Lý Văn Mẫn đứng dưới nắng, trầm ngâm suy nghĩ.
Mặt trời lên cao, nắng mỗi lúc một gắt, vậy mà ông như chẳng hề hay biết.
Thuở nhỏ, nhà ông không khá giả. Cha ông lại hay mắng người, vì thế đắc tội với không ít kẻ. Con cái nhà hàng xóm thường bắt nạt, khinh khi ông. Người lớn cũng quở trách ông…
Ngày ấy, ông mờ mịt chẳng hiểu ra sao. Ông biết cha mình có chỗ không phải, nhưng dẫu cha có sai thì vẫn là cha.
Trong cảnh ngộ ấy, ông đè nén cơn giận trong lòng, vùi đầu đèn sách. Đến khi học hành nên nghiệp, nỗi uất ức tích tụ suốt bao năm cũng bùng lên.
Ông cho rằng nhiều người khinh thường mình. Đã vậy, cớ gì ông phải coi trọng bọn họ?
Ông thích dùng tài học đè bẹp những kẻ ấy nhất. Nhìn chúng bẽ bàng, lòng ông dâng lên khoái cảm trả thù.
Ông muốn làm quan, chức càng cao càng tốt. Nhưng tính nết ấy khiến ông bước chân vào chốn quan trường đâu đâu cũng vấp váp. Cho đến một lần cãi vã với cấp trên, bị đối phương lôi cha mẹ ra mắng, ông nổi giận ra tay. Từ đó, nửa đời trước của ông khép lại.
Những ngày lưu đày chẳng dễ chịu chút nào. Cơm không đủ no, áo chẳng đủ ấm, lại không sách đọc, chẳng có bút mực giấy nghiên. Khác nào sống dưới địa ngục.
Dạo trước, ông được chọn làm cai quản việc xây dựng trường huyện, lúc ấy mới trông thấy chút ánh sáng le lói.
Nhưng ánh sáng ấy vẫn chỉ là ánh sáng xa vời. Điều ông muốn thấy là mặt trời.
Ông hít sâu một hơi, rồi đi đến công đường huyện.
- Huyện lệnh, Lý Văn Mẫn xin cầu kiến.
Dương Huyền đang định về hậu viện ăn trưa, nghe vậy liền gật đầu.
Tào Dĩnh hơi lấy làm lạ:
- Hôm ấy người này còn tranh luận với lão phu một hồi. Hôm nay lang quân dùng mấy bài thơ áp đảo ông ta, lẽ ra ông ta phải yên tâm làm việc mới phải. Đến đây làm gì? Chẳng lẽ vẫn không phục?
Lão Tặc cười:
- Có lẽ ông ta nghĩ ra một bài thơ, cho rằng đủ sức lấn át ba bài của lang quân, nên tìm đến gỡ thể diện.
Kẻ có tài thường phóng túng, lòng hiếu thắng cũng nặng hơn người thường.
- Không đâu! Dương Huyền khẳng định. - Ông ta không có tài ấy.
Trong ba bài thơ, trừ bài đầu, hai bài còn lại đều là danh tác. Nếu tài học của Lý Văn Mẫn đủ sức vượt qua hai bài ấy, ông ta đã chẳng long đong bao năm trên đường làm quan.
Lý Văn Mẫn bước vào. Mọi người trong đại sảnh đều nhìn ông.
Ông cúi mình hành lễ:
- Bái kiến huyện lệnh.
Dương Huyền hỏi:
- Có việc gì?
- Lão phu muốn hỏi huyện lệnh, nếu dạy dỗ học trò nên người, liệu có ngày được áo gấm về quê không?
Áo gấm về quê ư?
Dương Huyền gật đầu:
- Đương nhiên là có.
Lý Văn Mẫn hỏi tiếp:
- Sau này huyện lệnh thăng chức, có thể đưa lão phu theo không?
Hai câu hỏi đáng lẽ phải đổi thứ tự. Nhưng chính điều ấy lại cho thấy người đọc sách quả thật khôn khéo. Nếu ông hỏi trước rằng sau này có thể theo Dương Huyền không, rất có thể Dương Huyền sẽ từ chối.
