Hôm ấy, mặt trời còn chưa lên tới đỉnh đầu, trời quang mây sáng. Trong thư phòng, Vệ Uyên và Trương Sinh đã học bài được một canh giờ.
Chiếc bàn sách trước mặt Vệ Uyên thuở đầu chỉ là chiếc bàn thấp, nay đã đổi thành bàn cao như người lớn thường dùng. Hai bên tường, giá sách vốn trống trơn, giờ đã chật kín những cuốn sách đóng gáy cẩn thận. Sách trên đó đều do hai thầy trò tự tay viết. Một giá là sách của Trương Sinh, giá kia là sách của Vệ Uyên.
Ngày được cứu ra, trên người Trương Sinh chỉ còn độc bộ quần áo. Trong nhà họ Vệ lại chẳng có mấy quyển sách, lèo tèo vài cuốn lịch với sổ sách. Bởi vậy, những sách vỡ lòng ban đầu đều do chính tay Trương Sinh viết.
Phần lớn sách trên giá của Vệ Uyên là bản chép lại trước tác của Trương Sinh. Một là để thuộc lòng kinh điển, hai là để rèn chữ. Song cũng có mấy cuốn thật sự ghi lại suy nghĩ riêng của cậu. Những cuốn ấy lúc này không đặt trên giá, mà nằm trước mặt Trương Sinh.
Trương Sinh đang giở lại những bài văn Vệ Uyên viết. Trong phòng lặng như tờ, chỉ có nắng rọi vào, như khơi lên tiếng ngân khe khẽ, mơ hồ.
Văn của Vệ Uyên còn non nớt, nhưng đã thấy rõ người viết có chủ kiến riêng, không rập khuôn theo lối cũ. Đáng quý hơn cả là trước sau đều tự khớp với nhau. Chỉ có điều, những bài gần đây đã bắt đầu lộ mũi nhọn, chẳng biết là hay hay dở.
Trong lúc Trương Sinh đọc sách, Vệ Uyên ngồi ngay ngắn bất động, trầm lặng chẳng khác nào pho tượng.
Một lúc sau, Trương Sinh mới hoàn hồn. Ông ngắm kỹ đứa học trò đã sớm hôm bên mình suốt ba năm rồi nói:
- Chuyện ở đời có đến ba ngàn nẻo, thầy đã dạy con cả rồi. Còn chuyện tu tiên, đợi con vào tông môn tu hành ắt sẽ tự học được. Suốt ba năm qua, ngày nào thầy cũng dạy con năm canh giờ, mưa gió chẳng nghỉ. Những điều cốt yếu nhất trong đời thầy đã truyền cho con rồi, phần còn lại chỉ là mài giũa những chỗ vụn vặt.
Trương Sinh ngừng một lát, nghiêm giọng dặn:
- Nhưng con phải nhớ cho kỹ, chuyện nhân gian khó phân đúng sai. Nên giữ hay nên bỏ, tất cả nằm ở lòng mình. Thầy dạy con cách nhìn cho thấu đáo mọi bề, cách cân nhắc hơn thiệt được mất. Nhưng cuối cùng quyết định thế nào vẫn phải do con. Điều ấy thầy không dạy được, bậc thánh hiền cũng chẳng dạy được.
Vệ Uyên gật đầu.
Trương Sinh nhìn cậu, bỗng mỉm cười:
- Đứng lên cho thầy xem nào!
Vệ Uyên nghe lời đứng dậy, thân thẳng như cây tùng.
Cậu vừa tròn sáu tuổi, nhưng đã cao hơn đứa trẻ nhà nông mười mấy tuổi bình thường. Đường nét trên mặt cũng rõ hơn, vẻ non nớt phai đi không ít, dần lộ vẻ cứng cỏi của thiếu niên. Từ bé Vệ Uyên vốn ít nói, chỉ khi bàn với Trương Sinh chuyện thời cuộc, đạo lý, cậu mới nói không ngừng.
Trương Sinh nhìn cậu từ đầu đến chân mấy lượt, thở dài:
- Ngày đầu gặp con, con còn chưa cao tới thắt lưng thầy. Giờ đã vượt quá vai rồi, năm tháng trôi nhanh thật.
Vệ Uyên bỗng cúi mình thật sâu:
- Ơn thầy, con sẽ ghi lòng tạc dạ!
Trương Sinh bật cười, đưa tay xoa đầu cậu. Tính Vệ Uyên trầm lặng, kín đáo, hiếm khi nói thẳng những lời như vậy. Nhưng chính vì thế, mới biết lời ấy phát ra từ đáy lòng; không nói thì chẳng thể giãi bày hết.
