Vương Dụng Sĩ, Phí Ánh Hoàn, Ngụy Kiếm Hùng và những người khác đều mắc kẹt trong lối nghĩ cũ, chỉ lo tìm cách giữ huyện thành, chưa từng nghĩ có thể chủ động đánh trước.
Dẫu sao đây cũng là năm Sùng Trinh thứ nhất, khởi nghĩa nông dân còn chưa lan khắp nơi.
Vương Dụng Sĩ làm tri huyện, lần đầu đụng độ quân khởi nghĩa. Trong tay hắn chỉ có vài nha dịch, muốn giữ thành còn phải thức trắng đêm chiêu mộ trai tráng trong làng.
Triệu Hãn hiến kế chỉ là ý nghĩ chợt nảy ra, thậm chí hắn còn chẳng biết quân địch có bao nhiêu người, tình hình ra sao.
Hôm ấy, chính mắt hắn thấy đầu Lý chủ bạ bị người ta xách đi thị chúng dọc phố, lúc đó hắn mới hạ quyết tâm đánh cược một phen.
Dám giết chủ bạ để xoa dịu nỗi oán giận của dân, tri huyện quả là kẻ mạnh tay!
Đã là kẻ mạnh tay, vậy cứ bày kế mạo hiểm cho hắn. Ấy gọi là xem người mà bày kế, cũng như khách đến nhà thì làm thịt gà đãi khách.
Nếu đổi thành một viên quan tầm thường, Triệu Hãn nhất định chỉ hiến kế giữ thế an toàn, chẳng việc gì phải tự chuốc lấy phiền phức.
Trở lại huyện nha, đãi ngộ lập tức khác hẳn. Một viên lại sai theo sát dẫn đường cho hắn.
Triệu Hãn tuy lập công lớn nhưng không hề đắc ý, chỉ cung kính chắp tay hỏi:
- Xin hỏi lão tiên sinh quý tính đại danh?
Có lẽ thấy tri huyện giết người lập uy, lại biết Triệu Hãn được tri huyện coi trọng, viên lại này không dám chậm trễ, vội cười đáp:
- Không dám nhận hai chữ quý tính. Ta họ Dương, tên Thủ Trung, chỉ là một viên lại nhỏ ở phòng Lễ trong huyện nha thôi.
- Thì ra là Dương tiên sinh.
Triệu Hãn thuận miệng tâng bốc.
Viên lại vội nói:
- Không dám nhận tiếng tiên sinh.
Hai người vừa đi vừa chuyện trò, chẳng mấy chốc đã tới cổng huyện nha.
Bên phía tây cổng có một ngôi đình nhỏ, nền đất mòn nhẵn, hẳn ngày thường người ra vào rất đông.
Triệu Hãn tiện miệng hỏi:
- Nơi kia là chỗ nào?
Viên lại giới thiệu:
- Đó là đình Thân Minh, chuyên dùng để phân xử những vụ kiện nhỏ.
Triệu Hãn thấy hứng thú, liền hỏi kỹ hơn.
Nghe viên lại giải thích một hồi, những hiểu biết vốn có của Triệu Hãn bị đảo lộn. Hóa ra thời Minh, xử án không phải cứ đánh trống là lập tức mở công đường.
Bên tây cổng huyện nha nhất định phải có đình Thân Minh.
Những vụ tranh chấp tài sản, đánh nhau và các việc dân sự khác đều phải đến đó hòa giải trước.
Trưởng làng phụ trách hai bên cùng viên lại liên quan của huyện nha sẽ ngồi lại, giảng giải thiệt hơn cho người trong cuộc. Nếu đôi bên chịu hòa giải thì khỏi phải kiện tụng. Nếu ai nấy đều không nhường bước, họ mới viết đơn, đánh trống nộp án, rồi tri huyện đích thân mở công đường xét xử.
Nghe quen không?
Đó chính là hòa giải tư pháp!
Cách này do Chu Nguyên Chương đặt ra, giúp quan đứng đầu các châu huyện khỏi phải sa vào những chuyện vụn vặt.
Dĩ nhiên, nó cũng có chỗ hại.
Về sau, quan trường Đại Minh ngày càng suy đồi, quan đứng đầu huyện nha bắt đầu lơ là việc công, chuyện gì cũng đẩy cho viên lại xử lý. Viên lại có thể thông đồng với trưởng làng, ép người trong cuộc phải nhượng bộ ngay từ khâu hòa giải. Kết quả là bên yếu thế thường phải ngậm đắng nuốt cay. Có những viên lại già đời thậm chí còn nắm luôn quyền xử lý các vụ kiện dân sự.
Đã xuyên không về thời cổ, hắn phải tìm hiểu đủ mọi chuyện trong xã hội này, nếu không sau này đến lúc kiện tụng còn chẳng biết phải bước qua cánh cửa nào.
Thấy Triệu Hãn hỏi hết chuyện này đến chuyện khác, dường như rất quan tâm đến huyện nha, viên lại bèn chủ động làm hướng dẫn viên.
