Chương 383: Bàn chuyện trị nước
Anna lao vút tới, nép vào khuỷu tay Cao Đức.
Đã có mấy ngày chăm trẻ, Cao Đức bế nàng lên bằng một tay rất thuần thục.
Anna vòng tay ôm cổ hắn, trông vui ra mặt. Có lẽ vì xa Cao Đức đã lâu nên nàng mừng đến thế.
Nhưng nếu nhìn kỹ, sẽ thấy trong đôi mắt trong veo của cô bé thoáng ánh lên vẻ ranh mãnh đáng yêu chỉ trẻ con mới có.
- Thế nào, ở Phượng Hoàng có quen không? Điều kiện nơi này không thể sánh với bên ngoài, mà…
Cao Đức ngừng lại, cười nói:
- Ở đây cũng lạnh hơn bên ngoài.
Đâu chỉ lạnh hơn đôi chút, Elsa thầm nghĩ. Ngoài miệng, nàng vội đáp:
- Được sống trong một nơi yên ổn thế này, không phải ngày ngày nơm nớp lo sợ, tôi đã mãn nguyện lắm rồi.
Thật ra, nàng rất muốn hỏi “Vua Bắc Cảnh” là thế nào, vì sao Cao Đức lại có mặt ở đây.
Nhưng một là nàng thấy hỏi chuyện ấy không đúng mực, hai là Sunefa vẫn đứng bên cạnh.
Đó là một pháp sư Ngũ Hoàn. Dù tuổi còn trẻ, dung mạo lại xinh đẹp, Elsa vẫn hết lòng kính nể nàng.
- Không mời chúng tôi vào nhà ngồi sao?
Cao Đức cười hỏi. Elsa lúc này mới sực tỉnh, vội dẫn hai người vào trong.
Trong nhà đương nhiên chẳng có trà nước gì để tiếp đãi.
Cao Đức ngồi bên bàn đá, để Anna ngồi luôn trên đùi mình. Anna ngoan ngoãn rúc vào lòng hắn như chú mèo con, nhưng đôi mắt thì láo liên nhìn khắp nơi.
- Cô thấy nơi này thế nào?
Cao Đức hỏi thẳng, chẳng buồn để ý những ý nghĩ đang cuộn lên trong lòng Elsa.
- Nơi này…
Câu hỏi của Cao Đức rõ ràng khiến Elsa bất ngờ. Nàng khựng lại, rồi mới dè dặt đáp:
- Hoàn toàn khác với Bắc Cảnh trong ấn tượng của tôi. Nơi đây tràn đầy sức sống.
- Theo cô, Phượng Hoàng hiện giờ có vấn đề gì? Hãy nhìn từ góc độ người cai trị.
Cao Đức ngắt lời khách sáo của nàng, hỏi thẳng.
Elsa cũng thôi vòng vo. Nàng suy nghĩ cẩn thận rồi mới đáp:
- Theo tôi, vấn đề lớn nhất của Phượng Hoàng hiện nay là phát triển quá nhanh, còn năng lực quản lý thì không theo kịp.
- Theo những gì tôi biết, bộ tộc Băng Tinh xưa nay vẫn theo chế độ mẫu chủ, mọi việc do các trưởng lão cùng nhau bàn bạc. Cách tổ chức ấy khá thô sơ, lại chẳng có ai thật sự biết cách quản lý một thành phố.
- Trước kia chuyện đó không đáng ngại. Trong thành phần lớn là người bộ tộc Băng Tinh, nếp sống vẫn gần với bộ lạc, nên lối quản lý đơn giản ấy cũng đủ dùng.
- Nhưng Phượng Hoàng giờ phát triển quá nhanh, ngày càng có nhiều bộ tộc khác gia nhập. Nơi đây đang dần chuyển mình từ một bộ lạc thành một thành phố, thậm chí có thể nói là một tiểu quốc. Đòi hỏi về năng lực quản lý vì thế cũng cao hơn hẳn.
Nói xong, Elsa dè dặt nhìn Sunefa vẫn im lặng từ đầu đến giờ. Thấy nàng không tỏ vẻ bất mãn, Elsa mới khẽ thở phào.
- Vậy theo cô, làm sao để năng lực quản lý theo kịp tốc độ phát triển của Phượng Hoàng?
Cao Đức hỏi tiếp.
Elsa lập tức chìm vào suy nghĩ.
Câu hỏi này chẳng dễ trả lời, bởi còn phải căn cứ vào tình hình thực tế ở Bắc Cảnh. Mà thực tế là, có giỏi đến đâu cũng khó xoay xở khi trong tay chẳng có gì.
Cũng như đòi tìm cô gái còn trong trắng ở chốn lầu xanh, vốn là chuyện không tưởng.
