- Ta muốn luyện binh!
Sau bữa sáng, Dương Huyền nói câu ấy.
Tào Dĩnh gật đầu.
Di nương gật đầu.
Lão tặc cũng gật đầu.
Chỉ có Vương lão nhị ngẩn người.
- Cảnh đại quân Ngõa Tạ kéo đến vây thành, lão phu vẫn còn nhớ như in. Chúng cậy đông người nên ngang ngược không kiêng dè, Tào Dĩnh nghiến răng nói. - Lần này chúng rút quân rồi, vậy lần sau thì sao?
- Vận mệnh của mình phải do chính mình nắm giữ.
Lão tặc buông một câu nghe đầy triết lý, nhưng nghĩ kỹ lại chẳng có lý lẽ gì.
Một lát sau, Dương Huyền xuống chân núi.
- Dàn trận!
Hai nghìn năm trăm quân lập thành hàng ngũ. Tướng sĩ nhìn ai nấy đều ủ rũ.
- Hôm qua đại quân Ngõa Tạ kéo đến vây thành, hơn một vạn người. Quân ta chỉ có hai nghìn năm trăm, đành trơ mắt nhìn người Ngõa Tạ phô trương thanh thế dưới chân thành. Mùi vị ấy có dễ chịu không?
Dương Huyền đứng trước hàng quân, quát vang:
- Hôm qua, nếu người Ngõa Tạ giẫm nát ruộng lúa kia, thì đó là nỗi nhục của ai? Là nỗi nhục của những kẻ cầm binh như chúng ta!
Hàng ngũ lặng như tờ.
Nhưng trên từng gương mặt đều hằn rõ cơn giận.
Thái Bình quân từ ngày thành lập đến nay, hết trận này đến trận khác, đánh đâu thắng đó. Vậy mà hôm qua lại bị người Ngõa Tạ chặn trong thành, tức đến nghẹn máu.
Giờ Dương Huyền nhắc lại chuyện ấy, chẳng khác nào xé toạc vết thương của mọi người.
- Phải làm thế nào?
- Biết nhục rồi mới có thể vươn lên!
Dương Huyền nói:
- Sẽ có người bảo quân ta ít, hai nghìn năm trăm đối đầu hơn một vạn, không dám xuất chiến cũng là lẽ thường. Nhưng ta muốn hỏi các ngươi, các ngươi là người thế nào?
Hắn nhìn khắp hàng quân.
- Các ngươi là người Đại Đường, là người Trung Nguyên. Tổ tiên chúng ta đã dùng đũa ăn cơm từ lâu, tổ tiên chúng còn đang ăn lông ở lỗ. Ông cha ta gọi chúng là gì? Man di! Nhung Địch!
- Thế nào là Man di? Thế nào là Nhung Địch?
- Bộ lạc phương Nam gọi là Man, bộ lạc phương Đông gọi là Di, bộ lạc phương Tây gọi là Nhung, bộ lạc phương Bắc gọi là Địch.
- Đám Man di Nhung Địch kia ghen ghét cuộc sống no ấm của Trung Nguyên, nên kéo bè kéo cánh đến cướp bóc. Người Trung Nguyên thuở ấy dùng gì để đáp trả chúng?
- Đao thương!
- Một người địch năm Hồ!
- Hai nghìn năm trăm quân đối đầu hơn một vạn. Nếu ông cha ta còn sống, đã đánh cho chúng són ra quần!
- Còn các ngươi thì sao?
Có người giơ tay.
- Nói!
Một quân sĩ lớn tiếng đáp:
- Minh phủ, hôm qua ngài chưa cho phép chúng tôi xuất chiến. Nếu không, chúng tôi nhất định đánh cho bọn chúng són ra quần!
- Đúng vậy!
- Bộ lạc Ngõa Tạ thì có gì đáng sợ? Bắc Liêu thiết kỵ chúng ta còn đánh qua rồi!
…
Mặt tướng sĩ đỏ bừng, giận dữ không nguôi.
Sĩ khí đã được khơi dậy.
Đợi mọi người gào thét xong, Dương Huyền mới nói:
- Chỉ nói suông thì chẳng chứng minh được gì. Ta sẽ chờ xem các ngươi làm thế nào.