Hắn chỉ cánh cửa thứ hai trong huyện nha, nói:
- Đây là Nghi môn, thường ngày không mở. Chỉ vào những dịp vui như tri huyện nhậm chức, đón khách quý, tế lễ hay khánh điển, người ta mới mở cửa này để đi lại.
Triệu Hãn lập tức hiểu ra:
- Cửa dùng trong nghi lễ.
- Tiểu công tử hiểu đúng rồi.
Viên lại lại chỉ cánh cửa nhỏ bên phía đông Nghi môn.
- Cửa này gọi là cửa Người, còn gọi là cửa Hỷ, dành cho tri huyện và tùy tùng ra vào.
Triệu Hãn chỉ cánh cửa nhỏ phía tây, hỏi:
- Còn cửa kia?
Viên lại giải thích:
- Đó là cửa Quỷ, còn gọi là cửa Tuyệt. Dùng để đưa phạm nhân trọng tội ra xét hỏi, hoặc áp giải tử tù đến pháp trường.
Triệu Hãn nói:
- Xui xẻo thật.
- Chứ còn gì nữa. Đứng gần thôi cũng thấy lạnh buốt sống lưng.
Viên lại cười đáp.
Bên trong Nghi môn là đại đường, nơi tri huyện mở công đường xét án.
Hai bên đông tây của đại đường là kho tiền lương và kho binh khí; sáu phòng trong huyện nha chia nhau đặt ở hai phía. Kho tiền lương do huyện thừa trông coi, vừa giống phòng tài vụ vừa kiêm nơi lưu trữ hồ sơ. Kho binh khí do điển sử phụ trách, bên trong cất hình cụ, binh khí cùng sổ sách kiểm kê.
- Phía trước là cửa nhà trong, ta không tiện tiễn xa hơn.
Viên lại dừng bước.
Triệu Hãn chắp tay:
- Đa tạ.
Cửa nhà trong ngăn cách bên ngoài với khu vực bên trong, có người gác cửa. Muốn gặp tri huyện phải thông báo trước, không đút tiền thì thường chẳng được vào. Dân gian gọi đó là “chạy cửa”.
Qua cửa nhà trong là nhị đường, nơi tri huyện thật sự xử lý công việc thường ngày. Đi qua nhị đường mới đến khu nhà riêng, nơi tri huyện ăn ở.
Triệu Hãn đi một đoạn lại dừng một đoạn, cố ghi nhớ cách bố trí của huyện nha.
Cơ cấu này được xây theo một khuôn mẫu, từ nam ra bắc đều giống nhau. Nhớ được một nơi là có thể hình dung hết thảy.
- Tiểu công tử về rồi đấy à? Y quán vừa đưa thuốc tới, ta đang định đi sắc đây.
Cô hầu gái cười nói.
Triệu Hãn vội đáp:
- Làm phiền tỷ tỷ rồi.
Hai người trò chuyện đôi câu, cô hầu gái liền đi sắc thuốc.
Triệu Hãn đến bên giường bệnh, áp tay lên trán em gái. Trán nàng vẫn hơi nóng, nhưng đã hạ sốt.
Hắn chỉ sợ cơn sốt lại tái phát, lúc lên lúc xuống, khiến người ta đứng ngồi không yên.
Triệu Hãn đứng dậy, đi đến bên cửa sổ, mở cửa nhìn ra ngoài. Nhưng điều hắn nghĩ đến lại là đêm nay tập kích có thuận lợi hay không.
…
Có thưởng lớn ắt có người liều mình. Chẳng mấy chốc đã tuyển đủ năm trăm trai tráng, thậm chí còn dư ra mấy chục người.
Vương Dụng Sĩ tạm thời chia hơn năm trăm người thành mười hai đội.
Hắn chọn thêm hai mươi bốn người, mỗi đội một đội trưởng và một đội phó. Không tập cách phất cờ ra hiệu, chỉ dặn rằng nghe tiếng trống thì tiến lên, nghe tiếng chiêng thì rút lui.
Ra trận lỡ làm sai cũng chẳng sao, dù gì quân địch còn kém hơn họ.
Giết lợn nấu cơm cho mọi người ăn no, rồi uống một bát rượu tiễn quân. Xong xuôi, Vương Dụng Sĩ đích thân dẫn quân lên đường.
Đoàn quân cầm đuốc tiến bước. Vừa đi, Vương Dụng Sĩ vừa hỏi:
- Đại Chiêu huynh, huynh còn định tiếp tục thi cử nữa không?
Một tay Phí Ánh Hoàn nắm chuôi kiếm, tay kia giơ cao ngọn đuốc. Hắn thở dài:
- Ta đỗ cử nhân từ năm hai mươi tuổi, kỳ thi Hội đã dự suốt hai mươi năm. Chẳng lẽ lại bỏ cuộc giữa chừng?