Bắc Cảnh cũng vậy. Chế độ bộ lạc đã truyền đời bao năm, lấy đâu ra người có tài quản lý thành phố, thậm chí cả một quốc gia?
Suy nghĩ hồi lâu, Elsa mới lên tiếng:
- Trước mắt, cách tốt nhất là thu hút các tộc trưởng của những bộ lạc mới gia nhập Phượng Hoàng, để họ tham gia vào bộ máy quản lý. Sau đó, mỗi người chọn những nhân tài thích hợp trong bộ tộc mình, tập hợp thành một đội ngũ quan lại tạm thời. Trước hết cứ giải quyết những vấn đề trước mắt đã.
Cách ấy đương nhiên có nhiều điều bất cập, nhưng không thể phủ nhận, đây là lựa chọn thích hợp nhất cho Phượng Hoàng lúc này.
Ít nhất Elsa nghĩ vậy.
- Để các tộc trưởng chọn người trong bộ tộc rồi lập thành bộ máy quản lý. Vậy những người đó sẽ nghe lời tộc trưởng của họ, hay nghe lời chúng ta? Khi giải quyết công việc, chẳng lẽ họ không thiên vị bộ tộc mình sao?
Cao Đức bình thản hỏi.
- Những chuyện ấy khó tránh khỏi, nhưng hiện giờ cũng chẳng có cách nào tốt hơn.
Elsa hiểu rõ những điều Cao Đức vừa nói. Nhưng như nàng đã nghĩ, sau khi cân nhắc lợi hại, đây vẫn là lựa chọn tốt nhất lúc này.
- Giả sử ta chia mọi việc cần quản lý trong thành phố cho các bộ phận khác nhau phụ trách. Sau đó, ta tuyển chọn người trên khắp Phượng Hoàng, từ bộ tộc Băng Tinh đến những bộ tộc mới gia nhập, để họ vào tòa thị chính, làm việc trong các bộ phận ấy và đảm nhiệm những chức vụ quan lại… Ừm, ở Phượng Hoàng, họ sẽ được gọi là công chức. Cô thấy sao?
Elsa sững sờ. Một hồi lâu sau, nàng mới mở to mắt:
- Ý ngài là tuyển chọn công khai, ai cũng có cơ hội làm quan, làm công chức sao? Kể cả dân thường?
- Nếu họ có đủ năng lực, vì sao không thể?
Cao Đức hỏi ngược lại.
- Hơn nữa, ở Bắc Cảnh, cùng lắm chỉ có sự phân biệt giữa pháp sư và người thường, chứ không có quý tộc với dân thường. Ở Bắc Cảnh xưa nay vốn chẳng có quý tộc.
- Nhưng…
Elsa ngập ngừng mãi, cuối cùng vẫn không nghĩ ra được câu tiếp theo.
Kinh nghiệm mách bảo nàng rằng ý tưởng của Cao Đức không hợp lẽ thường.
Từng là một thành viên ưu tú của hoàng tộc, Elsa đã được học hành bài bản về việc quản lý quốc gia và thể chế chính trị. Nàng hiểu khá rõ hệ thống của nhiều nước trên đại lục Nolan, kể cả hai cường quốc lớn nhất là Vương triều Kim Tước Hoa và Thánh Đế quốc.
Ngoài ra, nàng còn biết đôi điều về thể chế của Vương triều Mishir ở một đại lục xa xôi khác.
Thế nên, dù Cao Đức định dùng cách nào để cai quản Phượng Hoàng, nàng cũng không nên thấy ngạc nhiên, thậm chí còn có thể đưa ra vài lời góp ý.
Lẽ thường là vậy.
Thế nhưng những điều Cao Đức vừa nói, nàng chưa từng nghe qua, cũng chưa từng nghĩ tới.
Hệ thống quản lý Phượng Hoàng mà hắn hình dung hoàn toàn mới mẻ, khác biệt tận gốc với những gì nàng từng biết.
Gốc rễ của sự khác biệt nằm ở đâu?
Vương triều Kim Tước Hoa theo chế độ quân chủ, còn Thánh Đế quốc là nước cộng hòa nghị viện. Thoạt nhìn, hai hệ thống ấy hoàn toàn khác nhau.
Nhưng đó chỉ là cách nhìn bề ngoài.
Xét cho cùng, cách vận hành của họ có chung một nền tảng: quân vương hoặc nghị viện, tức tầng lớp cai trị cao nhất, ban hành chính lệnh. Các đại thần nhận lệnh rồi bắt tay thực hiện.
Còn thực hiện thế nào thì do mỗi vị đại thần tự quyết, chẳng có quy củ thống nhất.
Giữa các đại thần, ngoài những thỏa thuận ngầm hay mối quan hệ lợi ích riêng, trên danh nghĩa chẳng hề liên hệ với nhau.
Nguyên do là quân vương hoặc nghị viện bổ nhiệm đại thần, còn bộ máy cấp dưới lại do chính họ tự dựng nên.
