Chuyện kể rằng, ở một nơi khác…
Mấy ngày trước, tại phòng tuyển sinh của Đại học Đông Hải ở tỉnh thành.
Chủ nhiệm Viên Hồng Minh cuối cùng cũng rà soát xong kết quả trúng tuyển chính thức của Học viện Trúc Khả Trinh do các bên tổng hợp. Ông định hôm sau sẽ gửi thư báo trúng tuyển đi.
Mỗi năm Học viện Trúc Khả Trinh chỉ nhận hơn hai trăm sinh viên. Đợt tuyển bổ sung đặc biệt lần này lại càng ít, chỉ vài chục người. So với quy mô sáu nghìn sinh viên mà Đại học Đông Hải tuyển mỗi năm, con số ấy chẳng đáng là bao, nên gần đây công việc cũng không mấy bận rộn.
Còn hai tiếng nữa mới tan sở, Viên Hồng Minh đã nhàn nhã gác chân, nhấp trà, thong thả làm việc.
Đúng lúc ấy, cửa phòng bỗng bật mở. Viên Hồng Minh lập tức hạ chân xuống, ngồi ngay ngắn. Ông liếc nhanh qua khóe mắt, thấy người tới rồi mới lại bình thản.
Đó là Trưởng khoa Tần thuộc Phòng Giáo dục Cơ bản của Sở Giáo dục tỉnh, cùng Trưởng phòng Liễu phụ trách công tác sinh viên của Học viện Trúc Khả Trinh. Cả hai đều là người quen, đôi khi còn cần ông phối hợp trong công việc, chẳng có gì phải khách sáo.
- Anh Tần, anh Liễu, hiếm khi hai người cùng tới đây. Có chuyện gì phát sinh sao?
Viên Hồng Minh cười, lấy hai chiếc cốc giấy dùng một lần rồi rót nước ấm từ máy lọc nước.
Trưởng khoa Tần nhận cốc, nhấp một ngụm rồi nói thẳng:
- Chủ nhiệm Viên, tôi với anh Liễu đã bàn bạc rồi. Những người cần chào hỏi cũng đã chào hỏi cả. Riêng chỗ anh có một việc nhỏ cần phối hợp.
Viên Hồng Minh nở nụ cười đúng mực:
- Đó là phận sự của tôi, đương nhiên sẽ phối hợp.
Trưởng khoa Tần vỗ vai ông:
- Thôi đừng khách sáo nữa. Nói thế này đi, trong danh sách trúng tuyển bên anh có một học sinh từ trường Trung Dương lên, tên Cố Triệt, phải không?
- Tôi có nhớ mang máng.
Vừa nói, Viên Hồng Minh vừa lật danh sách, nhưng chẳng mất bao lâu đã tìm thấy.
Tên Cố Triệt vốn nằm ở vị trí rất cao. Trong số học sinh được tuyển bổ sung nhờ bài thi hóa học, điểm của hắn đứng đầu.
- Đúng là có người này, thành tích cũng rất khá. Bài thi hóa học trong đợt tuyển bổ sung lần này dùng luôn đề của vòng chung kết toàn cầu ở Groningen, Hà Lan, diễn ra trước đó một ngày. Độ khó thì khỏi phải bàn.
Cố Triệt chỉ sai đôi chút ở phần lý thuyết, còn các câu tự luận đều làm được phần chính. Phần thực hành lại gần như hoàn hảo. Tổng điểm lẫn điểm từng phần đều đứng đầu tuyệt đối. Có chuyện gì với cậu ấy sao?
Trưởng khoa Tần lấy ra một bản báo cáo tra cứu sơ bộ từ Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh, trải lên bàn.
- Tiềm năng và thành quả của Cố Triệt còn không chỉ có thế. Sau đợt thi tuyển bổ sung của trường anh vừa rồi, chúng tôi đã để ý tới thí sinh này. Chúng tôi còn trao đổi với vài nhân viên nhà trường từng tiếp xúc với cậu ấy để tìm hiểu tình hình.
Theo điều tra, Cố Triệt có vài đơn đăng ký bằng sáng chế kiểu dáng hữu ích đang chờ xét. Tuy chưa được cấp bằng, nhưng chúng tôi đã lấy bản thuyết minh và đơn yêu cầu bảo hộ được công bố trên Cục Sở hữu trí tuệ quốc gia, mang sang phòng tra cứu của sở để đánh giá sơ bộ.