Sau đó, trong buổi thao luyện, Dương Huyền ra lệnh tăng thêm độ khó.
- Đánh mạnh vào!
Bên ngoài hàng ngũ, vài quân sĩ cầm roi nhỏ quất vun vút.
- Không được nhúc nhích!
Nam Hạ đứng giám sát.
- Dù chết cũng phải chết ở đó! Dù ngã xuống cũng phải ngã ngay tại chỗ! Không được lùi nửa bước!
- Muốn một người địch năm Hồ, thì phải khổ luyện hơn người khác. Giờ đổ mồ hôi nhiều, đến lúc đánh trận sẽ đổ máu ít!
Dương Huyền đứng bên cạnh, lớn tiếng nói.
Nam Hạ lùi lại mấy bước, đứng ngang hàng với hắn.
- Lang quân, sĩ khí khá lắm.
- Vẫn chưa đủ, Dương Huyền đáp. - Lần này Ngõa Tạ kéo đến đánh úp khiến ta tỉnh ngộ. Chúng ta chỉ có thể dựa vào chính mình, ngoài ra chẳng còn ai để cậy nhờ.
Nam Hạ gật đầu.
- Giờ khắp Thái Bình đều đang cày cấy, bên chỗ Cốc Chủng cũng đang rèn binh khí áo giáp. Đến mùa thu hoạch, cộng thêm chiến công, năm nay lang quân nhất định được đánh giá hạng thượng.
- Động thái của bộ lạc Ngõa Tạ cũng cho ta hiểu ý đồ của Bắc Liêu. Chúng muốn sai ba bộ lớn đánh Trần Châu, không tốn một binh một tốt mà biến nơi ấy thành vùng đất cháy đen.
Dương Huyền cười lạnh.
- Hách Liên Xuân bị tiền bạc làm mờ mắt. Ban đầu hắn định sai bộ lạc Ngõa Tạ đánh Thái Bình, nhưng sau khi thấy Hồi Xuân Đan thì thái độ đổi khác. Cũng tốt, nhờ vậy ta có thời gian luyện binh. Chỉ đợi thời cơ đến, ta sẽ thu xếp Hoa Trác.
Trên bãi tập, hàng quân đứng vững như núi. Kỵ binh luyện đội hình xung phong, tập bắn tên trên lưng ngựa.
Dương Huyền lặng lẽ trở về huyện nha.
- Tiền Cát thế nào?
Tào Dĩnh cười đáp:
- Hôm nay trông hắn như chẳng có chuyện gì. Da mặt dày đến thế, quả là hiếm thấy.
- Làm quan mà da mặt không dày thì làm sao làm quan?
Câu ấy của Dương Huyền cũng kéo cả bản thân hắn vào.
- Bái kiến Minh phủ.
Vừa nhắc đến Tiền Cát, hắn đã tới.
Dương Huyền nói với hắn vài câu, rồi đi xem xưởng luyện sắt.
Giờ xưởng ra sắt rất nhanh, cả gang lẫn sắt rèn đều làm được, chỉ thiếu thợ đập rèn.
- Lát nữa ta sẽ sắp xếp.
Trong thành không thiếu người lớn khỏe mạnh đang rảnh rỗi.
Họ đến làm việc thì đãi ngộ cũng khá, chỉ có một điều: từ nay đừng mong rời khỏi đây.
Dương Huyền hạ giọng dặn Lão tặc:
- Ít nhất trước khi dẹp loạn thành công, họ không được ra ngoài.
- Lang quân cứ yên tâm.
Lão tặc cười khẩy.
…
Huyện học đã xây xong.
Mấy chục người thợ đứng bên cạnh, nhìn người cai thợ trò chuyện với người được đồn là học rộng nhất trong thành.
Người cai thợ là dân lương thiện, vậy mà vẫn hơi cúi mình, dáng vẻ kính cẩn.
- Lý lang quân, xin mời xem qua.
Lý Văn Mẫn chắp tay sau lưng, đứng trước cổng lớn hỏi:
- Quét dọn sạch sẽ cả rồi chứ?
- Vâng.
