Từ ngày dựng nghiệp bằng buôn bán, họ Phí đã lập trường tư Hàm Châu, lại nhờ các đoàn buôn không ngừng mua sách từ đất Mân, đất Chiết đem về. Cách đây hơn trăm năm, trường tư Hàm Châu được mở rộng thành thư viện Hàm Châu. Từ nơi này đã có hơn bốn mươi vị quan bước ra.
Thư viện là tài sản chung của các chi họ Phí ở Hoành Lâm. Hằng năm, các tông chi góp tiền vận hành, đồng thời cho phép con em họ khác đến học.
Hễ phát hiện được người có tư chất, bất kể mang họ gì, họ Phí đều bỏ tiền bồi dưỡng.
Đừng thấy hai đời nay họ Phí chưa có ai đỗ tiến sĩ mà coi thường. Trong số học trò khác họ được họ Phí nâng đỡ những năm gần đây, đã có một người đỗ tiến sĩ, bốn người đỗ cử nhân!
Trên thuyền.
Cầm Tâm, Kiếm Đảm, Tửu Phách cùng gia đồng Lạc Vinh của Hồ Mộng Thái, bốn đứa trẻ ranh đang ngồi đánh mạt chược.
Ngụy Kiếm Hùng ôm cây thiết côn, dựa vào vách khoang thuyền ngáy o o.
Triệu Hãn thì cắm cúi đọc sách. Đó là bộ Xuân Thu Hồ Mộng Thái mang theo. Kinh sách mà hắn chuyên học quả thật khó nuốt.
Ít nhất, Triệu Hãn không thể xem nó như truyện kể. Trong sách tuy có lời chú giải, nhưng tên người, tên đất chằng chịt khiến đầu óc hắn đau nhức.
Trong khoang phía trong, Hồ Mộng Thái thở dài:
- Cha ta động lòng rồi. Ông ấy thật sự muốn bỏ năm nghìn lạng bạc, tìm cách mua cho ta chức tri huyện một huyện lớn!
Phí Ánh Hoàn lắc đầu, cười nhạt:
- Ngụy Chiếu Thừa chỉ là một viên tuần phủ, lấy đâu ra bản lĩnh bán quan chức khắp nơi? Dù sao ta cũng không tin.
Hồ Mộng Thái nói:
- Cha ta đoán bè đảng Đông Lâm trong triều đang ngóc đầu trở lại, hẳn cần gấp một khoản tiền rất lớn. Ngụy Chiếu Thừa vốn chỉ là một tên lính dữ dằn, tiền bán quan e rằng phần lớn phải dâng lên trên.
Phí Ánh Hoàn hỏi:
- Trong tay bọn chúng thật sự có nhiều chức tri huyện ở các huyện lớn đến thế sao?
Hồ Mộng Thái đáp:
- Bè đảng Đông Lâm nay đã nắm việc khảo xét quan lại ở cả Nam Kinh lẫn Bắc Kinh, chức khuyết trong tay chắc chắn không ít. Nhà Đại Chiêu huynh cũng làm nghề buôn bán, nhiều khi đâu cần trao tiền lấy hàng ngay sòng phẳng. Ngụy Chiếu Thừa rao bán hai mươi chức tri huyện ở Giang Tây, mỗi chức năm nghìn lạng, tính ra có thể thu được mười vạn lạng bạc trắng. Hắn chỉ cần thực hiện lời hứa cho hai ba người, số còn lại cứ viện cớ phải chờ chức khuyết, chờ bổ nhiệm, thế cũng chưa đến nỗi bị mang tiếng nuốt lời. Một khi đã mở được đường buôn bán, hắn còn có thể ngồi yên nâng giá. Ai trả nhiều hơn thì người ấy được nhận chức thật trước.
Phí Ánh Hoàn vỡ lẽ, kinh ngạc kêu lên:
- Còn có thể làm như vậy sao? Chẳng phải hắn chỉ cần bán ba năm chức thật là kiếm được bạc mua quan của ba, bốn chục sĩ tử rồi ư? Chuyện này không thể phơi ra ánh sáng. Kẻ có tiền mua quan cũng cần giữ thể diện, dù phát hiện mình bị lừa, họ cũng chẳng dám lên tiếng.