Chỉ là giờ Vệ Uyên đã cao lớn, muốn xoa đầu cậu cũng chẳng tiện tay như trước.
Trương Sinh thở dài:
- Đứa nhỏ này ngoài lạnh trong nóng, dung mạo lại sáng sủa, chủ kiến cũng rất vững. Thầy chỉ sợ sau này con chịu thiệt vì chữ tình. Ôi, nói với con những chuyện này làm gì, nếu không nghĩ kỹ, thầy suýt quên mất con mới sáu tuổi.
- Bài học vừa rồi là bài cuối cùng. Ba năm thầy trò ta bên nhau, coi như đã trọn vẹn. Tháng sau là kỳ khảo thí tuyển đồ đệ của tiên tông, năm năm mới mở một lần, nhất định không được bỏ lỡ. Đến lúc ấy thầy sẽ cùng con tới phủ quận dự thi. Hai ngày tới thầy phải thu xếp những trước tác và điều tâm đắc trong ba năm qua. Con cứ vui chơi cho thỏa thích đi!
Cuối cùng Vệ Uyên mới lên tiếng:
- … Để con giúp thầy thu xếp.
Trương Sinh cười:
- Cũng được.
Ngoài cửa sổ, Vệ Hữu Tài thở phào, khom lưng cùng lão Lục đầu trọc và quản gia lặng lẽ rời đi.
Đi được vài bước, Vệ Hữu Tài vỗ đùi, lại thở phào:
- Cuối cùng cũng khỏi phải ngồi xổm dưới chân tường nữa! Ba năm rồi, hai cái chân của lão gia ta sắp thành que sắt cả rồi. Hai người các ngươi ngồi xổm nghe suốt ba năm, có học được gì không?
Lão Lục sờ cái đầu trọc lóc:
- Nghe bao nhiêu chuyện nhân gian, rốt cuộc ta cũng hiểu điều mình nghĩ trước kia chẳng sai. Trên đời làm gì có đạo nghĩa, chỉ có một chữ, đánh! Thắng thì làm đế vương khanh tướng, thua thì thành giặc cướp với đống xương khô. Có vậy thôi!
Vệ Hữu Tài thở dài, quay sang quản gia:
- Còn ngươi?
Quản gia ung dung đáp:
- Ta lại hiểu thêm binh pháp tiên gia hồi nhỏ từng học. Binh pháp không có thế cố định, nước chảy chẳng theo hình khuôn! Nếu còn gặp đám dân chạy loạn kia, việc gì phải cố thủ trong nhà? Ta với lục ca dẫn mười mấy người bám quanh đội ngũ của chúng, ban ngày đốt khói, ban đêm phóng hỏa, rảnh thì bắn tên. Chúng dám đuổi, ta kéo chúng đi xa rồi chém ngã. Mặc cho có mấy ngàn người, chẳng cần bao lâu cũng kiệt sức, tự tan tác thôi.
Lão Lục hừ một tiếng, tỏ vẻ không tin:
- Ngươi thật sự từng học binh pháp tiên gia à? Sao đến mấy chữ cũng chẳng biết thêm?
Mặt quản gia đỏ bừng, vội phân bua:
- Thầy ta chỉ truyền miệng. Phép này không truyền cho người thứ ba nghe, thầy nói vào tai ta, cần gì phải biết chữ!
Lão Lục cười khẩy:
- Thầy rởm của ngươi chắc cũng là kẻ mù chữ.
Hai người cãi nhau mấy câu, lúc này mới nhớ ra Vệ Hữu Tài đã im lặng hồi lâu. Họ nhìn sang, chỉ thấy ông ngẩng đầu ngắm trời, chẳng biết đang nghĩ gì.
Quản gia và lão Lục nhìn nhau, hỏi:
- Đại ca, có tâm sự à?
Vệ Hữu Tài vẫn không cúi đầu, chỉ cố chớp mắt mấy cái:
- Không có gì. Ta chỉ nghĩ, Uyên nhi vào tiên tông rồi, chẳng biết bao giờ mới được gặp lại.
Quản gia và lão Lục nhìn nhau, chẳng ai còn cười nổi.
Quản gia thử an ủi:
- Nghe nói sau khi tu hành, tuổi thọ sẽ tăng thêm rất nhiều. Người trên trời một ngày, dưới nhân gian…
Hắn nói nhanh quá, đến khi nhận ra không ổn thì lời đã thốt được một nửa.
