Cả nhà đều có mặt, ai nấy mặt mày ủ dột, ngồi chờ tai họa giáng xuống.
Sáng hôm qua, đám gia nô hung dữ nhà họ Phí đã tới một chuyến.
Chúng bảo Từ Dĩnh đánh bị thương cậu Phí, phải đền mười lượng bạc tiền thuốc thang. Rồi chúng tính cả tiền thuê ruộng còn thiếu từ những năm trước, cộng thêm lãi mẹ đẻ lãi con, thành bốn lượng bảy tiền hai phân sáu ly bạc.
Nhà họ Từ chắt chiu từng bữa, mãi mới nuôi được mấy con gà. Mắt thấy gà sắp đẻ trứng, đám gia nô đã bắt sạch đem trừ nợ.
Đến lương thực trong nhà cũng bị chúng cướp đi, khiến cả nhà từ nay chẳng còn gạo mà nấu.
Trước khi bỏ đi, đám gia nô còn nói:
- Lão gia nhà ta nhân nghĩa, bao năm nay vẫn cho các ngươi khất tiền thuê ruộng. Đến cả cậu chủ bị đánh bị thương, lão gia cũng chẳng dồn các ngươi vào đường cùng. Một vị chủ nhân nhân từ như thế, khắp huyện Duyên Sơn này còn tìm đâu ra người thứ hai? Đó là phúc đức các ngươi tu được từ tám đời đấy. Lão gia đã nói, cho các ngươi thêm một ngày. Gom đủ số bạc còn thiếu thì thôi. Nếu không gom nổi, cứ chuẩn bị khế ruộng sang tên đi. Lão gia nhà ta thật có lòng bồ tát, chỉ lấy phần đất canh tác, còn phần đất gốc vẫn để lại cho nhà các ngươi. Sau này phải nhớ ơn lão gia!
Cả nhà ôm nhau khóc rống.
Nếu đem cách phân loại của nước Trung Hoa mới sau này mà xét, nhà họ Từ từng được xem là “nông dân trung lưu khá giả”. Họ có ruộng riêng, cuộc sống cũng đủ ăn đủ mặc, nhưng chưa dư sức thuê người làm dài ngày hay làm theo mùa.
Mười năm trước, huyện Duyên Sơn gặp trận đại họa. Hạn hán rồi châu chấu kéo đến, mùa màng mất sạch.
Ông bà nội Từ Dĩnh lần lượt chết đói. Cha hắn cùng hai người em trai phải dẫn cả nhà đi chạy nạn kiếm đường sống.
Dọc đường, anh cả, chị cả và người anh họ của Từ Dĩnh đều chết đói. Người chị họ bị bán cho mụ buôn người để đổi lấy lương thực. Người chú thứ hai của Từ Dĩnh cũng chết đói, thím sau đó đi lấy chồng khác. Người chú thứ ba chưa lập gia đình thì vào núi làm cướp, đến nay vẫn bặt tin.
May sao họ gặp được một vị quan tốt. Huyện lệnh Đát Kế Lương vừa nhậm chức đã cho dựng bia ghi việc cứu đói, mở kho phát cháo phát gạo, lại thuê dân làm công để đổi lấy lương thực. Nhờ vậy, cả nhà Từ Dĩnh mới không chết sạch.
Trở về quê, họ chỉ còn cách vay tiền lãi cao để gieo trồng.
Lãi mẹ đẻ lãi con, đến tiền lời cũng trả không nổi. Ruộng đất trong nhà lần lượt bị người ta lấy mất quá nửa.
Chẳng bao lâu, nhà họ Từ từ một gia đình có ruộng riêng, sống khá giả, biến thành nhà vừa cày ruộng thuê vừa làm mướn kiếm ăn. Trong cách phân loại sau này, họ đã rơi xuống hạng nông dân nghèo bậc thấp.
Nay lại gặp chuyện này, e rằng mảnh ruộng cuối cùng cũng chẳng giữ được. Kết cục chờ đợi cả nhà chỉ còn là cảnh trắng tay, trở thành dân nghèo.
…
- Biết thế đã chẳng cho thằng Ba đi học. Cứ thật thà cày ruộng thì đâu đến nỗi gây ra họa…
Trên mặt cha Từ Dĩnh còn vết thương do hôm qua bị đánh. Ông cứ lẩm bẩm đi lẩm bẩm lại mấy câu ấy.
Mẹ hắn lặng lẽ lau nước mắt:
- Dù sao cũng phải để lại chút hy vọng. Biết đâu nó thi đỗ tú tài thì sao?