Các đồng nghiệp bên Sở Khoa học và Công nghệ nhận định, những kỹ thuật ấy quả thật có điểm mới so với kỹ thuật hiện có. Nếu không có gì bất ngờ, vài tháng nữa Cục Sở hữu trí tuệ quốc gia sẽ cấp bằng.
Người ngoài nghe lời Trưởng khoa Tần có lẽ chưa hiểu hết, nhưng ai từng tìm hiểu về bằng sáng chế thì đều nắm được ý ông.
Ngay cả loại bằng sáng chế dễ được cấp nhất là bằng sáng chế kiểu dáng hữu ích, Cục Sở hữu trí tuệ quốc gia thường cũng phải xét tới nửa năm, nhanh nhất vẫn mất bốn, năm tháng. Rõ ràng Trưởng khoa Tần muốn biết sớm những thứ ấy có thật sự đáng giá hay không, nên mới tìm đến Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh để làm báo cáo tra cứu.
Tra cứu kỹ thuật vốn là công việc thường ngày của các sở và cục khoa học công nghệ ở địa phương. Doanh nghiệp hoặc người dân mang một kỹ thuật đến, họ sẽ đánh giá nhanh xem kỹ thuật ấy có khả năng được cấp bằng sáng chế hay không.
Mỗi lượt tra cứu tốn năm trăm tệ, trường hợp phức tạp thì tính thêm.
Ý kiến của họ không thể thay cho quyết định cuối cùng của Cục Sở hữu trí tuệ quốc gia, nhưng vẫn có thể dùng làm căn cứ tham khảo.
Đọc kết luận tích cực trong báo cáo, Viên Hồng Minh cũng gật đầu khen ngợi:
- Cố Triệt đúng là rất xuất sắc. Vừa thi đại học xong đã tự mình nghiên cứu ra mấy cải tiến nhỏ. Nhìn qua cũng biết những thứ này đều là thành quả từ việc học tập, rèn luyện thực tế, chứ không phải ý tưởng viển vông, xa rời cuộc sống. Chắc không phải người lớn trong nhà lấy thành quả của mình để tô điểm cho cậu ấy đâu… Cậu ấy có chuyện gì sao?
Viên Hồng Minh thuận miệng khen một hồi, đến cuối mới bất chợt chuyển giọng, khéo léo nhường lời cho Trưởng khoa Tần nêu yêu cầu.
Trưởng khoa Tần cũng không khách sáo:
- Vì thế, tôi đã bàn với Trưởng phòng Liễu bên Học viện Trúc Khả Trinh. Tiểu Viên, cậu thấy Cố Triệt có đủ tư cách nhận học bổng nhập học không? Ý tôi là học bổng Khâu Thành Đồng, mỗi học kỳ hai vạn tệ ấy.
- Mức cao thế sao?
Viên Hồng Minh hơi ngạc nhiên, đảo mắt một vòng rồi nói:
- Chuyện này thì… Theo lẽ thường, học sinh đứng đầu từng môn trong đợt thi tuyển bổ sung có thể nhận một khoản học bổng nhập học. Mỗi học kỳ không quá sáu, bảy nghìn tệ cũng là bình thường.
Nhưng học bổng Khâu Thành Đồng có tiêu chuẩn cao lắm. Chuyện này không chỉ liên quan đến tiền bạc. Nhận được học bổng ấy, coi như đã bước một chân vào nhóm sinh viên được chọn đi giao lưu ở bậc thạc sĩ sau này, cũng có lợi cho việc du học.
Cậu ấy có xuất sắc đến đâu thì cũng chỉ là người nổi trội nhất trong số học sinh được tuyển bổ sung sau kỳ thi đại học. Học bổng này còn phải cạnh tranh với những người được tuyển thẳng nhờ thành tích thi đấu. Phòng tuyển sinh chúng tôi chỉ có thể đề xuất, chứ vốn không có quyền quyết định. Còn phải xem xét ý kiến của nhiều bên nữa…
Nói đến đây, Viên Hồng Minh dừng lại, hạ giọng:
- Anh Tần, chúng ta đều là người nhà, cứ nói thật đi. Có phải bên trên có người nâng đỡ Cố Triệt không?