Về điểm này, đại thần có quyền tự quyết rất lớn.
Dĩ nhiên, để ngăn đại thần lạm dụng quyền ấy, việc bổ nhiệm một số chức vụ quan trọng phải được trình lên quân vương phê chuẩn.
Nhưng phần lớn chức vụ, nhất là những vị trí phục vụ trực tiếp cho đại thần và các chức vụ cấp thấp, đều do họ tự ý bổ nhiệm.
Chẳng nghi ngờ gì, các đại thần sẽ trọng dụng người thân tín, thành viên gia tộc, thậm chí cả người thuộc những gia tộc phụ thuộc. Họ lấy bản thân làm trung tâm, kết thành những phe nhóm lợi ích chính trị rộng lớn.
Cái giá phải trả cho quyền tự quyết quá lớn ấy là tiền công của đám thuộc hạ cũng do quý tộc tự lo, chứ không phải quốc gia trả.
Dĩ nhiên, so với những lợi ích khổng lồ mà các phe phái chính trị có thể thu về, khoản tiền công ấy chẳng đáng là bao.
Quyền và tiền vốn chẳng tách rời. Một khi nắm quyền, tiền tài sẽ tự tìm đến như ong tìm mật.
Vì thế, muốn làm đại thần, nắm giữ quyền lực, trước hết phải xuất thân quý tộc hoặc đã là pháp sư Cao Hoàn, có tiền bạc và danh vọng để chiêu mộ người theo mình.
Một kết cục tất yếu của thể chế ấy là quốc gia tồn tại càng lâu, giai cấp càng bị đóng khung.
Những chức vụ quan trọng, tức vị trí đại thần, sẽ nằm chắc trong tay quý tộc. Dân thường xuất thân thấp kém gần như không có hy vọng phá tan xiềng xích của thể chế để vươn lên.
Nền tảng chính trị ấy đã tồn tại từ khi Vương triều Kim Tước Hoa, triều đại đầu tiên của loài người, được dựng nên.
Thời đại có đổi thay, quốc gia có vì những căn bệnh cố hữu của thể chế ấy mà gặp bao điều khốn đốn, nền tảng đó vẫn chẳng hề lay chuyển.
Không thể thay đổi, cũng chẳng ai từng nghĩ đến chuyện thay đổi.
Dường như đó đã thành chân lý mặc định.
Vậy mà giờ đây, Cao Đức muốn dựng nên một thể chế chính trị hoàn toàn khác biệt với mọi quốc gia trên thế giới.
Theo ý hắn, ở Phượng Hoàng sau này không chỉ đại thần, mà cả đội ngũ cấp dưới của họ cũng sẽ do tòa thị chính tuyển dụng và trả lương.
Trong trường hợp ấy, đám người kia chẳng thể gọi là thuộc hạ riêng của đại thần nữa. Họ đều thuộc bộ máy của Cao Đức và Sunefa, chỉ khác nhau về quyền hạn.
Nói cách khác, nếu một vị đại thần làm việc không tốt, Cao Đức có thể lập tức cách chức rồi bổ nhiệm người khác, hoặc thẳng tay đề bạt người bên dưới lên thay.
Trước đây, chuyện ấy vốn không sao tưởng tượng nổi.
Theo thể chế cũ, bãi một đại thần đâu chỉ đơn giản là thay mỗi người đó. Cả bộ máy cấp dưới cũng phải xáo trộn, sắp xếp lại từ đầu.
Hơn nữa, mỗi lần thay đại thần thường kéo theo sự thay đổi lớn về đường lối chính sách. Việc thay đổi cả bộ máy cấp dưới lại là khâu then chốt trong quá trình chuyển giao quyền lực.
Thể chế mới này rõ ràng sẽ phá tan giới hạn rằng chỉ quý tộc và pháp sư Cao Hoàn mới được làm đại thần, mới có quyền lực.
Đem thể chế ấy áp dụng vào bất kỳ quốc gia nào, chắc chắn cũng không thể thuận lợi.
Bởi quý tộc và pháp sư Cao Hoàn là nền tảng của quốc gia, còn thể chế này lại chính là nền tảng của giới quý tộc.
Động đến gốc rễ của họ, rất có thể họ sẽ liên thủ lật đổ ngươi trước tiên.
Nhưng nghĩ kỹ lại, Elsa nhận ra ý tưởng của Cao Đức không hề viển vông. Thậm chí, chỉ trên mảnh đất Bắc Cảnh này nó mới có cơ hội bén rễ.
Bởi Bắc Cảnh không có quý tộc, còn người dân thì kính sợ và tin phục Mẫu Chủ cùng Cao Đức gần như đến mức sùng bái cá nhân.