Nhưng ông đã hỏi trước chuyện ngày nào được áo gấm về quê. Dương Huyền đã nhận lời rồi, câu sau thật khó lòng khước từ.
Một giáo thụ trường huyện thì chẳng thể nào áo gấm về quê. Muốn được như vậy, chỉ còn cách bước lên một tầng cao hơn.
- Ông muốn sau này theo ta?
- Phải.
Dương Huyền mỉm cười:
- Ta sẽ để mắt đến ông.
Ông có đủ bản lĩnh theo ta hay không, cứ chờ mà xem.
Lý Văn Mẫn chắp tay:
- Lão phu xin cáo lui.
Ông không vỗ ngực, cũng chẳng đập đá khoe sức, chỉ bình thản lui ra.
- Người này cũng thú vị đấy.
Trong bữa trưa, Dương Huyền kể về Lý Văn Mẫn.
Di nương thuận miệng nói:
- Chẳng qua ông ta muốn làm quan thôi.
Tào Dĩnh hỏi:
- Sao ngươi biết?
Di nương liếc nhìn Chương Tứ Nương:
- Nơi trước kia ta ở, người ta còn ham tiến thân hơn cả quan lại. Ông ta tự dưng nói muốn theo lang quân, mục đích là gì? Lang quân đâu phải mỹ nhân… Xin lỗi lang quân.
Dương Huyền bị nàng trêu chọc, chỉ đành mỉm cười.
Di nương nhướng mày với Chương Tứ Nương, ý bảo lang quân vừa hiểu chuyện lại biết ý như vậy, còn không mau tìm cách quyến rũ thì đợi đến bao giờ?
- Ông ta là người có tội, muốn ngoi lên đâu dễ. Chỉ có làm quan mới mong đổi đời. Tính tình cộc cằn như ông ta, chỉ chịu khuất phục người khiến mình tâm phục khẩu phục. Một khi đã phục tùng, ông ta sẽ nảy sinh lòng nương dựa. Hạng người ấy, trước kia ta gặp nhiều rồi.
Di nương kết luận:
- Bề ngoài ai cũng tưởng họ gai góc, cứng cỏi không ai bằng. Thật ra họ yếu lòng nhất, lại rất dễ dựa dẫm vào người khác.
Dương Huyền: “…”
Tào Dĩnh: “…”
Lão Tặc: “…”
Di nương nhìn mọi người:
- Ta nói không đúng sao?
- Đúng!
Dương Huyền nghĩ Di nương trở thành cao thủ tranh đấu chốn hậu cung chẳng phải nhờ may mắn. Chỉ qua những lời phân tích ấy đã thấy nàng nhìn người thật tinh tường.
Ăn xong, Tào Dĩnh hỏi:
- Lang quân, trường học đã xây xong, quy định tuyển học trò cũng nên định rồi.
- Ai cũng có thể học, không phân sang hèn. Hễ thấy phù hợp thì nhận. Nhưng có một điều, đứa nào không chịu học tử tế thì cho về nhà.
- Nàng làm vậy là phạm luật rồi.
Chu Tước đã lâu không lên tiếng, lúc này bỗng cất lời.
Vương lão nhị giơ tay.
Dương Huyền hỏi:
- Có chuyện gì?
- Ta muốn đi học!
- Tốt quá! Dương Huyền thấy đây đúng là chuyện đáng mừng. - Để hôm nào lão Tào đích thân dạy ngươi. Khi nào ta rảnh, ta cũng sẽ lên lớp.
- Hay quá!
Vương lão nhị mừng rỡ vô cùng.
Tội nghiệp thằng bé, cứ tưởng đi học vui lắm nên hớn hở ra mặt. Chỉ cần mấy ngày nữa thôi, Dương Huyền gần như có thể tưởng tượng ra vẻ tuyệt vọng của hắn.
Dương Huyền không khỏi mong chờ.