Hồ Mộng Thái cười:
- Ai nộp tiền mua quan trước, người ấy càng dễ được nhận chức thật. Đó chính là “xương ngựa” mà Ngụy Chiếu Thừa đem ra làm mồi.
Phí Ánh Hoàn dở khóc dở cười:
- Một kỳ tài buôn bán như thế, còn làm quan làm gì? Sớm cáo lão về quê buôn bán, đối với nước đối với mình đều là chuyện tốt!
Hồ Mộng Thái lại nói:
- Đại Chiêu huynh muốn bỏ tiền mua quan thì phải ra tay thật nhanh. Nay người giữ chức Thượng thư bộ Lại là Vương Vĩnh Quang.
- Vương Vĩnh Quang mà cũng dám lật lọng xoay xở sao?
Phí Ánh Hoàn lắc đầu lia lịa.
Hồ Mộng Thái nói:
- Chỉ cần bệ hạ hơi để lộ ý không vừa lòng bè đảng Đông Lâm, với tính nết của Vương Vĩnh Quang, hắn ắt quay giáo đánh lại ngay.
Phí Ánh Hoàn ngẫm nghĩ hồi lâu, đành thừa nhận:
- Quả đúng là thế.
Hai người chưa bước chân vào chốn quan trường mà đã nhìn thấu Vương Vĩnh Quang như vậy. Một phần là nhờ họ có nguồn tin riêng, phần khác vì Vương Vĩnh Quang vốn quá nổi tiếng.
Năm đầu niên hiệu Thái Xương, người này từng bênh vực lẽ phải, đắc tội với bao kẻ quyền quý, lập trường lại ngả về bè đảng Đông Lâm.
Năm thứ ba niên hiệu Thiên Khải, hắn bị cuốn vào cuộc khảo xét quan lại ở kinh thành năm Quý Hợi, trở mặt với bè đảng Đông Lâm, đành bỏ quan về quê.
Năm thứ năm niên hiệu Thiên Khải, hắn được Ngụy Trung Hiền cất nhắc, ra sức bám lấy bè đảng hoạn quan.
Năm thứ sáu, nhân vụ nổ ở xưởng Vương Cung, hắn đột nhiên quay sang công kích Ngụy Trung Hiền. Hắn dâng sớ xin trả lại quyền phê định dự thảo tấu chương cho nội các, lại lên tiếng nói đỡ cho mấy vị cựu thần Đông Lâm. Kết quả, hắn bị bãi quan.
Năm đầu niên hiệu Sùng Trinh, cũng chính là năm nay, hắn được bè đảng Đông Lâm dùng lại, chớp mắt đã ngồi lên ghế Thượng thư bộ Lại.
Kẻ này đổi phe như trở bàn tay, xoay xở đến hoa cả mắt. Chẳng ai biết rốt cuộc hắn đứng về bên nào.
Bảo hắn là kẻ thấy quyền thế thì cúi đầu cũng không đúng, bởi hắn vốn chẳng sợ đắc tội người quyền quý.
Khi bè đảng Đông Lâm suy yếu, hắn lên tiếng bênh vực họ. Đến lúc Đông Lâm mạnh nhất, hắn lại trở mặt. Khi Ngụy Trung Hiền vừa mới ngoi lên, hắn chẳng cần thể diện mà bám theo bè đảng hoạn quan. Đến lúc Ngụy Trung Hiền quyền thế ngập trời, hắn lại đứng ra giương cờ cho Đông Lâm, còn làm ầm lên đòi Ngụy Trung Hiền giao lại quyền lớn trong nội các.
Theo cái lệ ấy, nay bè đảng Đông Lâm đang được thế, cũng là lúc Vương Vĩnh Quang đến ngày trở mặt rồi.
