Trước kỳ thi, thí sinh được làm quen với phòng thi và khởi động. Tất nhiên, các giảng viên Đại học Đông Hải sẽ giám sát suốt buổi.
Bởi vậy, Cố Triệt không thể bắt tay tập ngay bài thực hành sẽ xuất hiện ở vòng chung kết toàn cầu ICHO, tổ chức tại Groningen, Hà Lan. Làm thế chẳng khác nào tự để lộ tẩy.
Kế hoạch cả ngày hôm nay của hắn là rèn lại những kỹ năng cơ bản, ôn lần cuối các thao tác quan trọng sẽ dùng trong bài thi chính thức ngày mai, như chiết tách chất hữu cơ bằng phễu chiết, ngưng tụ và tách chất.
Quá trình cụ thể chẳng có gì đáng kể. Toàn là kiến thức hóa học khô khan, người ngoài nghề nghe cũng chẳng thấy hứng thú.
Thao tác của Cố Triệt vững vàng, thuần thục. Hắn nắm rất chuẩn chênh lệch khối lượng riêng của các lớp dung dịch, vận dụng kỹ thuật tách chất theo độ bay hơi cũng đã đến độ điêu luyện.
Nói thế hơi trừu tượng. Ví von cho dễ hiểu, khả năng phân lớp dung dịch của hắn chẳng kém gì một bartender hàng đầu chuyên pha cocktail nhiều tầng. Còn khả năng tách chất theo nhiệt độ thì sánh ngang một đầu bếp chiên ngập dầu tầm cỡ “thần tempura”.
Thật ra, người làm thí nghiệm hóa học giỏi mà đi thi nấu ăn vốn đã có lợi thế lớn. Chẳng thế mà mới có món ăn phân tử.
Chỉ là bình thường, các nhà khoa học chẳng mấy ai muốn xuống bếp. Sở trường của họ cũng chỉ hợp hấp, chiên, nướng, lại còn phải nhờ đến máy móc chính xác chuyên dụng. Bắt nhà hóa học áp chảo, xào nấu, thi thái dao thì đúng là làm khó người ta.
Mấy thí sinh trường Trung học số Hai Phương Châu đứng gần đó nhìn Cố Triệt một hồi, chẳng tìm ra điểm nào vụng về, ai nấy đều thầm kinh ngạc. Năm ngoái thi cấp tỉnh, họ đâu nhớ trường Trung Dương có ai thao tác thí nghiệm vững đến thế. Gã này từ đâu chui ra? Hay là đột nhiên tiến bộ?
Thầy giám sát cũng đứng lại sau lưng hắn mấy lần, nhìn một lúc rồi gật gù khen ngợi.
Tất cả cũng nhờ vận may đứng về phía Cố Triệt. Hắn thi hóa học. Trong bốn môn toán, lý, hóa, sinh, càng về trước càng cần năng khiếu, càng về sau càng cần kinh nghiệm.
Bởi thế, toán học thường có thần đồng tuổi thiếu niên, còn giải Fields chỉ trao cho người dưới bốn mươi.
Sinh học thì trái hẳn, rất cần kinh nghiệm, cũng như nghề y vậy. Càng tích lũy, càng đúc kết thì càng có giá trị, tuổi cao lại càng được coi trọng.
Lý và hóa nằm ở khoảng giữa. Vật lý thiên về lý thuyết hơn, hóa học lại đòi hỏi kinh nghiệm hơn. Nhờ thế, Cố Triệt mang ký ức của một người đàn ông trung niên sống lại, chỉ cần luyện tập lại hai tuần đã tìm về được tay nghề.
Nếu kiếp trước hắn thi Olympic toán, lần sống lại này coi như bỏ đi, khỏi giãy giụa làm gì.
…
Buổi tập cơ bản suốt cả sáng trôi qua êm thấm. Ăn trưa xong, mọi người nghỉ ngơi một lát rồi quay lại phòng thí nghiệm tiếp tục luyện tập.
Cố Triệt chẳng buồn để ý người khác, chỉ tập trung vào việc của mình.