Tào Dĩnh đứng dậy:
- Vậy trước hết lão phu dạy ngươi vài điều.
Hai người đi sang nơi khác.
Dương Huyền đến đại sảnh.
- Dán cáo thị, nhà nào có con từ tám đến mười tuổi đều được đưa đến trường học.
- Không thu tiền.
- Lo một bữa cơm.
Trịnh Tư Văn sửng sốt:
- Huyện lệnh, đây đâu phải mở trường học, mà là làm việc thiện!
- Ngươi biết cái gì! Dương Huyền vừa viết cáo thị, vừa thấy chữ mình chẳng xứng với thơ mình làm. - Muốn vùng biên phía bắc yên ổn lâu dài thì dựa vào đâu? Dựa vào người tài.
- Bao đời nay chẳng phải vẫn sống như thế sao? Trịnh Tư Văn thấy lời Dương Huyền hơi khó hiểu.
- Nhưng sao không thể sống tốt hơn?
Dương Huyền nhớ đến những điều kỳ diệu ở một thế giới khác, rồi nói:
- Đem đi dán. À, có người không biết chữ, Tư Văn, ngươi sắp xếp người đọc cáo thị cho họ nghe.
- Tuân lệnh.
Cáo thị được dán bên ngoài công đường huyện.
Chẳng mấy chốc, người ta kéo đến đông nghịt.
- Nói gì đấy?
- Ta nhận được một chữ.
- Chữ gì?
- Chữ “sách”.
Trịnh Tư Văn hắng giọng:
- Mọi người nghe cho rõ đây.
Đám đông yên lặng.
- Huyện lệnh có lệnh, kể từ hôm nay, trong vòng ba ngày, nhà nào có con từ tám đến mười tuổi, trừ đứa ngây dại, đều có thể đưa đến trường huyện đọc sách.
- Không đi, không đi!
- Phải đấy! Tám tuổi, mười tuổi đều biết trông em, biết nấu cơm, làm việc nhà rồi. Đi học làm gì?
Trịnh Tư Văn quát:
- Im miệng!
Đợi đám đông lặng xuống, ông nói tiếp:
- Không thu tiền.
Hừ!
Một người đàn bà đeo giỏ tre lắc đầu, quay lưng bỏ đi.
Trong cổng nhà bên cạnh, Vệ Vương đang đứng xem náo nhiệt.
Hoàng Bình thấy buồn cười:
- Hắn mở trường huyện làm gì, chẳng phải phát điên rồi sao? Nơi này phần lớn là người mang tội bị lưu đày. Rồng sinh rồng, phượng sinh phượng, chuột sinh con biết đào hang. Con cái nhà người có tội từ nhỏ đã sống giữa cảnh ấy, làm sao thành người tốt được?
Vệ Vương thản nhiên đáp:
- Dân chúng dốt nát, chẳng hiểu gì. Họ chỉ biết cày ruộng, làm thuê kiếm tiền. Bảo con họ đi học, khác nào cản đường kiếm sống của họ. Ai chịu đưa con đi?
- Thi cử như cây cầu độc mộc, có mấy người qua nổi? Người nhà quyền quý không thi đỗ cũng chẳng sao. Tìm một chỗ dựa trong triều vẫn làm quan được, hoặc quản lý việc nhà cũng có đường tiến thân. Nhưng với dân thường, sách vở dùi mài rốt cuộc cũng uổng công. Cha mẹ nào chẳng biết nghĩ, ai chịu để con mình sa chân vào cái hố không đáy ấy?
Hoàng Bình lắc đầu.
Vệ Vương nhìn ông:
- Năm xưa ngươi thì sao?
- …
Hoàng Bình hơi xấu hổ:
- Lão phu học hành chẳng thành, may nhờ Đại vương không chê, lão phu mới có nơi thi thố tài năng.
Phía bên kia, Trịnh Tư Văn hét lên:
- Còn lo cả bữa trưa!