Người cai thợ kính trọng Lý Văn Mẫn, nói cho đúng, là kính trọng học vấn của ông.
Gương mặt gầy gò của Lý Văn Mẫn nở nụ cười.
- Lần này các ngươi vất vả rồi. Lão phu đã xem qua, tuy có vài chỗ sơ suất nhưng không mắc lỗi lớn. Làm khá lắm.
- Đa tạ Lý lang quân khen ngợi.
Người cai thợ cười tươi rói.
Mấy người đàn ông trung niên đi tới. Một người cười hỏi:
- Lý trợ giáo định mở lớp dạy học đấy à?
Người cai thợ quay lại, thấy đó là mấy người đọc sách khác trong thành Thái Bình, đều là tội nhân bị lưu đày, vội vàng hành lễ.
Không còn cách nào, người hắn kính trọng nhất chính là kẻ đọc sách.
Lý Văn Mẫn vừa nãy còn cười ôn hòa, giờ lạnh lùng đáp:
- Sao, các ngươi muốn phân cao thấp với lão phu à? Làm thơ hay tranh luận kinh nghĩa? Cứ việc ra đề, lão phu chiều theo. Có dám không?
Mấy người kia giận sôi lên. Nhưng nhìn nhau một lượt, chẳng ai dám bước ra.
Lý Văn Mẫn thản nhiên nói:
- Mấy lần trước tranh luận, các ngươi đều thua sạch. Còn dám bàn chuyện học vấn trước mặt lão phu à? Về nhà đọc sách thêm vài chục năm rồi hãy nhận mình là người đọc sách.
Lời lẽ cay nghiệt đến mức khiến người ta chẳng còn chỗ trốn. Kẻ có chút khí phách hẳn đã ra tay.
Thế mà mấy người đàn ông trung niên chỉ đỏ bừng mặt. Một người chỉ tay vào Lý Văn Mẫn, quát:
- Cái tính chó má của ông, Minh phủ sao chứa nổi? Dạy học à, ta thấy ông sẽ phải dạy trong ngục thì có. Cứ chờ xem ai gặp vận nào. Chúng ta đi!
Lý Văn Mẫn mỉa mai:
- Nếu Minh phủ không chịu nhận, lão phu thà ngồi tù chứ không chịu ra sức cho hạng người như các ngươi. Bậc trượng phu, chết thì chết, cớ sao phải khom lưng!
Đám thợ dưới quyền người cai thợ chẳng phải hạng hiền lành, đánh nhau ẩu đả là chuyện thường, nên hắn vốn chẳng để bụng. Nhưng lúc này hắn lại thấy sợ. Đợi mấy người kia đi khuất, hắn mới hành lễ:
- Vậy chúng tôi xin cáo từ.
Lý Văn Mẫn mỉm cười gật đầu:
- Vất vả cho các vị rồi.
Đợi mọi người đi hết, Lý Văn Mẫn khép cổng lại rồi đi tìm Dương Huyền.
…
Dương Huyền vẫn đang ở chỗ Cốc Chủng, xem đám thợ rèn đập binh khí.
Cốc Chủng giới thiệu với hắn:
- Hoành đao không chỉ cần sắc bén, mà còn phải dẻo dai.
Lão tặc tới báo:
- Lang quân, trợ giáo huyện học đến rồi.
Dương Huyền lúc này mới nhớ ra chuyện ấy.
- Khi đó ta bảo lão Tào chọn người học vấn giỏi nhất để phụ trách việc này. Chính là người này sao?
Lão tặc đáp:
- Đúng vậy. Người này tên Lý Văn Mẫn, trước kia là trợ giáo ở trường học của một châu. Hắn có tài, nhưng cậy tài mà kiêu ngạo phóng túng.
Cậy tài kiêu ngạo ư!
Dương Huyền nhớ đến đám người ở Quốc Tử Giám. Dĩ nhiên, đám con cháu phái Huyền học chẳng buồn cậy tài làm càn. Theo họ, có thời gian ấy thà thử xem làm cách nào bay lên trời, hoặc tìm vài người bạn uống rượu, tranh luận còn hơn.
- Vì chuyện gì mà hắn bị lưu đày? Có tài mà tính tình lại nóng nảy, không biết sẽ gây ra chuyện lớn gì đây.
