Đám dân chạy nạn vốn chỉ là một lũ ô hợp. Thấy không nuốt nổi miếng xương cứng là Vệ gia, chúng liền kéo sang những vùng khác.
Vệ Hữu Tài dẫn Vệ Uyên xuống vọng lâu, ngồi ở chính sảnh thu xếp hậu sự sau trận chiến. Tiểu Vệ Uyên mình mẩy bê bết máu, được đưa đi tắm rửa, thay quần áo. Dọn dẹp sạch sẽ xong, Vệ Hữu Tài lại sai người đưa nó về chính sảnh, đặt một chiếc ghế bên cạnh cho nó ngồi xem mình giải quyết mọi việc.
Sau trận ác chiến, công việc chất cao như núi. Mấy chục gia đinh xông trận, ai nấy đều bị thương, lại có mấy người bỏ mạng. Trên tường và trong sân nằm la liệt mấy chục xác dân chạy nạn, trước hết phải đưa hết ra ngoài. Quản gia còn chọn mấy gia đinh gan dạ, cẩn thận, sai họ lục tìm đồ đạc trên thi thể. Năm mất mùa đói kém, kiếm thêm được chút của cải nào cũng quý.
Vệ Hữu Tài lần lượt dặn dò từng việc. Đúng lúc ấy, lão Lục đầu trọc xách một người bước vào chính sảnh, ném xuống đất rồi nói:
- Đại ca, ta nhặt được người này trong đám dân chạy nạn.
Người kia ăn mặc như một thư sinh, hai tay bị trói, miệng nhét chặt giẻ rách. Ngoài ra chẳng có gì khác thường, áo dài chỉ bám thêm ít bụi đất, nom không phải chịu khổ sở gì.
Quản gia vừa nhìn thấy thư sinh đã thấy quen mặt. Nhìn kỹ thêm một lần, ông thất thanh:
- Tiên sinh Trương!
Vệ Hữu Tài nhìn sang. Quản gia vội nói:
- Đây là vị tiên sinh ba năm trước đã đặt cho công tử chữ Uyên trong tên.
Vệ Hữu Tài đập đùi:
- Thì ra là tiên sinh Trương Sinh! Sao lại ra nông nỗi này?
Hắn bước nhanh tới, tự tay cởi dây trói cho Trương Sinh, rồi lườm lão Lục đầu trọc một cái.
Lão Lục lập tức kêu oan:
- Không phải lỗi của ta! Ta nhặt được ông ấy trong trại dân chạy nạn thì ông ấy đã bị trói như thế rồi!
Trương Sinh lấy giẻ trong miệng ra, cười khổ:
- Quả thật không liên quan đến vị tráng sĩ này. Ta còn phải cảm ơn ông ấy đã cứu mình ra.
- Tiên sinh đặt tên cho Uyên nhi, vậy cũng chẳng phải người ngoài. Mau mang ghế tới đây.
Vệ Hữu Tài sai người đem ghế cho Trương Sinh ngồi, rồi mới hỏi:
- Sao tiên sinh lại ở trong đám dân chạy nạn?
Trương Sinh thở dài:
- Nói ra thật hổ thẹn. Ban đầu ta dạy học ở quận bên, định kiếm ít lộ phí. Nào ngờ đám dân chạy nạn đột nhiên kéo tới đông nghịt. Quân giữ thành thấy thế bỏ chạy, mặc kệ dân trong huyện cho chúng muốn làm gì thì làm. Một tên đầu lĩnh thấy ta biết chữ, cứ nhất quyết bắt ta làm quân sư. Ta không chịu, hắn liền trói ta, áp giải đến tận đây. Dọc đường hắn đối đãi với ta cũng còn tử tế. Nhưng thêm một thời gian nữa, nếu hắn mất kiên nhẫn, e rằng ta cũng bị nấu lên ăn như những người khác.
Vệ Hữu Tài lấy làm lạ:
- Ta nhớ tiên sinh là bậc cao nhân có pháp lực, sao lại để đám dân chạy nạn bắt được?
Trương Sinh ấp úng, không trả lời cho ra nhẽ. Vệ Hữu Tài thấy vậy cũng không ép, chỉ nhìn hắn từ trên xuống dưới. Chợt hắn nở nụ cười, cười đến nỗi Trương Sinh thấy sống lưng lạnh toát.
Vệ Hữu Tài chắp tay nói:
- Ba năm trước, lúc con trai ta, không, khuyển tử Vệ Uyên chào đời, được tiên sinh ban cho cái tên. Ba năm sau lại gặp được tiên sinh, quả nhiên có duyên!
- Không, chẳng có duyên gì cả!
Trương Sinh buột miệng đáp, khiến Vệ Hữu Tài giật mình.