Trong sử sách, nội các của bè đảng Đông Lâm dưới triều Sùng Trinh chính là do Vương Vĩnh Quang liên kết với Chu, Ôn hai người mà phá tan. Đó là tên chuyên khuấy đục cuộc tranh giành bè phái cuối thời Minh. Chỉ cần bản thân không thấy ghê tởm, kẻ khác ắt sẽ là người buồn nôn trước!
Phí Ánh Hoàn và Hồ Mộng Thái tuy sống nơi hẻo lánh ở Giang Tây, nhưng tháng nào cũng đọc công báo triều đình để nắm tình hình trong kinh.
Mỗi lần đọc tin lớn về Vương Vĩnh Quang, cả hai đều chẳng hiểu nổi. Họ thật sự không biết rốt cuộc kẻ này muốn làm gì.
Hồ Mộng Thái nói:
- Lần này ta đến núi Hàm Châu đóng cửa học hành, chính là để ngăn cha ta mua quan. Ta đã thề trước từ đường họ Hồ rằng, ba năm sau nếu không đỗ tiến sĩ, ta sẽ trở lại Hàm Châu tiếp tục bế môn đọc sách!
Phí Ánh Hoàn nghiêm túc hạ quyết tâm:
- Bạn Lễ đã có chí lớn như vậy, ngu huynh sẽ cùng đệ khổ học… hai tháng!
Hồ Mộng Thái bật cười:
- Đối với Đại Chiêu huynh mà nói, chịu khó được hai tháng đã là chuyện chẳng dễ dàng.
Thuyền cập bến.
Triệu Hãn đặt cuốn Xuân Thu xuống, trả lại cho gia đồng của Hồ Mộng Thái. Thứ này không có thầy giảng giải thì căn bản chẳng thể tự học nên người.
Chẳng trách Quan Công cả đời đọc Xuân Thu. Quả thật, một cuốn sách có thể đọc suốt mấy đời người.
Triệu Hãn xách hòm sách, đi theo mọi người. Cả bọn thong thả men đường lên núi Hàm Châu.
Trường tư nằm dưới chân núi, học trò ở đó đều chưa ai đỗ tú tài.
Thư viện nằm lưng chừng núi, chỉ người đã có công danh mới được lên học tiếp.
Trường tư Hàm Châu không lớn, chỉ có mấy gian phòng học. Mỗi gian chứa được hai, ba chục học trò. Ngoài ra còn có lầu chứa sách và khu nhà ở. Những học trò nhà xa có thể xin ở nội trú.
Triệu Hãn bước vào sân trường, trông thấy trong các phòng học có mấy đứa ăn mặc rách rưới đến tội nghiệp. Tiết trời cuối thu mà chúng vẫn đi chân đất. Hắn bèn hỏi Ngụy Kiếm Hùng:
- Ngụy thúc, con nhà nghèo có được học miễn phí không?
Ngụy Kiếm Hùng gật đầu:
- Chỉ cần có chí học hành thì ai cũng được đến Hàm Châu Sơn học. Không thu tiền học, nhưng sách vở, bút mực phải tự lo. Nếu thật sự gặp được thần đồng đọc qua là nhớ, họ Phí nhất định sẽ bỏ tiền giúp nó thi đỗ, kiếm lấy công danh.
Miền Giang Nam xưa nay văn phong thịnh vượng, người biết chữ rất đông.
Ngay cả gia nô nhà họ Phí, tùy tiện chọn vài người cũng có quá nửa đọc hiểu được tiểu thuyết bình dân.
Theo nhật ký của các văn nhân Triều Tiên, từ giữa thời Minh, người ta đã có thể dùng chữ viết để giao tiếp ở Giang Nam. Còn miền Bắc thì không được như vậy. Các văn nhân Triều Tiên kể rằng, ở Giang Nam chỉ cần hỏi vài người qua đường là thế nào cũng gặp người biết chữ; còn ở miền Bắc, đi cả ngày chưa chắc đã gặp một ai.
Vùng Duyên Sơn cũng thế. Trường thư viện Hàm Châu không thu học phí, người dân đương nhiên vui lòng đưa con đến học. Dù không đỗ tú tài, chúng vẫn có thể làm gia nô hoặc người làm cho họ Phí. Biết chữ thường được đối đãi tử tế hơn.
