Sáng hôm sau, Trần Kỳ lại trốn việc.
Hắn xuất phát từ ngõ Môn Khung, men theo trục đường chính chạy thẳng về phía bắc, qua Tử Cấm Thành, Bắc Hải, Thập Sát Hải, rồi một mạch tới tận quận Hải Điến. Đường xa, hắn lại đạp xe băng băng giữa sấm chớp đùng đoàng. Người đi đường nhìn hắn cắm cúi trên chiếc xe đạp khung lớn, ai nấy đều xót xa. Xe nhà ai mà nỡ hành xác thế kia?
Trần Kỳ khịt mũi. Xe người khác không nỡ đạp kiểu ấy, chứ hắn thì cứ đứng lên mà đạp!
Không chỉ đứng lên đạp, hắn còn luồn chân qua gầm xe.
Luồn chân qua gầm xe là thế nào? Trẻ con thấp bé, chân ngắn, khi đạp xe thường phải luồn một chân qua khung xe mà đạp.
Đường không gần, cả lượt đi chừng mười hai cây số. Đến cầu Kế Môn ở vành đai ba phía bắc, hắn thấy Học viện Điện ảnh Bắc Kinh và Xưởng phim Bắc Kinh đều ở gần đó. Khu này cũng tập trung rất nhiều trường đại học. Bưu điện, Sư phạm Bắc Kinh, Hàng không Bắc Kinh đều quanh đây; đi thêm một quãng nữa là tới đường Tri Xuân. Ồ, nơi Tư lệnh Diêu từng chiến đấu!
Đây là địa điểm thứ ba của Xưởng phim Bắc Kinh, cũng là nơi quen thuộc nhất. Các tòa nhà đều mang phong cách Liên Xô. Trước cổng dựng tượng biểu trưng của xưởng, ba người công, nông, binh đứng thành một nhóm.
Hai mươi năm sau, sẽ có một gã tên Vương Bảo Cường ngồi chầu chực ở đây…
Hắn dựng xe rồi đi tới phòng gác cổng, gõ nhẹ lên cửa sổ, cất tiếng gọi:
- Chào bác ạ!
Ông lão hỏi:
- Cậu tìm ai?
- Cháu đến gửi bài. Nhà cháu ở phía nam thành phố, nghĩ bụng tự mang tới thì chắc nhanh hơn, khỏi phiền các bác bưu tá.
Ông lão nhận lấy chiếc phong bì giấy dầu, liếc qua rồi chẳng tỏ vẻ gì. Chuyện thế này vốn thường gặp. Ông vừa định tiện tay đặt sang một bên, nào ngờ thằng nhóc kia lại đưa thêm nửa bao thuốc, cười nịnh nọt:
- Bác hút thuốc ạ, phiền bác giúp cháu!
- Ừ, cứ để đó.
Bao thuốc ấy tên Đại Tiền Môn, giá ba hào hai một bao. Đó là thuốc lá cha hắn, Trần Kiến Quân, cất riêng, bị hắn lén lấy mất.
Đại Tiền Môn được xem là thuốc lá hạng trung. Thời ấy, thuốc Trung Hoa chia làm loại lớn và loại nhỏ. Trung Hoa lớn giá bảy hào hai một bao, Trung Hoa nhỏ sáu hào hai, thường dành để biếu riêng. Thiên Tân còn có một nhãn hiệu tên Hằng Đại. Đúng vậy, cũng là Hằng Đại, giá ba hào hai một bao.
Ông lão làm việc rất thực tế, nhận thuốc rồi lo việc.
Ông giơ tay kéo tấm bảng đen nhỏ lại, rồi nhanh tay viết một hàng chữ lớn: “Ban Văn học, tạp chí Sáng tác Điện ảnh có bài gửi đến!”
- Cảm ơn bác nhé!
Trần Kỳ nhảy lên xe, phóng đi. Chẳng mấy chốc, hắn đã tới tòa soạn báo Thanh Niên Trung Quốc, gửi nốt bài “Con đường đời ơi”. Hắn không gửi cho báo Nhân Dân, vì chưa chắc báo ấy đăng những bài như vậy; còn báo Thanh Niên thì đúng sở trường.