Trong tình thế ấy, Cao Đức và Sunefa muốn thúc đẩy thể chế hay chính sách nào cũng khó gặp phải sự phản đối.
Còn một điểm nữa, toàn bộ công chức đều do tòa thị chính tuyển dụng. Khoản tiền lương phát sinh sẽ là gánh nặng lớn với người cai trị.
Nhưng với Phượng Hoàng, ít nhất là Phượng Hoàng hiện giờ, đó chẳng phải vấn đề. Bắc Cảnh còn chưa có hệ thống tiền tệ, nói gì đến chuyện trả lương.
Dẫu vậy, vấn đề vẫn còn đó.
- Với điều kiện hiện nay ở Bắc Cảnh, căn bản không thể chọn ra đủ người thích hợp để làm công chức.
Elsa đã bước vào cuộc bàn luận, tạm thời quên mất khác biệt thân phận, nghiêm túc trao đổi với Cao Đức.
- Vì thế, hiện giờ Phượng Hoàng chỉ lập ba bộ phận. Một là Bộ Nông nghiệp, phụ trách lương thực; một là Cục Trị an; bộ phận còn lại là Bộ Giáo dục.
- Bộ Giáo dục?
- Phụ trách việc dạy học. Ta muốn phổ cập giáo dục cho toàn dân Phượng Hoàng. Không cần ai cũng trở thành nhân tài, nhưng ít nhất người Bắc Cảnh phải biết đọc, biết viết, biết tính toán. Những người có năng lực hơn có thể học lên cao.
- Chỉ cần ai cũng biết đọc biết viết, ta muốn tuyển bao nhiêu công chức cũng đều có thể tìm được người thích hợp. Đến lúc ấy, không phải tòa thị chính thiếu người tài, mà là người tài thiếu chỗ làm.
- Mà hệ thống này cũng sẽ thúc đẩy việc phổ cập giáo dục.
- Bởi hiện giờ, phần lớn người Bắc Cảnh chưa hiểu đúng tầm quan trọng của chuyện học hành. Họ chỉ chịu đưa con đến trường vì kính trọng và tin phục ta cùng Sunefa.
- Nói đạo lý với họ, họ khó lòng hiểu hay tiếp nhận. Nhưng nếu để họ biết rằng con cái được học hành tử tế thì sau này có cơ hội vào tòa thị chính làm công chức, nâng cao địa vị, thậm chí khi hệ thống tiền tệ được lập nên còn nhận được khoản lương hậu hĩnh, vậy thì…
- Vậy họ sẽ coi trọng chuyện học hành, còn chủ động bảo con cái rằng đi học là việc quan trọng.
Elsa tiếp lời.
Một âm mưu đáng sợ.
Anna ngồi trên đùi Cao Đức vốn chẳng ham học hành gì, nghe chị gái và “anh Cao Đức” trò chuyện, đôi mắt chớp chớp. Nàng chỉ thấy sống lưng lạnh buốt.
- Cô thấy có làm được không?
Cao Đức nhìn Elsa, ánh mắt sáng rực.
- Làm được!
Elsa gật mạnh.
Thoạt nghe, thể chế này có vẻ khiến người ta kinh ngạc, nhưng chỉ cần suy xét kỹ sẽ thấy những ưu điểm của nó nếu thật sự được thực hiện.
Chất lượng lẫn tốc độ thi hành chính lệnh đều có thể tăng vọt.
Khi ai cũng có cơ hội trở thành công chức, cả “quốc gia” sẽ mang một bầu không khí hăng hái vươn lên, tràn đầy sức sống.
Mà một khi người đứng đầu có thể tùy thời bổ nhiệm hay bãi miễn bất kỳ quan viên nào, nạn tham nhũng, ức hiếp dân lành, làm trái phép tắc và những việc tương tự cũng sẽ giảm đi rất nhiều.
Quyền cai trị của quân chủ nhờ đó cũng sẽ đạt đến đỉnh cao.
Chỉ cần nghĩ sơ qua, Elsa đã có thể kể ra hàng loạt điểm tốt.
- Đúng như cô nói, hiện giờ Phượng Hoàng đang thiếu trầm trọng người giỏi quản lý. Còn cô, theo ta biết, trước khi Công quốc Tây Điện bị Công quốc Nga Phục Gia tiêu diệt, cô từng là công chúa Tây Điện, có nhiều kinh nghiệm trị quốc, lại được dân chúng Tây Điện hết mực công nhận…
Cuối cùng, Cao Đức cũng nói rõ mục đích chuyến đi của mình:
- Người như cô chính là nhân tài Phượng Hoàng đang cần nhất. Ta muốn mời cô làm người đứng đầu một bộ phận mới sắp thành lập ở tòa thị chính, Văn phòng. Chức danh là Chủ nhiệm Văn phòng, kiêm Phó Bộ trưởng Bộ Giáo dục. Cô có bằng lòng không?