Phí Ánh Hoàn vào đình nghỉ chân một lúc thì con trai ngốc của hắn được dẫn tới.
Phí Như Hạc là một cậu bé mập lùn. Đó không phải kiểu béo phì mềm nhũn, mà là người chắc nịch, khỏe mạnh. Gã chạy lúp xúp tới, quỳ xuống dập đầu rồi gọi:
- Con bái kiến phụ thân, bái kiến biểu cô phụ!
Trước mặt con trai, Phí Ánh Hoàn tỏ vẻ đặc biệt nghiêm nghị. Hắn hỏi:
- Con đã học đến đâu rồi?
Phí Như Hạc đáp:
- Đã học đến thiên Quý Thị.
Phí Ánh Hoàn lập tức nổi giận:
- Học vỡ lòng đã mấy năm, vậy mà con vẫn còn học Luận Ngữ à?
Tứ thư có thứ tự học lần lượt là Đại Học, Luận Ngữ, Mạnh Tử rồi Trung Dung.
Đọc sách mấy năm mà vẫn mắc kẹt ở Luận Ngữ, trí thông minh quả thật khiến người ta chẳng biết nói sao.
Phí Như Hạc quỳ dưới đất, không dám lên tiếng. Đôi mắt gã láo liên nhìn sang Hồ Mộng Thái, mong biểu cô phụ nói đỡ cho mình vài câu.
Hồ Mộng Thái chỉ cười, cố nhịn để khỏi bật thành tiếng.
Phí Ánh Hoàn đau đầu như búa bổ, cũng chẳng muốn phí lời thêm. Hắn nói:
- Ta đã tìm cho con một thư đồng, từ nay cùng con đọc sách. Hắn còn chưa học xong Tứ thư vỡ lòng. Nếu có ngày hắn vượt được con, lão tử nhất định tự tay đánh gãy chân con!
Phí Như Hạc lẩm bẩm:
- Con đã có thư đồng rồi mà.
Phí Ánh Hoàn quát:
- Con học hành tiến bộ chậm chạp như vậy, thư đồng cũng khó thoát trách nhiệm. Ta đổi cho con một đứa giỏi hơn!
Phí Như Hạc van nài:
- Phụ thân, Phí Thuần rất tốt, không cần đổi đâu ạ. Nếu đổi thư đồng khác, con e mình không quen, sau này học hành lại càng khó khăn.
Lời này nghe cũng có lý.
Phí Ánh Hoàn nghĩ ngợi rồi nói:
- Vậy không đổi nữa, chỉ thêm một đứa. Triệu Hãn, lại đây làm quen với tiểu thiếu gia!
Triệu Hãn bước lên, chắp tay:
- Tiểu nhân bái kiến tiểu thiếu gia.
Phí Như Hạc ngẩng đầu nhìn hắn, lập tức không vui:
- Ngươi là thư đồng của ta, dựa vào đâu ta quỳ mà ngươi vẫn đứng? Mau quỳ xuống cùng ta!
Triệu Hãn đáp:
- Ta được công tử phái tới để đốc thúc tiểu thiếu gia học hành, chứ không phải để quỳ cùng tiểu thiếu gia.
Phí Như Hạc lập tức mách cha:
- Phụ thân, tên thư đồng này không nghe lời. Mau đuổi hắn đi!
Phí Ánh Hoàn nghe vậy thì vô cùng hài lòng, mỉm cười nói:
- Cứ phải như thế mới được. Triệu Hãn, sau này tiểu thiếu gia ham chơi, ngươi cứ thay ta dạy dỗ nó. Chỉ cần không đánh chết, đánh tàn tật hay đánh hỏng mặt, muốn đánh thế nào cũng được!
- Tuân lệnh!
Triệu Hãn chắp tay vái.
Phí Như Hạc trợn mắt há miệng. Gã chợt cảm thấy những ngày tháng sau này của mình e rằng chẳng dễ sống.