân Lai hỏi ngược:
- Con thông minh hơn người, lại được Phí Ánh Hoàn chu cấp, vậy mà chẳng màng công danh khoa cử, cũng chẳng chịu theo ta học kinh sách cho tử tế. Vì sao ngày nào con cũng luyện võ? Vì sao con để tâm đến chính sự đăng trên công báo? Một đứa trẻ nhỏ tuổi mà bụng dạ sâu sắc như vậy, rốt cuộc con định làm gì?
- Học trò chỉ ham chơi thôi ạ.
Triệu Hãn cười đáp.
- Phí Như Hạc ham chơi thì ta tin. Còn con, ta tuyệt đối không tin.
Bàng Xuân Lai gặng hỏi:
- Nói đi, con rốt cuộc muốn làm gì? Cho dù sau này con định làm phản, thầy cũng sẽ hết lòng giúp con.
Triệu Hãn vội phủ nhận:
- Tiên sinh nghĩ nhiều rồi. Học trò yên lành, làm phản làm gì?
Bàng Xuân Lai cười nhạt:
- Làm phản cũng được. Nếu trẻ lại hai mươi tuổi, ta cũng sẽ mưu chuyện ấy. Thật đấy, làm phản còn có tương lai hơn đi thi khoa cử. Dù con chưa nghĩ đến, ta cũng khuyên sau này con thử xem.
- Vì sao tiên sinh lại nói vậy?
Tên Bàng Xuân Lai này rõ ràng đang dụ trẻ con, gieo vào đầu Triệu Hãn ý định làm phản.
- Người trong quan ải không biết, nhưng ta ở Liêu Đông thì hiểu rõ. Triều Minh e rằng chẳng còn được bao lâu nữa. Thuế khóa ngày một nặng, quân phí tăng vọt, triều đình chỉ biết tăng thuế, tăng tiền quân, chẳng khác nào uống thuốc độc giải khát. Nếu vua mới sáng suốt thì may ra còn xoay chuyển được. Nhưng ta đọc công báo suốt gần một năm, thấy đương kim hoàng thượng chỉ là kẻ lanh lợi vặt, chẳng có chút trách nhiệm nào.
Triệu Hãn nói:
- Hoàng thượng đã trừ được bè hoạn quan, trăm họ đều khen ngài anh minh thần võ.
- Anh minh thần võ cái nỗi gì! Giết một tên hoạn quan, chỉ cần một câu là xong, vậy mà ông ta cứ chần chừ, lúng túng, che che giấu giấu, rước thêm bao chuyện rắc rối! Cuối cùng chẳng phải vẫn dùng một câu là giải quyết được sao? Chọn nội các đại thần mà ông ta còn bốc thăm, coi triều đình như chiếu bạc, đúng là chuyện cười thiên hạ. Lên ngôi mới một năm đã đổi ba vị thủ phụ, loạn cả triều chính. Xét về mưu lược và lòng gánh vác, ông ta còn kém cả Vạn Lịch!
Không bao lâu nữa, vị thủ phụ thứ tư cũng sắp bị thay rồi…
Bàng Xuân Lai nói tiếp:
- Ngay cả dân Giang Nam cũng bị khoản tiền quân phí Liêu Đông đè đến không thở nổi, thì vùng Tây Bắc lạnh lẽo khốn khó còn chịu sao được? Chưa đầy mười năm, thiên hạ ắt loạn lớn, có khi lại sinh ra hạng như Trương Giác, Hoàng Sào!
Nói thêm một câu: cuối thời Minh, ba khoản thuế phụ thu không chỉ đánh vào miền Bắc, mà chia đều theo diện tích ruộng đất trên khắp cả nước.
Đất Giang Nam màu mỡ, dân lại đông, chia ra còn sống được.
Miền Tây Bắc thì không chịu nổi, chẳng khác nào ép dân nổi loạn.
Bàng Xuân Lai cười hỏi:
- Ngoan nào, để thầy dạy con cách làm phản nhé?
Triệu Hãn thầm nghĩ, còn cần thầy dạy sao? Môn chính trị cấp ba đã là sách dạy cách lật đổ thiên hạ rồi.