- Không sao. Ta chỉ hơi mệt, muốn về phòng nghỉ một lát. Hai người cứ lo việc mình đi.
Vệ Hữu Tài khoát tay, quay về phòng ngủ.
Ba ngày sau, trời vừa hửng sáng, Trương Sinh và Vệ Uyên đã lên đường tới quận thành. Ngoài hai người cưỡi ngựa, còn có hai con la thồ hành lý.
Vệ Hữu Tài tiễn họ đi suốt ba mươi dặm đường mới chịu quay về. Dọc đường ông chỉ lặng lẽ đi bên, chẳng nói mấy câu. Đến lúc chia tay, ông cũng chỉ phất tay rồi xoay người trở về.
Xế chiều, Vệ Uyên và Trương Sinh cuối cùng cũng rời khỏi con đường núi quanh co, lên đường cái dẫn tới quận thành.
Nói là đường cái, thật ra chỉ là con đường đất nện, đủ cho hai cỗ xe la đi song song. Mặt đường lồi lõm, giữa lằn sâu bốn vệt bánh xe, trông là biết đã lâu không được tu sửa. Nhưng con đường ấy đã là đường tốt chưa từng thấy trong mắt Vệ Uyên. Đường núi ở huyện Nghiệp gập ghềnh khó đi, xe chẳng thể qua, chỉ có thể cưỡi la. Nhà giàu lắm mới có lừa, mà cũng chẳng được mấy con.
La thấp bé, đi không nhanh hơn người thường là bao. Bù lại, chúng bền sức, chở nặng được, lại ăn cỏ khô nên vùng núi có rất nhiều.
Trương Sinh cố ý để Vệ Uyên ngắm nhìn thế giới ngoài núi, bởi vậy đường đi không gấp gáp.
Nhìn con đường kéo dài phía trước, Trương Sinh chợt cảm khái:
- Hai mươi năm trước, thầy cũng như con bây giờ, đi dự kỳ khảo thí của tiên tông. Khi ấy sư tổ con chỉ nhìn qua hơn hai mươi người đã chọn trúng thầy. Thầy cũng không phụ kỳ vọng, vượt xa những kẻ còn lại, chẳng những đứng đầu bản quận mà khắp Vân Châu cũng không ai sánh bằng. Về sau, thầy tu hành có thành tựu rồi xuống núi trải đời, vốn tưởng sẽ làm nên nghiệp lớn như các bậc tiền bối, nào ngờ liên tiếp vấp ngã, bao năm qua chẳng làm được việc gì ra hồn.
Nói đến đây, Trương Sinh liếc nhìn Vệ Uyên, mỉm cười:
- Nhưng giờ đã có con, những năm tháng vừa qua cũng không uổng phí. Con đã là học trò của thầy, kỳ khảo thí này dễ như trở bàn tay. Không bỏ xa kẻ đứng thứ hai đến tám vạn dặm thì mang tiếng Trương Sinh mất! Trước hết, thầy sẽ nói cho con biết dòng truyền thừa của chúng ta. Dù trái quy củ đôi chút, cũng chẳng có gì to tát.
Ông ngừng lại, vẻ ngạo nghễ dâng lên:
- Thầy xuất thân từ điện Thiên Thanh của cung Thái Sơ. Sau kỳ khảo thí, đó cũng sẽ là nơi con tu hành.
Vệ Uyên vốn luôn bình tĩnh, lúc này cũng sửng sốt:
- Cung Thái Sơ? Một trong bốn tiên tông ư?
- Là đứng đầu trong bốn tiên tông, cung Thái Sơ.
Vệ Uyên ngờ vực nhìn Trương Sinh:
- Thầy từng nói quận nhỏ xa xôi của chúng ta, ngoài Xích Triều tông của bản quận ra, quanh năm chỉ có một hai tông môn hạng ba đến tuyển đồ đệ. Cung Thái Sơ ở tận trên cao, sao lại tới đây?
Trước đó Trương Sinh đã giảng cho Vệ Uyên những điều căn bản về kỳ khảo thí tuyển đồ đệ. Vô số tông môn tham gia được chia làm bốn bậc. Tông môn hạng tư chỉ được tuyển người trong bản quận, như Xích Triều tông. Tông môn hạng ba được gọi là phúc địa, có thể tuyển người khắp một châu, thỉnh thoảng sang châu khác thì số người được chọn bị giới hạn nghiêm ngặt. Hạng hai gọi là động thiên, được tuyển người trong phạm vi cả nước.