Báo Thanh Niên Trung Quốc hiện có hai triệu bản phát hành, là tờ báo có số lượng phát hành lớn nhất cả nước.
Tóm lại, cả buổi sáng hắn bận rộn mang bài đi gửi. Gần trưa mới xong việc, hắn thong thả đạp xe ngược về theo trục đường chính, rồi dừng lại trước Nhà tưởng niệm Chủ tịch Mao.
Ngày 9 tháng 9 năm 1977, nhà tưởng niệm khánh thành và mở cửa đón khách.
Kiếp trước, năm 1998, hắn lần đầu tới Bắc Kinh. Hắn nhớ rõ như vậy vì đúng dịp World Cup. Hồi ấy hắn đi chơi cùng gia đình, từng vào nhà tưởng niệm nên còn nhớ bố cục bên trong.
Sảnh trước đặt tượng Chủ tịch Mao ngồi. Sảnh sau có quan tài pha lê.
Nơi này dường như lúc nào cũng có hàng người xếp dài. Không ít người từ tỉnh khác tới công tác, lần đầu ghé thăm nhà tưởng niệm. Gương mặt họ đau buồn, trên người còn mặc áo đen. Dù sao ông mới mất được ba năm.
Trần Kỳ đứng ngoài nhìn một lúc, nhưng không vào.
Sau đó hắn mới quay về quán trà. Hắn cười hì hì xin lỗi mọi người, bảo rằng đau bụng này nọ. Mọi người cũng chẳng để tâm, hôm qua hắn đã nổi danh một trận rồi.
Bên phía bà Vương vẫn chưa có tin tức. Không biết bà thật sự đang lo liệu, chỉ nói cho qua chuyện, hay còn đang bàn bạc. Dù sao bài của hắn cũng đã gửi đi rồi.
…
Báo Thanh Niên Trung Quốc.
Tờ báo ra đời năm 1951, từng có một thời gian đình bản, đến năm 1978 mới phát hành trở lại. Đây là cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Trung ương, độc giả chủ yếu là thanh niên. Tên báo do Chủ tịch Mao đề, sức ảnh hưởng rất lớn.
Dạo gần đây, cả tòa soạn vui như mở hội.
Họ đã có mắt nhìn, lại dám làm, tìm được một cuốn sách từng bị cấm vào thời Cách mạng Văn hóa mang tên “Cái bắt tay thứ hai”. Tòa soạn rút gọn cuốn sách còn sáu vạn chữ, mỗi ngày đăng nối tiếp một phần tư trang báo.
Chẳng bao lâu, sách in ra đến đâu bán sạch đến đó. Người ở các đơn vị mỗi ngày đều ngóng chờ, các quầy bán báo xếp hàng dài. Độc giả cuồng nhiệt đến mức chen vỡ cả cửa kính một bưu cục ở Thượng Hải.
Cuốn tiểu thuyết viết về lãnh tụ, trí thức, tình yêu và quan hệ với nước ngoài, những chuyện tối kỵ vào thời ấy. Tác giả từng bị kết án tử hình, may mà mạng lớn, chưa kịp thi hành án thì Hội nghị Trung ương ba khóa Mười một đã diễn ra.
Về sau, cuốn sách được in thành sách và phát hành, bán hơn bốn triệu bản. Kỷ lục ấy được giữ suốt nhiều năm.
- Tiểu Lý, cậu đang cầm gì thế?
- Thư độc giả gửi tới ạ!
- Lại một bao tải à?
- Còn hơn thế nữa!
Một biên tập viên trẻ đặt phịch bao thư đầy căng xuống đất, quay người đi ra ngoài, rồi lại vác vào hai bao nữa. Anh ta thở hồng hộc, than:
- Tôi không làm nữa đâu! Tôi là biên tập viên, chứ có phải phu khuân vác đâu!