Lão tặc cười nói:
- Hắn có tài, nhưng tính không tốt. Có lần tranh luận với cấp trên, người kia buông lời vô lễ, lăng mạ cha mẹ hắn.
Chẳng khác nào chửi cha mắng mẹ.
- Thế hắn có mắng lại không?
Dương Huyền nhớ Chu Tước từng nói, nếu nàng mở miệng chửi người thì đương thời chẳng ai địch nổi.
Vẻ mặt Tào Dĩnh hơi kỳ lạ.
- Hắn nổi giận, lập tức ra tay. Chỉ một quyền một cước đã đánh cấp trên trọng thương.
- Võ nghệ khá lắm sao? - Dương Huyền thấy cũng được, ít nhất còn có thể dạy học trò luyện võ.
- Không phải. Một quyền của hắn đánh gãy sống mũi cấp trên, một cước đá nát… chỗ ấy của người ta.
Lão tặc nói đến đây, theo bản năng khép chặt hai chân.
Tính tình này đâu chỉ là cậy tài kiêu ngạo, mà còn có phần coi trời bằng vung.
- Mời hắn vào.
Dương Huyền định gặp thử một lần.
Lão tặc nói:
- Lão Tào bảo trong thành Thái Bình, học vấn của hắn là cao nhất. Nhưng tính tình hắn quá tệ. Lần trước gặp lão Tào, hai người cũng tranh luận học vấn một trận. Lão Tào kém thế, bị hắn khinh ra mặt. Nếu không phải lão Tào nghĩ trường học đang thiếu người, ông ấy đã ném hắn sang chỗ Cốc Chủng rèn sắt rồi.
Xem ra tính tình hắn chẳng dễ chịu chút nào.
Dương Huyền nói:
- Ta đang muốn gặp thử đây.
Lý Văn Mẫn bước vào. Lão tặc hạ giọng dặn:
- Nếu hắn không ra gì, tiểu nhân sẽ dạy cho hắn một trận.
Nếu Lý Văn Mẫn dám giở thói coi thường lang quân, Lão tặc chỉ cần vả một cái là đủ đánh hắn nằm bẹp tại chỗ.
Lý Văn Mẫn dáng người gầy gò, bước vào hành lễ rồi nói:
- Trường học đã xây xong. Việc tuyển học trò và dạy dỗ thế nào, tiểu nhân đã đi hỏi Tào huyện thừa. Huyện thừa nói việc này phải do Minh phủ quyết định.
Việc lớn trăm năm, cốt ở giáo dục. Học trò sau này sẽ là nền móng của hắn, nên Tào Dĩnh đã khôn khéo tránh sang một bên.
Dương Huyền đi trước ra ngoài, vừa đi vừa nói:
- Sau này không cần tự xưng là tiểu nhân.
Lý Văn Mẫn ngạc nhiên:
- Minh phủ, tiểu nhân là tù nhân.
- Nhưng ngươi còn là trợ giáo nữa. Thầy có uy của thầy. Ta không muốn bọn trẻ nghĩ rằng trợ giáo của mình là một tù nhân.
Dương Huyền giấu đi nửa câu sau: hắn càng không muốn bọn trẻ biết tù nhân cũng có thể ra ngoài dạy học.
Trẻ con còn trong sáng. Lúc này, phải cố gắng gieo vào lòng chúng những điều tốt đẹp. Nếu chúng nghĩ tù nhân cũng có thể ra ngoài dạy học như người bình thường, sau này liệu chúng có coi luật pháp chẳng ra gì? Hay lại cho rằng có tài thì muốn làm gì cũng được?
Lý Văn Mẫn sững người, lẩm bẩm:
- Thầy có uy của thầy… Đa tạ Minh phủ.
Lão tặc thầm thấy không yên, ghé tai Vương lão nhị:
- Người này nóng nảy lắm. Lang quân dùng cách mềm mỏng, e là không ăn thua.
Vương lão nhị nhìn bàn tay phải của mình.
Huyện học ở phía tây thành được dựng khá “sang trọng”. Chữ “sang trọng” ở đây là so với những căn nhà đổ nát trong huyện thành.