Vệ Vương và Hoàng Bình thấy người đàn bà vừa khinh khỉnh bỏ đi lập tức quay đầu chạy ngược lại. Vừa chạy, ả vừa giơ cao tay phải, gọi lớn:
- Con trai thứ hai nhà ta chín tuổi, có nhận không?
Trịnh Tư Văn hỏi:
- Có ngây dại không?
- Thật sự lo một bữa cơm chứ?
- Đương nhiên là thật.
- Không ngốc đâu. Con trai thứ hai nhà ta thông minh nhất, đi lừa những người mới bị lưu đày chưa bao giờ thất bại!
Người đàn bà khoe khoang đầy tự hào.
- Nhận!
Hoàng Bình buồn bã nói:
- Lần trước lão phu cũng bị trẻ con trong thành lừa rồi.
Ngần này tuổi đầu mà còn mắc lừa, thật mất mặt.
Hoàng Bình bắt đầu hả hê nghĩ xem đứa trẻ ấy vào trường sẽ học hành ra sao.
- Vương phi gửi thư đến rồi. Có vài việc cần ngươi về xử lý một chuyến.
Vệ Vương cất giọng sâu xa.
“Phen này ta tiêu đời rồi!” Hoàng Bình thấy hai chân mềm nhũn, run giọng hỏi:
- Đại vương, có thể đổi người khác không?
…
Nhà Nhạc Nhị ở ngay chéo bên kia công đường huyện. Nghe cáo thị xong, ông về gọi hai đứa con đến.
- Anh cả chín tuổi, vừa khéo đi học. Em hai còn phải đợi thêm hai năm.
Vợ ông là Trương thị bước tới hỏi:
- Học hành gì?
Nhạc Nhị bị lưu đày đến Thái Bình rồi mới cưới Trương thị, một người đàn bà cũng mang tội. Chồng già vợ trẻ sinh được hai con trai, từ đó ông thành người sợ vợ.
- Trong huyện mở trường học, nghe nói sách giáo khoa do chính huyện lệnh soạn. Lão phu muốn đưa anh cả đến học.
Trương thị bất mãn:
- Anh cả bây giờ còn giúp ta làm việc được…
Nhạc Nhị cười xòa:
- Trường lo cả bữa trưa.
- E rằng cơm canh nấu bằng thịt bò chết, ngựa chết chứ gì?
Trương thị bĩu môi:
- Không đi.
Ả lớn lên ở Thái Bình, hiểu biết chẳng được bao nhiêu. Nhưng Nhạc Nhị thì biết sách vở quan trọng thế nào.
- Nương tử, anh cả đọc sách rồi, biết đâu sau này còn làm quan.
- Làm quan cái gì? Nằm mơ đi!
Trương thị quay người bỏ đi, vừa đi vừa mắng:
- Anh cả ngày nào cũng chỉ biết lười biếng. Nếu đi học, về sau việc nhà chắc chắn chẳng đụng vào nữa.
Nhạc Đại Thư nhảy dựng lên:
- Con nhất định đi học!
- Nằm mơ! Trương thị mắng. - Thằng nhãi này, rồi lão nương đánh chết mày!
- Thì mẹ cứ đánh đi! Nhạc Đại Thư tức tối đáp.
Nhà người bị lưu đày này dạy con chẳng ra sao. Chuyện con cái cãi lời cha mẹ, lớn tiếng quát tháo cha mẹ vẫn thường xảy ra. Trương thị cũng hết cách. Đánh nhiều lần chẳng ăn thua, sau này ả đành mặc kệ.
Nhạc Nhị gãi đầu. Ông nghĩ con trẻ thì nên đi học, nhưng lại lo nương tử nổi giận, nhất thời khó xử.
Sáng hôm sau, vừa thức dậy, Nhạc Nhị đã nói mình định đi tìm việc làm.
- Cẩn thận kẻo trẹo lưng đấy! Trương thị đang dệt vải trong nhà.
- Biết rồi, biết rồi.
Nhạc Nhị dẫn hai đứa con ra ngoài. Đi quanh co vài vòng, họ đã đến trường huyện.