Thấy sắc mặt Vệ Hữu Tài khác lạ, Trương Sinh vội giải thích:
- Ý ta là tiểu công tử phúc duyên sâu dày, xứng đáng mang chữ ấy. Ta chẳng có công lao gì.
Nụ cười của Vệ Hữu Tài càng thêm rạng rỡ:
- Tiên sinh ắt là người tài giỏi. Tài cán đến đâu, kẻ không biết chữ như ta cũng chẳng rõ, nhưng quanh đây mấy chục dặm, không ai đọc nhiều sách bằng tiên sinh. Ngoài kia đang loạn lạc, khuyển tử cũng đến tuổi vỡ lòng rồi. Hay là nhờ tiên sinh dạy nó đọc sách, biết chữ, học đạo lý thánh hiền?
Chẳng hiểu vì sao, nhìn Vệ Hữu Tài cười tủm tỉm, nói năng nửa nho nhã nửa quê mùa, Trương Sinh lại rùng mình.
Hắn vội từ chối:
- Vệ lão gia quá khen. Ta tài hèn học mọn, dạy người chẳng khác nào làm hại người ta. Hơn nữa, những điều ta học cả đời đều là đạo học, khác xa đạo lý thánh hiền.
Lời Trương Sinh nói nghe khách sáo, nhưng ý thật là không muốn ở lại lâu.
Vệ Hữu Tài dường như chẳng hiểu lời hắn, vẫn cười tủm tỉm:
- Tiên sinh muốn dạy mấy ngày thì cứ dạy mấy ngày. Chưa cần quyết ngay, cứ ngồi xuống đã!
Chẳng biết là cố ý hay vô tình, hai gã gia đinh béo mập đứng kẹp Trương Sinh ở giữa. Lão Lục đầu trọc đặt tay lên chuôi đao, đứng sau lưng hắn. Trên người lão còn mấy vết thương mới, máu thấm đỏ cả băng vải. Khắp người lão không chỉ nồng nặc sát khí mà còn hôi tanh mùi máu nóng.
Vệ Hữu Tài trở về chỗ ngồi, tiếp tục thu xếp công việc. Trương Sinh bèn nói:
- Ta ngồi đây e không tiện. Hay là tránh mặt thì hơn.
Vệ Hữu Tài cười tủm tỉm xua tay:
- Không sao. Tiên sinh đâu phải người ngoài, cứ ngồi xem.
Trương Sinh đành ngồi yên, không tiện đứng dậy bỏ đi.
Lúc này quản gia lại vội vã bước vào. Ông nhìn Trương Sinh, muốn nói lại thôi. Vệ Hữu Tài liền bảo:
- Tiên sinh là người nhà, không cần kiêng dè. Cứ nói đi.
Quản gia thưa:
- Lão gia, ngoài kia còn rất nhiều dân chạy nạn bị thương, phần lớn thương thế nặng, không đi nổi. Tôi đã đếm qua, hơn chín mươi người. Nên xử trí thế nào?
Lão Lục đầu trọc cười khẩy:
- Lão Bát, vừa rồi bọn chúng còn định lấy mạng chúng ta, việc này mà cũng phải hỏi sao? Bao năm rồi, cái tật nhát gan mềm lòng của ngươi vẫn chẳng đổi. Được, ta nói cho ngươi biết nên làm gì. Đào hai cái hố lớn, chôn hết người chết vào đó, lấp cho sâu. Còn người sống thì đặt bên cạnh cái hố khác, chờ đến sáng mai xem còn ai sống nổi. Khi ấy nếu vẫn chưa chết thì cứu một phen.
Trương Sinh cau mày.
Trong đám dân chạy nạn, người bị thương nhẹ nhất cũng lãnh một nhát dao sâu. Ai còn đi được thì đã chạy từ lâu. Bỏ họ ngoài đồng một đêm, làm sao sống nổi? Lời lão đại hán kia chẳng phải là thấy chết không cứu sao?
Trương Sinh nhìn sang Vệ Hữu Tài. Hắn thấy Vệ Hữu Tài nheo mắt, nom như đã ngủ mất, chẳng nghe thấy gì. Quản gia cũng không chờ lệnh của Vệ Hữu Tài, quay người đi thẳng, rõ ràng định làm theo lời lão đại hán.
Trương Sinh ngoảnh lại, vừa hay chạm phải ánh mắt lão. Lão ngoác miệng cười gằn. Trương Sinh lập tức hiểu ý: dám lắm lời, ta chôn ngươi chung với chúng.
Đợi quản gia ra khỏi cửa, Vệ Hữu Tài mới như vừa chợp mắt xong, chầm chậm mở mắt, hỏi:
- Lão Bát đâu?
Quản gia lại vội vã chạy vào:
- Vừa rồi tôi đi giải quyết chút việc nhỏ. Đại ca… lão gia có gì sai bảo?