Thầy giám sát lại nhận ra buổi chiều có thêm một người. Đó là trách nhiệm của thầy, nên thầy lập tức lên tiếng:
- Em đeo kính gọng vuông kia, hình như không thuộc phòng thí nghiệm này phải không? Em về phòng của mình đi. Hứa Tường, đừng tùy tiện gọi học sinh phòng khác sang bàn thí nghiệm của em!
Nghe vậy, Cố Triệt tranh thủ lúc tay đang rảnh quay đầu nhìn. Hắn mới để ý bên cạnh Hứa Tường, người hồi sáng tự xưng đứng thứ chín toàn tỉnh trong kỳ thi cấp tỉnh, có thêm một người nữa. Hai người còn đang thì thầm với nhau.
Trước lời chất vấn của thầy, Hứa Tường vội giải thích:
- Thưa thầy, trong lúc thao tác em có chỗ chưa rõ, muốn nhờ bạn trao đổi một chút. Em đảm bảo sẽ không làm gì trái quy định. Bạn ấy ở phòng thí nghiệm bên cạnh, đây là thẻ dự thi của bạn ấy ạ.
Nói rồi, cậu ta đưa một tấm thẻ cho thầy.
Khâu làm quen phòng thi trước ngày thi vốn không quản quá chặt. Chỉ cần đã đăng ký, thí sinh vẫn có thể qua lại giữa các phòng thí nghiệm.
- Phùng Đào phải không? Nhớ tuân thủ nội quy phòng thí nghiệm.
Thầy giám sát xem thẻ rồi bảo cậu ta ghi đúng vào sổ theo dõi, sau đó cũng không làm khó nữa.
Với học sinh giỏi, thầy cô thường rộng tay hơn đôi chút. Thầy giám sát này cũng dạy hóa ở Học viện Chúc Khả Trinh, đương nhiên mong tuyển được những sinh viên ưu tú nhất cho trường sau này.
Trước đó thầy đã xem danh sách thí sinh đến dự thi, biết Phùng Đào là một học sinh có thực lực của trường Trung học số Hai Phương Châu. Năm ngoái, trong kỳ thi cấp tỉnh, cậu ta đứng thứ năm.
Phùng Đào vốn mạnh về thực hành, lý thuyết lại hơi yếu. Nếu chỉ so trình độ thí nghiệm, cậu ta hoàn toàn có thể lọt vào ba người đứng đầu toàn tỉnh.
Cậu ta cũng là một trong những người trực tiếp chịu thiệt vì quy định bất thành văn do Sở Giáo dục tỉnh ban hành đột xuất năm ngoái: thí sinh cùng một trường hay cùng một địa phương không được chiếm hết suất tuyển chọn vào đội tuyển quốc gia và suất tuyển thẳng.
Dù sao, nếu suất cuối cùng ấy không bị người ta định sẵn từ trên xuống, chỉ đích danh dành cho thí sinh ở vùng giáo dục lạc hậu, Phùng Đào có lẽ đã được tuyển thẳng sát nút.
Hứa Tường học cùng lớp với Phùng Đào. Cậu ta cũng bất mãn với quy định ấy, nhưng không bức xúc bằng, bởi đứng thứ chín toàn tỉnh thì dù có quy định kia hay không, cũng chẳng đến lượt cậu ta.
Suốt buổi sáng, Hứa Tường vừa luyện tập vừa âm thầm quan sát Cố Triệt. Thấy hắn quả thật có bản lĩnh, đến bữa trưa, cậu ta bèn sang phòng thí nghiệm khác mời người giỏi nhất trường mình qua đây.
Nghe tin có một cao thủ trường Trung Dương ở đây, Phùng Đào lập tức đỏ mắt, muốn đến so tài một phen. Dù người cướp mất suất của cậu ta năm ngoái là Trương Minh, thậm chí còn chẳng học cùng lớp với Cố Triệt, nhưng cậu ta vẫn giận lây sang hắn.
Suất tuyển thẳng bị người khác đoạt mất, mối hận ấy đâu có nhỏ. Cậu ta nóng nảy một chút cũng dễ hiểu.