Hôm nay, bên ngoài trường có khá đông người, nhà nào cũng dẫn con đến, tụm năm tụm ba bàn tán. Trẻ con chẳng ai trông nom liền đùa nghịch ngoài cổng, đứa khóc rống, đứa chửi bới.
- Huyện lệnh đến rồi.
Đám cha mẹ lập tức chạy tới tìm con mình, rồi đứa nào cũng bị ăn mấy cái vỗ vào mông.
- Ngoan ngoãn một chút, không thì trưa nay khỏi ăn!
Lũ trẻ gật đầu lia lịa, nước miếng như sắp chảy ra:
- Cha, trưa nay thật sự có cơm ăn ạ?
Lúc này, phần đông mọi người chỉ ăn hai bữa, sáng và tối. Dương Huyền còn trẻ, chịu đói không giỏi, nên Di nương mới thu xếp thành ba bữa.
- Cứ chờ đi, nhất định có.
Con trẻ được ăn một bữa ở trường, nhà lại bớt được một bữa cơm. Tính quanh năm, tiết kiệm được không ít.
Khoản lợi ấy, ai cũng biết tính.
Dương Huyền cùng Tào Dĩnh bước tới.
- Bái kiến huyện lệnh.
Dương Huyền khẽ gật đầu, nói với Tào Dĩnh:
- Đây đều là những hạt giống của tương lai.
Tào Dĩnh không mấy tán thành kế hoạch giáo dục này:
- Lang quân, đợi nghiệp lớn thành rồi, mỗi năm khoa cử đều có thể chọn nhân tài khắp thiên hạ, để lang quân sử dụng.
- Ngươi tưởng ta mở trường huyện chỉ để mua tiếng thơm sao?
Tào Dĩnh cười gượng:
- Lão phu không dám.
Thế chẳng khác nào đã mặc nhận.
Dương Huyền khẽ nói:
- Lão Tào, ngươi nghĩ kỹ xem, từ nước Trần đến Đại Đường, ai mới là người nắm quyền?
- Hoàng đế và các thế gia.
- Nước Trần mất vì đâu?
- Thế gia quyền quý tham lam.
- Vì sao họ được phép tham lam? Vì sao quân vương không chặt đứt bàn tay vơ vét của họ?
- Quân vương không lay chuyển được họ.
Tào Dĩnh ngạc nhiên nhìn Dương Huyền:
- Lang quân muốn… muốn dùng nhân tài của mình thay thế người của họ?
- Những thứ khoa cử ra đề đều là sở trường của họ. Bởi vậy, năm nào người thi đỗ cũng phần lớn là con cháu quyền quý, con nhà dân thường chẳng có mấy ai. Lão Tào, những người ấy lên làm quan, họ sẽ nói thay cho ai?
- Cho chính mình.
- Phải. Đời này nối đời khác, quyền lực đều bị thế gia quyền quý nắm chặt. Quân vương chỉ có thể nhìn họ tính toán cho nhà mình, lấy của công làm của riêng. Đại Đường như thế thì sao khá nổi?
- Lang quân muốn…
- Trong trường sẽ dạy những thứ khác. Ta rất mong ngày ấy đến.
- Nhưng thế gia quyền quý sẽ vùng lên phản đối. Nếu xử trí không khéo, thậm chí họ còn có thể dấy binh làm loạn.
- Ngươi nghĩ sau khi thành công, ta sẽ sống hòa thuận với họ sao?
- Lang quân muốn lật đổ họ?
- Không được à?
- Khó lắm.
- Muốn Đại Đường kéo dài cơ nghiệp, muốn đất nước hưng thịnh, chỉ còn cách đuổi lũ hút máu ấy xuống. Bằng không, chẳng bao lâu nữa Đại Đường sẽ giẫm lên vết xe đổ của nước Trần.
- Chuyện này… Tào Dĩnh ngẫm nghĩ. - Hưng vong đều do trời định!