Trưởng phòng Tần phẩy tay:
- Có ai nâng đỡ đâu, chúng tôi chỉ tiếc người tài, làm việc theo phép công. Nói thật nhé, Tiểu Viên, anh cũng biết rồi đấy, từ Phòng Giáo dục cơ sở của chúng tôi trở xuống, ai chẳng phải chịu sức ép vì cuộc cải cách năm ngoái: không để học sinh một trường độc chiếm suất đội tuyển tỉnh tiến cử lên đội tuyển quốc gia?
Phó trưởng phòng Trần chẳng thẹn với lòng. Ông ấy muốn chọn người tài cho đất nước, không để sót người có tài, cũng mong khơi dậy nhiệt huyết dự thi của học sinh ở những vùng giáo dục còn lạc hậu, để các em không vì thất bại mà nản lòng. Nhưng cải cách thế nào, rốt cuộc vẫn phải nhìn vào kết quả.
Mấy người được cải cách ấy giúp đỡ, hưởng lợi trực tiếp trong năm ngoái chẳng ai nên thân. Trong bốn môn thi lớn, có ba môn áp dụng cải cách này. Ba người được tiến cử vào đội tuyển quốc gia đều không ai lọt qua kỳ tuyển chọn mùa đông, cũng chẳng có thành tích nào khác đáng kể.
Phó trưởng phòng Trần cũng khó xử. Ông ấy cần tìm vài tấm gương tiêu biểu, kiểu như nhờ cải cách khích lệ mà nhen nhóm hy vọng thi đấu, tiến bộ nhanh chóng và đạt thành tích nổi bật. Trương Minh của trường Trung Dương thì không trông mong được, còn Cố Triệt chẳng phải cũng được sao? Cậu ta đúng là tấm gương vượt khó.
Nghe xong, Viên Hồng Minh mới hiểu đối phương quả thật không phải vì quan hệ riêng tư. Chuyện này thuần túy là tranh luận xem cách làm mới hay cách làm cũ tốt hơn.
Theo lý mà nói, việc ấy chẳng liên quan đến anh ta. Nhưng nhân tình thế thái rối ren, ngày ngày còn phải ngẩng mặt gặp nhau, kết chút thiện duyên cũng chẳng có gì xấu. Chỉ tiếc anh ta không có quyền tự quyết.
May thay, trưởng phòng Tần dường như đã nhận ra nỗi khó xử của anh ta. Trên đường tới đây, ông đã nghĩ sẵn một cách, bèn nhắc:
- Tiểu Viên, anh đừng vội. Chuyện này không để mình anh lo liệu đâu. Bên Học viện Chu Kha Trinh, anh thông qua được thì Tiểu Liễu cũng thông qua được.
- Hơn nữa, tôi đã đặc biệt tìm hiểu rồi. Học bổng Khưu Thành Đồng này, nếu muốn nhận thì cũng có điều kiện kèm theo phải không? Tuy mỗi năm đều điều chỉnh, nhưng nghe nói trước đây vì tỷ lệ du học sinh về nước quá thấp, nhà trường cũng chịu áp lực. Năm nay chẳng phải đang cân nhắc thêm điều khoản: sinh viên nhận học bổng Khưu Thành Đồng, nếu sau này được cử đi giao lưu ở nước ngoài thì sau khi học xong phải về nước phục vụ ít nhất sáu năm sao?
- Tôi nhớ bản dự thảo điều khoản này dựa theo tiền lệ trước đây của Đại học Hồng Kông và Đại học Công nghệ Nam Dương tài trợ cho sinh viên. Chỉ khác là họ yêu cầu sinh viên phục vụ công ty nước ngoài đã tài trợ mình sáu năm, còn chúng ta yêu cầu về nước phục vụ sáu năm.
Viên Hồng Minh nghe vậy, mắt đảo một vòng rồi giải thích:
- Chuyện này vẫn chưa ngã ngũ. Cấp trên chủ yếu lo nếu quyết định như thế, danh tiếng học bổng Khưu Thành Đồng sẽ sa sút.
- Lỡ như những sinh viên có triển vọng nhất đều không chịu nhận, thà bỏ học bổng còn hơn mất quyền tự do du học xong thì làm việc ở nước ngoài mà không vướng ràng buộc pháp lý. Đến lúc ấy, chẳng phải chúng ta chỉ còn cách trao học bổng cho những sinh viên kém xuất sắc hơn sao? Như thế thì mất giá quá.