Vệ Hữu Tài cười:
- Ta đã nói tiên sinh Trương không phải người ngoài, ngươi không cần quá câu nệ cách xưng hô. Kể lại cho ta nghe chuyện ruộng đất và lương thực trong kho.
Quản gia không cần nghĩ ngợi, đáp ngay:
- Trang trại hiện có năm mươi ba mẫu rưỡi ruộng tốt hạng nhất, một trăm ba mươi bảy mẫu hạng nhì, sáu mươi mẫu hạng ba. Có một trăm lẻ bảy hộ tá điền cày ruộng cho chúng ta, mỗi hộ thuê chừng hai mẫu ba phân. Đầu năm đã bán bớt ít lương thực cũ, trong kho hiện còn tổng cộng hai trăm ba mươi thạch các loại.
Vệ Hữu Tài chậm rãi nói:
- Năm nay chắc chắn mất trắng. Nếu chỉ mong cầm cự đến đầu xuân năm sau mà không chết đói, số lương thực này nuôi nổi bao nhiêu người?
Quản gia nghĩ một lát, khó nhọc đáp:
- Lục gia có thể đi săn…
Lão đại hán hừ một tiếng:
- Trên núi cỏ còn chẳng có, lấy đâu ra thú săn?
- Nếu vậy, có lẽ nuôi được hai trăm bốn mươi người. Mỗi người mỗi ngày ba lạng, không thể ít hơn.
Vệ Hữu Tài từ tốn nói:
- Vậy nghĩa là ngoài người trong nhà, tá điền của chúng ta trở về cũng chỉ có ba phần sống nổi.
Ngay cả tá điền cũng chỉ sống được ba phần. Những người khác hoặc chết đói, hoặc tha phương thành dân chạy nạn. Không muốn chết đói mà cũng chẳng muốn bỏ xứ đi, thì chỉ còn một con đường.
Nghe đến đây, Trương Sinh đã hiểu. Lương thực trong Vệ gia còn không đủ nuôi tá điền của họ, sao có thể gánh thêm đám dân chạy nạn bị thương nặng ngoài kia? Bao năm nay, đây là lần đầu tiên Trương Sinh phải đối diện với một lựa chọn tàn khốc đến thế.
Chỉ trong chốc lát, hắn lạnh lùng quan sát và chợt hiểu ra: người trong căn phòng này e đều là hạng giết người không chớp mắt.
Hắn bỗng nhớ đến vận số mình nhìn thấy ba năm trước, khi bày trận Hối Thủy Hợp Quang. Tim hắn chợt đập mạnh.
- Tiên sinh Trương!
Vệ Hữu Tài đột nhiên nhìn sang hắn, nheo mắt cười hỏi:
- Tiên sinh đã nghĩ kỹ chưa? Có bằng lòng vỡ lòng cho Uyên nhi không?
Nhìn đôi mắt cười tủm tỉm của Vệ Hữu Tài, Trương Sinh lại nghĩ đến hai cái hố đang đào ngoài trang. Nếu hắn dám nói không, e rằng sẽ bị chôn chung với đám dân chạy nạn. Ba năm qua Trương Sinh gặp biến cố, đạo lực trong người mất sạch, chẳng khác gì người thường. Giờ dân chạy nạn đi qua, cỏ cây trong vòng trăm dặm đều bị vét sạch, nhìn đâu cũng chỉ thấy đất vàng. Dù có trốn thoát, hắn cũng sẽ chết đói ngoài đồng. Nếu chết vào lúc này, thật chẳng đáng chút nào.
Nghĩ trước nghĩ sau, Trương Sinh vẫn chẳng còn đường lui.
Nghĩ lại, dạy học truyền đạo cũng là việc cao quý. Vốn dĩ hắn đến quận bên cũng định dạy học. Trương Sinh đành đáp:
- Ta sẵn lòng.
Vệ Hữu Tài mừng rỡ, lập tức gọi Vệ Uyên tới làm lễ bái sư. Tiểu Vệ Uyên rất ngoan ngoãn, quỳ xuống trước mặt Trương Sinh, dập đầu hành lễ.
Mặt Trương Sinh lúc xanh lúc trắng. Mấy lần hắn muốn đứng bật dậy bỏ trốn, nhưng sau lưng là lão Lục đầu trọc cùng thanh đại đao của lão, trốn đi đâu cho được? Hắn chỉ do dự một thoáng, tiểu Vệ Uyên đã dập đầu đủ ba cái.
Trương Sinh thầm thở dài. Đã nhận lễ bái sư, mối duyên này coi như kết chặt rồi.
Đã đến thì đành yên phận. Làm lễ xong, lòng Trương Sinh lại bình tĩnh hơn đôi chút. Hắn bước lên, đỡ tiểu Vệ Uyên dậy rồi chăm chú ngắm nhìn.