- Nhảm nhí! Dương Huyền khinh miệt đáp. - Ai có chút đầu óc cũng biết nước Trần mất vì tầng lớp trên quá tham lam, bóc lột dân chúng quá nặng, khiến người ta chẳng còn đường sống. Đám người kia muốn tô son trát phấn cho bọn quyền quý, bèn đổ hết cho số trời.
- Dân chúng vốn vậy. Ngươi không chừa cho ta đường sống, ta sẽ chặt đứt đường sống của ngươi.
- Những kẻ ngu xuẩn ấy cứ tưởng mình cao cao tại thượng, như thần linh nhìn xuống chúng sinh. Chúng quên mất mình chỉ cao lớn vì đang cưỡi trên đầu dân chúng.
- Đến khi dân chúng không muốn bị đè đầu cưỡi cổ nữa, họ chỉ cần tránh sang một bên, đám người ấy sẽ ngã nhào, tan xương nát thịt!
Tào Dĩnh chấn động trong lòng:
- Lang quân nghĩ ra những điều này từ đâu?
- Tự ta nghiền ngẫm ra.
Dương Huyền đang học một cách có hệ thống về lịch sử của thế giới kia. Hắn nhìn những triều đại thịnh suy thay nhau, rồi tìm hiểu lẽ sâu xa bên trong.
Đại Đường rất giống các triều đại Tống và Minh. Tầng lớp trên vẫn ca múa thái bình, nhưng mầm họa đã âm thầm tích tụ, chỉ chờ thời cơ đến. Khi ấy, những kẻ quyền quý đang đắc ý sẽ trở thành vật tế.
- Đây là phép trị nước của bậc đế vương!
Giọng Tào Dĩnh nhỏ đến gần như không nghe thấy. Ông nhìn Dương Huyền bằng ánh mắt gần như kinh hãi.
Đây là trời truyền cho hắn!
Chỉ người mang thiên mệnh mới ngộ được phép trị nước của bậc đế vương!
Lý Văn Mẫn bước ra.
- Bái kiến huyện lệnh!
- Bắt đầu đi.
Việc ghi danh diễn ra rất nhanh.
Ngay sau đó, lớp học bắt đầu.
- Không về nhà sao?
- Cha!
- Mẹ!
Lũ trẻ gọi mấy tiếng. Trừ một đứa nghẹn ngào, những đứa còn lại đều vui vẻ ra mặt.
- Đây mới đúng là con em Thái Bình ta, da dày thịt chắc, tính tình cũng cứng cỏi hơn người.
Dương Huyền mặt dày khen.
- Phải đấy!
Huyện thừa Thái Bình cũng mặt không đổi sắc, phụ họa theo.
Lý Văn Mẫn chắp tay:
- Xin huyện lệnh dạy bài đầu tiên.
Đây vốn là một phần trong kế hoạch.
Dương Huyền bước vào lớp, ngồi xuống chiếu.
- Bái kiến huyện lệnh!
Được tiên sinh dẫn dắt, lũ trẻ đứng dậy hành lễ.
Dương Huyền lắc đầu:
- Đã vào nơi này thì không còn chức quan gì cả, chỉ có học vấn. Tiên sinh là người truyền dạy kiến thức, giải đáp điều khó hiểu. Hôm nay ta sẽ dạy các ngươi bài đầu tiên. Từ giờ, ta là tiên sinh của các ngươi.
Tiên sinh dẫn lũ trẻ hành lễ lần nữa.
- Bái kiến tiên sinh!
Dương Huyền lên tiếng:
- Học vấn trên đời có muôn vàn. Điều đầu tiên cần học là làm người. Trước hết, ta sẽ nói cho các ngươi biết vì sao phải đọc sách.
- Trăm nết thiện, chữ hiếu đứng đầu…
Dương Huyền từ tốn giảng, lũ trẻ chăm chú lắng nghe.
…
Nhạc Nhị dẫn hai đứa con ra khỏi nhà, lúc trở về chỉ còn đứa nhỏ.
- Ta đưa anh cả đến trường huyện rồi.
- Ông điên rồi à!