Phùng Đào biết rõ, nếu Cố Triệt thật sự đứng thứ hai trường Trung Dương, nghe đâu trước đó còn đứng thứ nhất, thì chỉ cần mình nghiền nát hắn thêm một lần, ít nhiều cũng chứng minh được tiêu chuẩn chọn người của Phòng Giáo dục Cơ sở thuộc Sở Giáo dục tỉnh là nực cười, chỉ biết thiên vị người khác.
Dù không thay đổi được gì, làm cho chuyện này ầm ĩ lên, đưa ra trước truyền thông, cũng có thể khiến xã hội bàn tán. Vì mục đích ấy, hôm nay cậu ta còn lén mang theo một chiếc máy ảnh kỹ thuật số. Nếu có dịp khiến Cố Triệt mất mặt, cậu ta sẽ quay lại vài đoạn. Đến lúc thi chính thức thì chẳng còn cơ hội chụp ảnh nữa.
Phùng Đào chẳng sợ đắc tội ai. Muốn lật tấm màn che thì vốn không thể ngại va chạm.
Hơn nữa, trong Sở Giáo dục cũng chia ra nhiều cơ quan phụ trách. Đại học do Phòng Giáo dục Đại học quản, còn trường phổ thông thuộc Phòng Giáo dục Cơ sở. Người bên phòng đại học chưa chắc đã quan tâm chuyện phòng cơ sở bị chất vấn.
Cuối cùng, Phùng Đào còn có một lớp bảo đảm nữa. Cậu ta đã vào Đại học Đông Hải, một trường đại học trực thuộc bộ, thuộc nhóm C9. Sở Giáo dục tỉnh chẳng thể nhúng tay vào. Sở chỉ quản được mấy trường đại học tỉnh, chất lượng xoàng xĩnh kia, lập trường lợi ích của đôi bên vốn đã khác nhau.
Mang ý nghĩ ấy, Phùng Đào rất muốn thăm dò thực lực Cố Triệt. Quan sát hắn một lúc, cậu ta thấy mấy thao tác đơn giản chẳng nói lên điều gì, bèn quyết định nâng độ khó, chơi một vố lớn.
Tất nhiên, cậu ta cũng không thể chọn bừa một nội dung, nếu không sẽ lộ vẻ cố ý. Thấy Cố Triệt chủ yếu luyện chiết tách, cậu ta bèn chọn một thao tác khó hơn ngay trong lĩnh vực ấy.
Phùng Đào quả không hổ là cao thủ. Chẳng mấy chốc, cậu ta đã nghĩ ra cách phô diễn tay nghề.
…
Chừng nửa giờ sau, dưới ánh mắt tán thưởng của thầy giám sát, Phùng Đào hoàn thành một lượt thao tác “chiết tách bảo vệ nhiều lớp”.
Ban đầu Cố Triệt chẳng buồn để ý, nhưng thấy cả thầy giám sát cũng khen, hắn mới nhìn sang vài lần.
Nói cho người ngoài nghề dễ hiểu, “chiết tách bảo vệ” là dùng đặc tính dầu và nước không hòa lẫn để tránh sai số do dung dịch cần chiết còn bám lại trên thành bình.
Chẳng hạn, ai học hóa cấp hai cũng biết khi pha dung dịch, nhiều thí nghiệm yêu cầu độ chính xác đến 0,01 mililít, tức là chính xác đến nửa giọt trong ống chuẩn độ.
Nhưng có ai từng nghĩ, dùng ống chuẩn độ để lấy chính xác 0,01 mililít thì không khó, vậy sau đó phải rót dung dịch qua các loại bình khác nhau để phản ứng, liệu có bị dính lại trên thành bình không?
Ở đây không bàn đến những thí nghiệm được phép pha loãng hay rửa bình, rửa ống nghiệm. Chỉ nói những trường hợp không được rửa, cũng không được pha loãng.
Chẳng cần biết hóa học, chỉ cần có chút kinh nghiệm sống là cũng hình dung được. Uống rượu xong, thành ly vẫn còn bám lại một vài phần mười mililít kia mà.
Nếu không khử được sai số ấy, không thể bảo đảm thành bình sạch bong, không còn giọt dung dịch nào bám lại, thì phía trước có đo bằng ống chuẩn độ chính xác đến đâu cũng hóa công cốc.