Cha Từ Dĩnh không dám chống lại đám gia nô, chỉ đành quay sang trách vợ:
- Tú tài chưa thấy đâu, họa lớn đã rước vào nhà. Tiền mua sách mua bút cho thằng Ba, đem cưới vợ cho Hạo oa còn hơn!
Hạo oa chính là người anh họ Từ Hạo của Từ Dĩnh.
Khi thím Hai đi lấy chồng khác, vì không tiện mang theo đứa con riêng, Từ Hạo được cho cha Từ Dĩnh nhận nuôi. Năm nay hắn đã hai mươi tuổi mà vẫn chưa cưới vợ.
Từ Hạo hiền như đất, tính tình lại hơi lầm lì. Hắn nói:
- Em Ba từ nhỏ đã sáng dạ, đáng lẽ nên đi học. Nếu thi đỗ tú tài, nhà ta sẽ khỏi phải đi làm lao dịch. Tôi cưới vợ muộn vài năm cũng chẳng sao.
Mẹ Từ Dĩnh khẽ nói:
- Hay là sang nhờ Trân nương và anh rể giúp một tay?
Trân nương là chị gái Từ Dĩnh, Từ Trân, đã lấy một người nông dân bình thường ở làng bên.
Cha Từ Dĩnh lắc đầu:
- Trân nương thì giúp được gì? Con bé còn chưa hết tháng ở cữ. Chuyện này đừng để nó biết.
Cả nhà lại chìm vào im lặng.
Chỉ có Từ Mậu, em trai Từ Dĩnh, mới lên ba, còn kéo nước mũi chạy chơi khắp nhà. Thằng bé chẳng hiểu bầu trời của gia đình sắp sụp xuống.
Chờ mãi, cha Từ Dĩnh bước ra khỏi gian nhà chính. Ông khoanh tay trong tay áo, ngồi xổm ngoài cửa, dõi mắt nhìn về phía xa, chờ bóng đám gia nô nhà họ Phí xuất hiện.
Nhưng chờ mãi vẫn chẳng thấy ai. Cứ như lưỡi đao của đao phủ đã giơ lên, song mãi chưa chịu bổ xuống.
Đám gia nô chưa tới, ba học trò lại xuất hiện.
Phí Như Hạc mặc áo lụa sang trọng, nhìn qua đã biết là thiếu gia nhà giàu.
Cha Từ Dĩnh thấy mình thấp kém, chẳng dám nhìn thẳng. Ông cúi đầu chào hỏi:
- Thiếu gia mạnh giỏi!
Bất kể là thiếu gia nhà nào, cứ lên tiếng chào trước ắt không sai.
Mẹ Từ Dĩnh lại nhận ra bọn họ là bạn học của con trai, vội chạy vào nhà rót nước:
- Các thiếu gia đi đường xa, xin mời uống nước.
Đi suốt dọc đường, Phí Như Hạc quả thật đang khát. Hắn nhận chiếc bát đất, ngửa cổ uống một hơi cạn sạch. Hắn vốn kiếm cớ trốn ra ngoài chơi, chẳng buồn để tâm đến chuyện rắc rối này, bèn bảo Triệu Hãn:
- Ngươi nói đi.
Triệu Hãn đặt bát xuống, chắp tay:
- Bái kiến bá phụ, bá mẫu.
Cha Từ Dĩnh vội đứng dậy, khom lưng cúi đầu, sợ hãi nói:
- Không dám, không dám. Thiếu gia đừng làm tổn thọ người làm ruộng chúng tôi.
Mẹ Từ Dĩnh còn nghiêng người hành lễ theo kiểu đàn bà nhà quyền quý:
- Thiếu gia có lễ.
Mẹ Từ Dĩnh từng va chạm nhiều chuyện. Hồi còn trẻ, bà làm nha hoàn trong nhà họ Phí. Vì có ý quyến rũ lão gia nên bị bà chủ đuổi ra khỏi cửa. Sau đó bà bị gả cho một lão góa vợ què chân. Đợi người chồng ấy bệnh chết, bà mới tái giá với cha Từ Dĩnh.
Hành lễ xong, bà vội hỏi:
- Dĩnh oa… con trai nhà ta không sao chứ? Hai ngày nay nó chưa về nhà.
Triệu Hãn không nói ra sự thật, chỉ mỉm cười an ủi:
- Từ Dĩnh không sao. Sơn trưởng thấy hắn sáng dạ nên cho hắn ở luôn trong thư viện.
- Vậy thì tốt rồi, vậy thì tốt rồi.
Mẹ Từ Dĩnh cuối cùng cũng yên lòng.