Ba năm trước Trương Sinh rời đi vội vã, thật ra chưa từng gặp Vệ Uyên. Hôm nay mới là lần đầu tiên. Tiểu Vệ Uyên mày kiếm mắt sáng, đôi mắt to đặc biệt xinh đẹp, ánh lên vẻ thông minh lanh lợi. Trương Sinh nhìn nó mà thấy mến.
Tiểu Vệ Uyên cũng ngẩng đầu nhìn Trương Sinh. Chợt khóe môi nó chầm chậm cong lên, nở nụ cười. Nó cảm nhận được Trương Sinh là người thứ tư yêu mến mình.
Nhìn gương mặt nhỏ nhắn dần nở nụ cười vui vẻ ấy, lòng Trương Sinh cũng mềm đi.
Thấy lễ bái sư đã xong, Vệ Hữu Tài nói:
- Từ nay trong ba năm tới, Uyên nhi xin gửi gắm cho tiên sinh.
- Ba năm?
Trương Sinh sửng sốt. Hắn đâu định ở lại lâu đến thế, chỉ muốn dạy Vệ Uyên biết chữ rồi tìm cách rời đi.
Vệ Hữu Tài nheo mắt, cầm chén trà lên, ung dung nhấp một ngụm rồi mới nói:
- Ba năm nữa là kỳ thi tuyển đồ đệ chung của Đại Thang Tiên Tông. Khi ấy Uyên nhi lên sáu, vừa đúng tuổi dự thi. Vỡ lòng ba năm đã gấp lắm rồi.
Trương Sinh vỗ trán. Hắn suýt quên mất chuyện hệ trọng như kỳ thi tuyển đồ đệ của tiên tông. Nhưng ở lại ba năm quả thật vượt xa dự định, hắn đành nói:
- Ta còn có việc gấp, phải đến Nam Tề. E rằng không thể ở lại đủ ba năm.
Vệ Hữu Tài cười như không cười:
- Mấy quận lân cận giờ đâu đâu cũng có dân chạy nạn. Chẳng mấy chốc họ sẽ hóa thành giặc cướp, mặt đất này phải mất hai ba năm mới yên ổn được. Ba năm trước tiên sinh còn chưa ra khỏi Ung Châu, ba năm tới liệu có đi được không?
Trương Sinh ngẩn người, rồi ngẫm nghĩ kỹ.
Nghe đến nước này, hắn cũng hiểu ba năm tới mình chẳng thể rời đi. Trương Sinh chỉnh lại tâm tình, nghiêm mặt nói:
- Muốn dự kỳ thi tuyển đồ đệ của tiên tông, ba năm quả thật quá gấp. Nếu vậy, xin lão gia chuẩn bị sẵn sàng. Sáng mai ta bắt đầu dạy học.
Vệ Hữu Tài mừng rỡ, vội sai người dọn phòng, sắp xếp chỗ ở cho Trương Sinh và thư phòng để Vệ Uyên học tập. Đợi mọi việc đâu vào đấy, hắn mới cầm chén trà lên, khẽ nhấp một ngụm rồi cười nói:
- Tiên sinh đã là người nhà, vậy chuyện ngày trước ném một con gà rừng vào sân nhà ta, ta cũng quên đi.
Trương Sinh lại toát mồ hôi lạnh.
Sáng sớm hôm sau, trong Vệ gia lần đầu vang lên tiếng đọc sách sang sảng.
Trong thư phòng vừa được dọn dẹp suốt đêm, Trương Sinh và Vệ Uyên ngồi đối diện nhau. Giọng hắn trong trẻo, vang vọng khắp phòng:
- Thế cuộc thiên hạ, lâu hợp rồi cũng tan, lâu tan rồi lại hợp. Cuối đời nhà Chu, bảy… khụ khụ! Nói nhầm rồi, phải là câu này: Đại Thang lập quốc đã nghìn năm, thuở đầu chia đất đặt ra các quận Tấn, Tề…
Ngoài cửa sổ, Vệ Hữu Tài, lão đầu trọc và quản gia áp lưng vào tường, ngồi xổm nghe lén.
Nghe được một lúc, Vệ Hữu Tài vỗ đùi, hạ giọng cảm thán:
- Thế cuộc thiên hạ, lâu hợp rồi cũng tan, lâu tan rồi lại hợp! Lão tử tuy chưa từng đọc sách, nghe câu này cũng thấy có lý lắm! Tiên sinh quả là người tài!
Ba năm thoáng chốc trôi qua.
Ngoảnh đi ngoảnh lại, núi đồi lại xanh mướt, sông Thông Hà cuộn sóng dữ dội. Trương Sinh cũng nhồi nhét vào đầu Vệ Uyên đủ mọi môn học mà người khác phải mất mười năm mới học xong.