Cao nhất là bốn tiên tông, có thể tuyển người khắp Đại Thang. Nhưng bốn tiên tông ở tít trên cao, mỗi kỳ lại chỉ nhận rất ít đồ đệ. Suốt năm mươi năm qua, họ chỉ đến quận Phùng Viễn ba lần, tổng cộng trao năm suất.
Vì thế Vệ Uyên mới hỏi câu ấy.
Trương Sinh mỉm cười, thong thả đáp:
- Cứ yên tâm, lần này các tiên tông khác có tới hay không còn chưa biết, nhưng cung Thái Sơ nhất định sẽ đến. Có điều con cũng đừng vì thế mà kiêu ngạo. Con đã học được chân truyền của thầy. Người khác dù có tư chất xuất chúng, lại chịu khó hết sức, cũng chỉ bằng bảy phần bản lĩnh của con thôi.
Theo Trương Sinh đọc sách suốt ba năm, Vệ Uyên đã học được một điều: không nhẹ dạ tin theo, kể cả lời của Trương Sinh.
Cậu vẫn chưa hết nghi hoặc, bèn hỏi tiếp:
- Nhưng con vẫn không hiểu, vì sao cung Thái Sơ lại dành cho quận mình một suất?
Trương Sinh chờ mãi câu hỏi này. Ông thản nhiên đáp:
- Đạo hiệu của sư tổ con là Phần Hải chân nhân, một trong ba vị chân nhân của điện Thiên Thanh, cung Thái Sơ. Sư tổ đời trước là Huyền Nguyệt chân quân, đã làm điện chủ điện Thiên Thanh từ hai trăm năm trước. Các vị sư tổ coi trọng nhất là dòng truyền thừa. Con vào điện Thiên Thanh rồi, tự nhiên sẽ được lợi không ít. Có điều, lão nhân gia rất giữ thể diện. Trong kỳ khảo thí này, con nhất định phải phô bày hết tài học, quét sạch những kẻ còn lại, đừng làm người mất mặt.
Vệ Uyên nghe mà nửa tin nửa ngờ. Thầy mình thật sự có lai lịch lớn đến thế sao? Nghe ý Trương Sinh, hình như chỉ vì ông nhận một học trò ở quận Phùng Viễn mà cung Thái Sơ phá lệ dành cho nơi này một suất.
Vệ Uyên không biết rõ phép tắc trong cung Thái Sơ ra sao, nhưng cảm thấy Trương Sinh là đồ tôn của một vị điện chủ, e rằng chưa đủ sức làm nên chuyện lớn như vậy.
Cậu cũng chẳng biết Huyền Nguyệt chân quân có bao nhiêu đệ tử đời sau. Sử sách kể rằng trước kia nước Bắc Tề từng có vị hoàng tử thích kết giao nhân tài, đến hạng chuyên gáy trộm chó cũng thu nhận, kết quả nuôi tới ba ngàn môn khách. Người tu hành sống lâu, nhỡ đâu Huyền Nguyệt chân quân cũng thích môn đồ đông như rừng, vậy số đệ tử đời sau chưa chắc đã ít hơn ba ngàn.
Trương Sinh nào biết Vệ Uyên đang âm thầm chê bai mình. Lúc này ông phóng mắt nhìn xa, tâm trí đã bay tới phủ quận. Đang khoan khoái ngắm cảnh, bỗng phía sau vang lên tiếng vó ngựa dồn dập. Mấy kỵ sĩ thúc ngựa phi tới.
Dưới thân họ là những con chiến mã xanh đen cao tới một trượng, vó sắt nện xuống đất như sấm, khí thế ngút trời. Có vẻ đang vội việc, cả bọn phóng hết tốc lực, lướt qua bên Trương Sinh và Vệ Uyên như gió.
Con đường hẹp, Trương Sinh không kịp tránh. Vả lại đạo lực của ông đã bị phong bế, thế là hứng trọn cả mảng bụi đất. Bốn vó ngựa lớn như mặt trống vừa đạp vừa cày trên đường, hất tung cát sỏi bụi mù, dội thẳng lên đầu lên mặt hai thầy trò!
Vốn mang dáng vẻ tiên phong đạo cốt, ung dung thanh nhã, vậy mà Trương Sinh bị bụi đất phủ kín, chẳng còn sót lại chút phong thái nào.
Nhìn Trương Sinh đầu tóc mặt mũi lấm lem, Vệ Uyên bỗng cảm thấy, dù lần này cung Thái Sơ thật sự dành cho quận Phùng Viễn một suất, có lẽ chuyện ấy cũng chẳng liên quan gì đến Trương Sinh.