Cha Từ Dĩnh tuy miệng trách không nên cho con đi học, nhưng đó chỉ là lời giận dỗi. Trong lòng ông vẫn mong con trai nên người.
Ngay cả khi bị đám gia nô ức hiếp, sắp bị lấy mất mảnh ruộng cuối cùng, cả nhà cũng không dám cho Từ Dĩnh biết, sợ ảnh hưởng đến việc học của hắn. Họ không đến núi Hàm Châu tìm con, chỉ nghĩ rằng con mình trốn trong thư viện vẫn tốt hơn trở về nhà chịu nhục.
Triệu Hãn nói tiếp:
- Bá phụ, bá mẫu, từ nay tiền thuê ruộng và tiền lãi nhà họ Từ còn thiếu đều không cần trả nữa.
- Thật sao?
Người nhà họ Từ ngơ ngác, tưởng mình nghe lầm.
Triệu Hãn giải thích:
- Phí thái công đã qua đời. Người nhà họ Phí còn đang rối ren, chẳng rảnh đâu mà đến thúc nợ. Từ nay nơi này e rằng sẽ có nhiều thay đổi. Những thửa ruộng các vị đang thuê cũng sẽ được thu lại làm ruộng học điền. Sơn trưởng đã đồng ý cho nhà các vị thuê thêm vài mẫu.
Cha Từ Dĩnh quỳ phịch xuống đất, dập đầu lia lịa:
- Đa tạ sơn trưởng! Đa tạ tiên sinh! Đa tạ thiếu gia! Sau này dù phải làm trâu làm ngựa, nhà chúng tôi cũng nhất định báo đáp ơn đức của các vị. Đa tạ, đa tạ!
Những người khác cũng quỳ theo. Chẳng mấy chốc, cả nhà đã quỳ rạp kín sân.
Ngay cả đứa bé ba tuổi cũng bắt chước người lớn quỳ xuống, dường như thấy trò này rất thú vị.
Triệu Hãn nhìn đám đàn ông nhà họ Từ, ai nấy trên người đều có thương tích, đoán rằng trong nhà cũng từng bị cướp phá. Hắn không ngăn họ dập đầu, chỉ để lại một mảnh bạc vụn, rồi gọi Phí Như Hạc và Phí Thuần lặng lẽ rời đi.
Người nhà họ Từ dập đầu hồi lâu mới nhận ra ba vị thiếu gia đã đi mất. Trên mặt đất vẫn còn một mảnh bạc vụn nằm yên.
Cha Từ Dĩnh nước mắt giàn giụa, đưa tay quệt mặt:
- Người tốt! Đúng là người tốt! Hôm nay nhà ta gặp được người tốt rồi!
…
Cuộc đấu đá trong họ Phí đã kéo dài hai, ba chục năm.
Nguyên nhân chủ yếu là các chi họ tách ra quá nhiều, gặp việc bên ngoài thì không thể đồng lòng. Hơn nữa, đất đai và việc làm ăn quanh vùng gần như đều đã bị nhà họ Phí chiếm hết.
Muốn tiếp tục bành trướng, họ chỉ còn cách ra tay với người cùng họ!
Tin Phí Tùng Niên tức chết truyền ra, những người trong họ ở quanh vùng đã lập tức giành phần trước.
Dọc đường đi đi về về, Triệu Hãn đã tận mắt chứng kiến mấy màn tranh cướp.
- Không được đụng vào! Đây là ruộng của lão gia nhà ta!
- Lão gia nhà ngươi ư? Lão gia nhà ngươi đã bị chọc tức đến chết rồi. Phu nhân nhà ngươi gây ra chuyện tốt ấy, làm mất sạch thể diện họ Phí!
- Còn dám bới bờ ruộng, chúng ta sẽ đánh đấy!
- Ngươi còn dám đánh à? Lấy gậy ra, đánh chết chúng nó!
Hai đám gia nô lập tức đánh nhau ngay bên ruộng. Bờ ruộng thuộc nhà Phí Tùng Niên bị người trong họ ngang nhiên bới tung, rồi dời ra cách đó hơn ba chục mét.
Cứ thế mà cướp, chẳng cần giữ chút thể diện nào.
Phí Tùng Niên chết rồi, chỉ còn lại mẹ góa con côi. Mấy cô con gái cũng đã gả đi hết. Lúc này không tranh thì còn đợi đến bao giờ?
Không chỉ vậy, những người cháu trai, cháu họ có quan hệ huyết thống gần với Phí Tùng Niên cũng lũ lượt kéo đến đòi nợ. Kẻ thì nói năm xưa lão thái gia, tức cha của Phí Tùng Niên, chia gia sản không công bằng, cửa hàng này đáng lẽ phải thuộc về mình. Người lại bảo căn nhà kia vốn phải để cho hắn. Có kẻ còn tố Phí Tùng Niên chiếm đoạt tranh chữ của danh nhân mà lão thái gia để lại.