- Cứ thi mãi mà không đỗ, chẳng lẽ huynh định thi thêm hai mươi năm nữa? Đừng thi nữa. Bỏ tiền nhờ người chạy cửa ở bộ Lại, dựa vào ơn đức tổ tiên nhà họ Phí, kiếm một chức tri huyện dễ như trở bàn tay.
Phí Ánh Hoàn lẩm bẩm:
- Ta thi tiến sĩ đâu phải vì riêng mình, mà vì cả họ Phí ở huyện Diên Sơn.
Vương Dụng Sĩ không nói thêm, chỉ thấy Phí Ánh Hoàn đáng thương.
Họ Phí ở Diên Sơn từng có thời cực thịnh vào đời thứ sáu, thứ bảy và thứ tám. Mỗi đời bình quân có hai tiến sĩ, cử nhân và tú tài lại càng nhiều.
Chú cháu nối nhau đỗ đầu tam giáp, cha con cùng đỗ đầu năm người, anh em đều làm quan trong nội các.
Vẻ vang biết bao!
Nhưng từ đời thứ chín trở đi, họ Phí bắt đầu suy yếu, chẳng còn lấy nổi một tiến sĩ.
Đời thứ mười càng thảm hơn, cả họ chỉ toàn tú tài. Phí Ánh Hoàn là cử nhân duy nhất.
Hắn là niềm hy vọng của cả họ. Từ dòng chính nhà họ Phí đến các chi đã tách ra như họ Phí ở Hoành Lâm, Hà Khẩu, Liệt Kiều, Nga Hồ… tất cả đều trông mong hắn làm rạng danh gia tộc. Phí Ánh Hoàn sao dám bỏ thi?
Phí Ánh Hoàn nói:
- Đừng nhắc chuyện ấy nữa. Hôm nay được thoải mái giết giặc, cũng coi như lập công giữa sa trường.
Vương Dụng Sĩ lắc đầu than:
- Thế này mà gọi là lập công giữa sa trường sao? Chẳng qua là đám dân đói bị dồn đến đường cùng. Đại Chiêu huynh đánh trận đêm nay, còn trận của ngu đệ là từ nay về sau. Làm cho dân một phương được sống yên ổn mới là chiến trường của ta. Huyện Tĩnh Hải đang trăm bề ngổn ngang, chẳng biết phải bỏ ra bao nhiêu tâm sức mới khôi phục được đôi chút sinh khí.
Phí Ánh Hoàn an ủi:
- Huynh yên dân, ta chăm lo đèn sách. Cùng gắng sức vậy.
Tiếng vó ngựa dồn dập vang lên giữa đêm.
Ngụy Kiếm Hùng nhảy xuống ngựa, nói:
- Huyện tôn, công tử, mau dập đuốc đi!
Vương Dụng Sĩ hỏi:
- Quân địch thế nào?
Ngụy Kiếm Hùng cười khẩy:
- Tên đầu sỏ giặc gọi là Đạp Phá Thiên, đúng là chẳng biết đánh trận. Đừng nói phái người đi do thám, hắn còn chẳng buồn dựng trại. Đám giặc tản ra ở trong nhà dân của trấn, chỉ cho vài người ra ngoài trấn canh đêm.
Vương Dụng Sĩ lập tức yên tâm, biết trận này ắt thắng. Hắn ra lệnh ngay:
- Dập hết đuốc! Người đi trước nắm thắt lưng người đi sau, ngậm đũa trong miệng, im lặng mà hành quân!
Hơn năm trăm trai tráng lặng lẽ tiến gần trấn Độc Lưu.
Phí Ánh Hoàn và Ngụy Kiếm Hùng cùng thuộc hạ dẫn hơn hai trăm người mai phục phía nam trấn, chờ lệnh.
Vương Dụng Sĩ tự dẫn hơn hai trăm người vòng sang phía đông, chuẩn bị đánh úp.
Phía tây trấn là con kênh đào.
Phía bắc chừa lại cho đám dân loạn tháo chạy.
Vương Dụng Sĩ lặng lẽ vòng đến phía đông trấn, nghỉ một lát, chuẩn bị xong xuôi rồi dặn Trần điển sử đang đeo trống lớn sau lưng:
- Ngươi đánh trống!
- Tuân lệnh!
Trần điển sử vừa hồi hộp vừa phấn khích.
Vương Dụng Sĩ lại truyền:
- Ra lệnh đốt đuốc!
“Thùng thùng thùng thùng thùng!”
- Giết! Dẹp tan giặc cướp!
Đêm khuya yên ắng, tiếng trống trầm đục bỗng vang lên. Từng ngọn đuốc đồng loạt được thắp sáng, tiếng hò giết giặc dậy lên dữ dội.
Phía nam trấn, Phí Ánh Hoàn lập tức dẫn quân hưởng ứng.
Mấy trăm trai tráng mới tuyển cắm hơn ba nghìn ngọn đuốc xuống đất, rồi vung đuốc trong tay, khàn giọng hò hét. Trong chớp mắt, cảnh tượng ấy khiến người ta tưởng như có thiên quân vạn mã đang ập đến.