Dãy lớp học xây ngay ngắn, còn có một bãi tập nhỏ đúng theo yêu cầu của Dương Huyền.
Lý Văn Mẫn thắc mắc:
- Không biết Minh phủ làm bãi tập nhỏ này để làm gì?
Ông thấy nếu trồng cây trên khoảng đất trống này thì hẳn sẽ rất đẹp.
- Học trò ngày nào cũng phải luyện tập.
Dương Huyền nhớ tới nền giáo dục ở thế giới kia. Học trò thuở trước phải học rất nhiều thứ, không chỉ là chữ nghĩa, mà còn cả bản lĩnh giết giặc.
Những học trò được dạy dỗ như vậy, lên ngựa thì có thể giết địch, xuống ngựa lại biết chăn dân.
- Minh phủ, bài vở của học trò đã nặng. Mỗi ngày cho chúng vận động một lúc là đủ rồi.
Lý Văn Mẫn có phần không tán thành.
- Trường học khắp nơi, kể cả ở Trường An, trừ Quốc Tử Giám ra, giờ đều một lòng chuẩn bị thi khoa cử. Minh phủ, thi đỗ khoa cử mới có thể làm quan!
- Đọc sách là để làm quan sao?
Dương Huyền cảm thấy Đại Đường đang đi sang một thái cực khác, khiến hắn nhớ đến triều Tống Minh ở thế giới kia.
Học trò thời Tống Minh chỉ chăm chăm đọc sách để thi cử, câu cửa miệng là “trong sách tự có nhà vàng”…
- Nhà giàu chẳng cần mua ruộng tốt, trong sách sẵn có ngàn đấu thóc.
- An cư chẳng cần dựng nhà cao, trong sách tự có lầu vàng.
- Ra đường chớ ngại thiếu người theo, trong sách ngựa quý đông như hội.
- Cưới vợ chớ lo thiếu mối mai, trong sách sẵn có người đẹp hiền.
Trong mắt Lý Văn Mẫn ánh lên vẻ kinh ngạc. Sau khi Dương Huyền đến Thái Bình, ông cũng từng nghe kể về những việc vị Minh phủ này làm. Hắn đánh trận giỏi, nhưng chưa nghe nói từng mở thi hội thơ văn nào.
Người đọc sách Đại Đường, hễ có chút tài hoa, lại thích vài ba hôm mở một lần thi hội. Làm vài bài thơ, hay dở chẳng cần biết, rượu ngon uống thỏa thuê, có mỹ nhân góp vui. Đó là thú vui đời người, cũng là cách để họ khoe mình hơn người.
Vậy mà vị Minh phủ này vẫn chẳng động tĩnh gì. Lý Văn Mẫn cho rằng hẳn tài thơ của hắn có hạn.
Bởi thế, khi Tào Dĩnh bảo ông đến nắm việc huyện học, ông còn khá kiêu ngạo. Cứ như thể Lý Văn Mẫn không ra mặt thì Thái Bình sẽ chìm trong đêm dài muôn thuở.
Nhưng vừa nghe bài thơ ấy, ấn tượng của Lý Văn Mẫn về Dương Huyền đã đổi khác.
- Thế nào?
- Thơ hay.
Lý Văn Mẫn cậy tài mà kiêu, nhưng không chịu nói trái lòng.
- Đọc sách vốn là việc thanh nhã. Đọc sách thì nên làm quan, bằng không một thân học vấn dùng vào đâu?
Tên này mà cứ thế, sớm muộn cũng thành hủ nho!
Dương Huyền chậm rãi bước vào.
Lão tặc nhìn Lý Văn Mẫn, nhận ra vẻ lạnh lùng kiêu ngạo trong mắt ông đã vơi đi đôi chút.
Dương Huyền ngắm dãy lớp học, khẽ gật đầu.
- Làm khá lắm. Ta đã hình dung cảnh học trò ngồi trong lớp, tiếng đọc bài vang lên rộn rã. Thật là đầy sức sống.
Lý Văn Mẫn khẽ gật đầu, nhưng không phụ họa.
Dương Huyền cất giọng:
- Đêm khuya đèn sáng, gà gáy canh năm.