Nghe đến đây, trưởng phòng Tần lập tức giơ tay ngăn Viên Hồng Minh nói tiếp. Ông nắm tay đập vào lòng bàn tay rồi xòe hai tay ra:
- Thế chẳng phải là xong rồi sao? Các anh cứ tìm cách thí điểm là được. Cố Triệt, theo tôi, trao học bổng Khưu Thành Đồng cho cậu ta cũng đâu phải chuyện hoàn toàn không hợp lý.
- Điều khoản rằng nếu sau này được cử đi giao lưu ở nước ngoài thì học xong phải về nước phục vụ, nếu không sẽ phải bồi thường một khoản lớn, có thể đem ra thử trước. Lúc lén gửi thông báo cho cậu ta thì đính kèm thỏa thuận, xem cậu ta có ký không, rồi để phụ huynh ký cùng.
- Nếu có người đứng ra bảo đảm thì chuyện này cũng dễ thúc đẩy hơn. Một công đôi việc, Phó trưởng phòng Trần chứng minh được cải cách của ông ấy có ưu thế, phía các anh cũng làm theo phép công, lại tiện thể thử xem việc gắn điều kiện vào học bổng có khả thi không.
- Dù sao cậu ta vốn cũng chỉ vừa đủ tiêu chuẩn. Nếu những học sinh được tuyển thẳng nhờ thành tích thi đấu lên tiếng chất vấn, cứ đưa thỏa thuận của mấy suất còn lại cho họ xem. Cứ xem họ có chịu ký vì yêu nước hay không. Họ không chịu ký thì cũng hết đường dị nghị. Đằng nào người đứng đầu trong số học sinh được tuyển bổ sung sau kỳ thi đại học đã ký rồi, học bổng này cũng chẳng mất giá.
Viên Hồng Minh nghe ông nói, càng lúc càng động lòng. Mắt anh ta đảo liên hồi, cảm thấy đây quả là một kế sách vẹn cả ba đường.
Các nhà tài trợ đứng sau Đại học Hồng Kông và Đại học Công nghệ Nam Dương mỗi năm phải bỏ ra ít nhất một trăm nghìn đô la Hồng Kông, bốn năm tổng cộng bốn trăm nghìn, mới đổi được cam kết sinh viên sau khi tốt nghiệp sẽ phục vụ sáu năm.
Phải đến năm 2005, đồng nhân dân tệ mới bắt đầu tăng giá. Trước đó, tỷ giá đô la Hồng Kông còn cao hơn nhân dân tệ. Tính ra, số tiền ấy ít nhất cũng tương đương bốn trăm bảy, tám chục nghìn nhân dân tệ.
Còn học bổng Khưu Thành Đồng của Học viện Chu Kha Trinh chỉ có hai mươi nghìn nhân dân tệ mỗi học kỳ, tổng cộng ba năm học cũng chỉ mười hai vạn. Chỉ với số tiền ấy mà yêu cầu người nhận về nước sáu năm, nếu họ chịu nhận thì đã là có lòng với đất nước lắm rồi.
Dĩ nhiên, thỏa thuận kèm theo này khác hẳn khoản tài trợ của giới tư bản. Học bổng do nhà tư bản tài trợ buộc sinh viên phải phục vụ công ty của họ suốt sáu năm. Còn thỏa thuận của Đại học Đông Hải chỉ yêu cầu về nước làm việc sáu năm, không hạn chế người nhận làm cho ai.
Nói trắng ra, chỉ cần học xong rồi trở về nước, cho dù lập tức tự mở công ty cũng chẳng sao.
Viên Hồng Minh suy nghĩ một lúc rồi nói:
- Thôi được, trưởng phòng Tần. Chuyện này ông cũng phải thúc đẩy bên Tiểu Liễu. Phía tôi sẽ thử lên phương án, xem có thể góp sức từ góc độ của mình không. Còn thành hay không thì để sau.
- May là tôi cũng đã xem hồ sơ Cố Triệt. Nghe nói mấy năm gần đây gia cảnh cậu ta hơi túng thiếu. Chắc cậu ta sẽ thấy mười hai vạn đổi lấy cam kết học xong về nước là đáng.
Ghi chú: Xin cảm ơn đại gia “Thần Á” đã tặng thưởng! Xin đa tạ! Hôm nay xin đăng thêm một chương!
Đến khi lên kệ, sẽ đăng thêm hai chương để cảm ơn đại gia “Thần Á”!