Nhạc Nhị ngồi xổm ngoài cửa, mặc cho Trương thị đứng sau lưng mắng sa sả.
- Đến trường huyện thì học được cái gì? Chẳng lẽ học xong sẽ ngoan hơn à? Mai không được đi nữa!
Trương thị gầm lên một tiếng rồi quay vào làm việc.
Trong mắt ả, sống sót mới là lẽ phải, những chuyện khác đều là tà đạo.
Mỗi người hiểu chữ sống một cách khác nhau. Kẻ quyền quý cho rằng phải tìm thú vui kích thích mới gọi là sống, bởi thế họ xa hoa dâm dật. Còn với Trương thị, ngày nào hai đứa con cũng được ăn no, dù thức ăn có đạm bạc, thế là đủ sống.
Người với người vốn chẳng giống nhau, khác nào trời với vực.
Vì vậy, đổi đời mới được ví như cá chép hóa rồng, vượt qua cửa trời.
Buổi chiều, Trương thị ngồi nghỉ trên bậc thềm, lưng đau nhức. Nhạc Nhị thay vợ tiếp tục làm việc.
Cốc, cốc, cốc!
Bên ngoài có người gõ cửa. Hôm nay cha mẹ cãi vã, Nhạc Tam Thư hơi sợ bị đánh, ngoan ngoãn được nửa ngày. Nghe tiếng gõ cửa, nó lập tức chạy như bay ra mở.
- Anh cả!
Người về là Nhạc Đại Thư.
Cậu đeo trên lưng chiếc túi sách bằng vải đã sờn. Trương thị nhìn thấy, chỉ cười nhạt.
Nhạc Đại Thư bước tới, cúi mình hành lễ:
- Mẹ vất vả rồi.
Trương thị sửng sốt.
Nhạc Đại Thư đặt túi sách xuống, rửa tay rồi đi vào trong.
Nhà họ Nhạc sống bằng nghề dệt vải. Vợ chồng thay nhau làm, sớm hôm tất bật, cũng chỉ đủ nuôi cả nhà no bụng.
Nhạc Nhị đang dệt vải. Thấy con cả bước vào, ông vừa định hỏi thì Nhạc Đại Thư đã cúi mình:
- Cha vất vả rồi.
Nhạc Nhị: “…”
Trương thị đứng tựa bên cửa, cũng lấy làm khó hiểu.
Nhạc Đại Thư bước tới:
- Mẹ, để con nhóm bếp.
Con nhà nghèo sớm phải biết lo liệu. Nhạc Đại Thư đã biết nhóm lửa nấu cơm từ lâu, chỉ có điều nấu không ngon. Hơn nữa, trẻ con vốn ham chơi, trước kia hễ không phải làm việc là cậu chẳng động tay.
Hôm nay bị làm sao vậy?
Nhạc Nhị và Trương thị đầy bụng thắc mắc, đến việc cũng chẳng còn tâm trí làm. Họ đứng dậy, đi theo con đến ngoài bếp, nhìn cậu thành thạo nhào bột.
Trương thị rốt cuộc không nhịn được, hỏi:
- Đại Lang, ai bảo con làm việc?
Nhạc Đại Thư đáp:
- Hôm nay huyện lệnh dạy chúng con.
- Dạy những gì?
- Huyện lệnh nói, trong trăm nết thiện, chữ hiếu đứng đầu. Con người khác muông thú là vì biết hiếu thuận.
- Huyện lệnh còn nói, bên ngoài Thái Bình là một thế giới rộng lớn lắm, có rất nhiều điều thú vị. Muốn đi ngắm nhìn những điều ấy thì phải đọc sách, gắng sức vươn lên.
- Huyện lệnh còn nói, con cái hiếu thuận đọc sách mới có thể tiến bộ. Kẻ bất hiếu dù có đọc sách cũng chỉ học được toàn điều xấu…
Nhạc Đại Thư ngẩng đầu, mắt sáng long lanh:
- Cha, mẹ, con muốn vươn lên!