Lý Văn Mẫn khẽ kêu lên, hơi chau mày. Câu đầu nghe bình thường, nhưng mở đầu khá vững. Nếu những câu sau nối tiếp được, hẳn sẽ thành một bài thơ hay.
Thơ hay khó tìm.
Ông liếc nhìn Dương Huyền.
- Chính là lúc nam nhi đọc sách chăm.
Câu thơ giản dị, nhưng đầy ý khuyên răn.
Lý Văn Mẫn gật đầu.
Dương Huyền nhìn ông rồi ngâm tiếp:
- Tóc xanh chẳng gắng học hành,
Đến khi đầu bạc mới đành tiếc than.
Lý Văn Mẫn dừng bước, chậm rãi đọc lại bài thơ. Một lúc lâu sau, ông ngẩng đầu, mắt sáng lên.
- Bài thơ này của Minh phủ có thể làm câu nhắc nhở treo trong huyện học.
Lão tặc ghé tai Vương lão nhị, thì thầm:
- Xem ra người này đã bắt đầu khâm phục lang quân rồi.
- Hai bài đều là thơ khuyên học, nhưng bài đầu có chỗ phiến diện.
Dương Huyền thản nhiên nói:
- Cái gì mà trong sách tự có nhà vàng, có người đẹp? Nếu chẳng có thì sao? Kẻ làm quan đi tham ô, người buôn bán thì lừa lọc.
Bài thơ đầu là mồi Dương Huyền thả ra. Giờ hắn thuận thế phản bác, lời lẽ sắc bén, không gì ngăn nổi.
Dương Huyền quay lại nhìn Lý Văn Mẫn.
- Học trò của ta không chỉ đọc sách. Ta muốn chúng văn võ song toàn. Chúng không thể đọc sách chỉ để làm quan, mà trước hết phải học cách làm người. Ngươi hiểu chứ?
Ánh mắt hắn sắc bén. Theo lẽ thường, Lý Văn Mẫn phải lên tiếng tranh luận, nhưng ông lại ngập ngừng.
Kẻ cậy tài kiêu ngạo thường nghĩ trời đứng thứ nhất, mình đứng thứ hai. Trong thiên hạ chẳng còn ai đủ sức hơn mình về học vấn.
Nhưng vị Minh phủ trước mắt vừa cất lời đã ngâm hai bài thơ hay khiến ông chấn động. Ông tự hỏi lòng mình, dẫu vắt óc suy nghĩ cũng không thể làm ra thơ tài tình đến thế. Có thể thấy tài hoa của Minh phủ còn cao hơn ông.
Lão phu đã coi thường Minh phủ!
Dương Huyền nói tiếp:
- Sinh ra làm người, có kẻ đọc sách, có người làm thợ, có người tòng quân, có người buôn bán, có người dạy học, có người làm quan… Trăm nghề đều hưng thịnh, đó mới là nền móng của thời Đại Đường thịnh trị. Đọc sách chỉ để làm quan, sau này không được nói những lời ấy trong huyện học!
Môi Lý Văn Mẫn khẽ mấp máy.
Dương Huyền đã bước qua cửa trong.
Từ bên trong vọng ra tiếng ngâm thơ:
- Khóm quỳ xanh biếc vườn nhà,
Sương mai chờ nắng chan hòa ban mai.
Xuân về ơn đượm đất trời,
Muôn loài tươi thắm, sắc đời rạng lên.
Chỉ e thu đến cận kề,
Lá hoa vàng úa, chẳng hề như xưa.
Trăm sông chảy mãi về đông,
Bao giờ nước lại ngược dòng về tây?
Tuổi xanh chẳng chịu ra tay,
Đến khi già yếu, xót thay muộn màng!
Lão tặc thấy sắc mặt Lý Văn Mẫn đổi hẳn. Ông hướng về bóng lưng Dương Huyền, cúi mình đáp:
- Xin tuân lệnh.
Lão tặc như nghe thấy tiếng gì đó vỡ tan. Nghĩ kỹ lại, ông hiểu ra thứ vừa bị Dương Huyền tận tay đập nát chính là điều Lý Văn Mẫn kiêu hãnh nhất.