Lúc này, phủ lên dung dịch cần chiết một lớp chất lỏng không hòa lẫn với nó sẽ giúp giải quyết vấn đề dung dịch bám thành bình.
Lấy nước dùng gà làm ví dụ. Ai từng hấp gà bằng nồi đất kiểu Vân Nam đều biết, khi rót nước dùng ra, chỉ cần lớp mỡ gà vàng óng đủ dày, lúc mặt nước hạ xuống, đưa tay sờ thành nồi sẽ thấy chỗ ấy chỉ dính dầu, không còn nước dùng trong.
Đó là nhờ dầu và nước không hòa lẫn, cùng sự khác biệt về sức căng bề mặt giữa chất ưa nước và chất kỵ nước, cùng nhiều nguyên lý khác. Lớp mỡ gà đẩy phần nước dùng xuống dưới.
Chỗ nào đã dính mỡ gà thì nước dùng không bám lại được.
Trong thí nghiệm hóa học cũng vậy. Khi cần chiết dung dịch nước, người ta cố ý phủ lên trên một lớp dầu trước. Sau đó mở van dưới phễu chiết, dầu sẽ đẩy nước xuống cho đến khi tháo hết phần nước cần lấy.
Lớp dầu chấp nhận bám vào thành bình thay cho nước, nhờ vậy sai số giảm đi một đến hai bậc độ lớn.
Tất nhiên, không thể tùy tiện dùng cách chiết bảo vệ này. Điều kiện rất khắt khe. Trước hết phải chắc chắn chất cần tách không hòa tan vào lớp dầu bảo vệ, sai số do cách làm mới gây ra phải nhỏ hơn nhiều so với sai số vì dung dịch bám thành bình. Ngoài ra còn phải tính đến chênh lệch khối lượng riêng giữa các chất lỏng đã pha chế.
Nói chung, chi tiết phức tạp vô cùng, vài nghìn chữ cũng chưa chắc giải thích hết, không cần kể dài dòng.
Thao tác của Phùng Đào vừa rồi không dừng ở cách “chiết tách bảo vệ” cơ bản, mà còn thêm nhiều lớp. Dưới lớp dầu là một lớp nước, bên dưới nữa lại là một lớp dầu, cứ thế thay phiên nhau.
Trình độ ấy gần ngang một bartender hàng đầu chuyên pha cocktail nhiều tầng. Cậu ta phải hiểu rất sâu về chất tan và dung môi hòa lẫn hay tách rời, về chênh lệch khối lượng riêng và sức căng bề mặt.
Nếu sơ sẩy một chút, những món cocktail nhiều tầng, trong veo như B-52, sẽ biến thành một đống nhão nhoét chẳng khác gì món óc hoa ngoại tộc.
Sau một hồi thao tác, Phùng Đào dùng những dụng cụ đơn giản mà pha được một dung dịch chiết bảo vệ gồm năm lớp.
Độ khó này khiến đám học sinh đứng xem trầm trồ không thôi, đến thầy giám sát cũng khẽ gật đầu khen ngợi. Dù kỹ thuật ấy không dùng trong kỳ thi hay cuộc thi, nhưng đem ra khoe tay nghề, chứng tỏ căn bản vững chắc thì quả là hữu hiệu.
Đắc ý rồi, Phùng Đào cũng chẳng giấu giếm nữa. Cậu ta bước đến trước mặt Cố Triệt, nói thẳng:
- Bạn học này, tôi thấy cậu cứ luyện chiết tách mãi. Có muốn thử thao tác chiết tách bảo vệ nhiều lớp này không? Cậu cũng tách được năm lớp, tôi mới phục.
Cố Triệt vừa rửa tay vừa thản nhiên đáp:
- Tôi cần gì cậu phục? Thi cử đâu có dùng mấy trò màu mè này.
- Cậu…
Phùng Đào nghẹn lời mấy giây, rồi mới nặn ra một nụ cười:
- Vậy có thể mời cậu chỉ giáo một chút không? Tôi chỉ muốn so tài, học hỏi thôi.