Trương thị mặc áo tang, dẫn con trai đến nhà tổ khóc lóc kêu oan. Chẳng may thay, tộc trưởng đúng lúc ấy lại lâm bệnh.
Trương thị bèn sai người về nhà mẹ đẻ cầu cứu. Mấy người anh em của bà ta nổi giận đùng đùng, dẫn theo hơn trăm gia nô kéo đến đòi lại công bằng.
Việc ấy khiến cả họ Phí nổi giận. Chuyện trong họ Phí, nào cho phép người ngoài nhúng tay? Chẳng lẽ nhà họ Trương định thừa cơ cướp gia sản nhà họ Phí?
Hai họ cãi vã, tranh chấp đến long trời lở đất, cuối cùng quyết định kiện nhau ra quan. Huyện lệnh Phùng Tốn bị kéo vào giữa, đầu óc rối bời.
Làm quan đứng đầu một huyện, gặp những vụ kiện tranh gia sản, vốn có thể ăn tiền cả bên nguyên lẫn bên bị.
Nhưng còn phải xem người khổ chủ là ai. Nhà họ Phí và nhà họ Trương, bên nào Phùng huyện lệnh cũng chẳng dám đụng vào. Thế là Phùng huyện lệnh cũng lâm bệnh.
Hai họ còn kéo nhau đánh nhau bằng gậy gộc, gây ra mấy mạng người.
Nhà họ Phí đông người hơn, nhà họ Trương đánh không lại, bèn sai người lên Nam Xương nộp đơn cho quan ngự sử đi tuần.
Quan ngự sử lập tức tới nơi. Sau một phen nhận quà, đòi tiền, vòi vĩnh đủ đường, y quay lưng biến mất, nói là muốn cải trang vi hành để điều tra đầu đuôi vụ án.
Học viện Hàm Châu.
Hồ Mộng Thái giễu cợt:
- Đại Chiêu huynh, gia phong nhà họ Phí quả thật khiến tiểu đệ được mở rộng tầm mắt.
Phí Ánh Hoàn vậy mà vẫn cười được:
- Cứ để bọn họ quậy đi. Dù sao cũng đã nát bét cả rồi, chi bằng cởi hết áo quần, để người ngoài nhìn cho rõ.
Hồ Mộng Thái ngẩn ra, không biết phải nói gì.
Phí Ánh Hoàn lắc đầu thở dài:
- Đi thôi, tìm lão đệ họ Chiêm đọc sách. Ta đã nhìn rõ rồi, họ Phí hết thuốc chữa. Bây giờ chỉ còn xem bản thân ta có thi đỗ tiến sĩ, nhảy ra khỏi cái hố này được hay không. Đóng cửa đọc sách, dốc sức học hành. Ba năm nữa vào kinh dự kỳ thi hội. Nếu thi trượt thì bỏ tiền mua chức, làm một huyện lệnh.
Phí Ánh Hoàn và Hồ Mộng Thái liền đi tìm Chiêm Triệu Hằng, cùng nhau đọc sách và luyện văn bát cổ.
Cả ba đều nuôi chí bước vào đường khoa cử. Ngày thường họ trao đổi, bàn bạc với nhau, cuộc sống cũng nhờ thế mà đầy đặn, bận rộn.
Đặc biệt là Chiêm Triệu Hằng. Tuy hắn mới mười lăm tuổi, thậm chí còn chưa đỗ cử nhân, nhưng tài viết văn bát cổ đã vượt xa Phí Ánh Hoàn và Hồ Mộng Thái.
Kỳ thi hương ở Giang Tây vốn nổi tiếng khó như lên trời. Với Chiêm Triệu Hằng, nó lại chẳng khác nào lấy đồ trong túi. Hai năm nữa, nếu hắn thi đỗ cử nhân, đến năm Sùng Trinh thứ tư có thể vào kinh dự thi hội. Biết đâu người đỗ tiến sĩ trước lại chính là hắn.
Ba người cùng khuyên nhủ, động viên nhau, không màng đến những chuyện rối ren bên ngoài.
Còn việc giúp chỉnh đốn học viện, Phí Ánh Hoàn chỉ cần với thân phận cử nhân duy nhất của nhà họ Phí, đến lúc quan trọng đứng ra nói rõ lập trường là đủ. Nhờ thế, hắn nhẹ nhàng lấy được một cửa hàng trong trấn Hà Khẩu.