- Thế mới chứng tỏ độc giả nhiệt tình chứ!
- Đúng vậy, số báo phát hành cũng tăng lên không ít.
Nhắc đến chuyện ấy, ai nấy đều lấy làm tự hào. Số phát hành đứng đầu cả nước, ai mà không nở mày nở mặt?
- Nhưng “Cái bắt tay thứ hai” sắp đăng hết rồi, có đề tài mới nào đang được chú ý không?
- Hợp tác xã của thanh niên trí thức thì sao? Đó là chuyện nóng nhất hiện giờ.
- Có thể viết, nhưng tôi đã đọc nhiều bài rồi, khô khan quá. Đừng viết như tài liệu của chính quyền, độc giả thích những chuyện sinh động, chân thành.
- Tôi có một bài này…
Một biên tập viên lớn tuổi bỗng đứng dậy, tay cầm một lá thư.
- Hôm nay mới gửi tới. Mọi người chuyền tay nhau đọc thử.
- Để tôi xem!
Biên tập viên trẻ nhận lấy, nhìn tiêu đề: “Con đường đời ơi, sao càng đi càng hẹp?”
- Ồ, văn trữ tình!
Anh ta lập tức thấy hứng thú. Thời buổi ấy, nào ai dám công khai bày tỏ nỗi lòng? Bao nhiêu tâm tình bị nén lại từ lâu, nay vừa có kẽ hở là tuôn ra ào ạt. Người ta thích tự giãi bày, cũng thích đọc lời giãi bày của người khác.
“Em năm nay mười chín tuổi. Có thể nói, em vừa mới bước vào đời, vậy mà đã thấy mệt mỏi vô cùng, cứ ngỡ mình đã đi tới đường cùng.
Từ nhỏ, em đã nghe người ta kể chuyện trong ‘Thép đã tôi thế đấy’ và ‘Nhật ký Lôi Phong’. Khi ấy em chưa hiểu hết, nhưng những việc làm của các anh hùng cũng khiến em xúc động, đêm này qua đêm khác trằn trọc không ngủ.
Em còn cẩn thận chép đoạn nổi tiếng của Paven nói về ý nghĩa cuộc đời, đoạn: ‘Khi ngoảnh lại quãng đời đã qua, người ta sẽ không phải hối tiếc vì đã sống hoài sống phí, cũng không phải hổ thẹn vì chẳng làm nên trò trống gì…’ Em chép ngay ngắn lên trang đầu cuốn nhật ký.
Viết kín cuốn nhật ký này, em lại chép sang cuốn thứ hai.
Đoạn văn ấy đã tiếp thêm cho em biết bao sức mạnh!
Sau này, thời Cách mạng Văn hóa, đoạn này lược…
Trở về thành phố, em được phân công vào một hợp tác xã tập thể của khu phố. Em cùng mười hai người bạn khác dựng quán trà ở Tiền Môn, bán nước trà, bắt đầu cuộc sống tự nuôi mình bằng sức lao động.
Em vẫn luôn mong mỏi cái đẹp, lòng tốt và sự chân thành, nhưng rồi em thất vọng.
Thành kiến ngoài xã hội khiến quán trà nhỏ của chúng em làm ăn vô cùng chật vật. Ngày đầu khai trương, chúng em vừa ngượng ngùng vừa lạ lẫm, vẫn cố gắng làm việc, vậy mà lại bị một số công nhân nhà máy nhựa vô cớ chế giễu, mắng chúng em là dân lang thang, là tù nhân mới ra, rồi còn hát trêu ‘A Ba La Cổ’…
Một cô gái tức đến phát khóc, nhưng chẳng biết làm sao.
Thật ra, chúng em hiểu họ nói không sai. Trong lòng chúng em cũng tự ti. Chúng em chẳng thể so với những đơn vị quốc doanh, cũng không mong được đãi ngộ gì hậu hĩnh. Chỉ cần tự lao động mà sống được, chúng em đã mãn nguyện lắm rồi.
Thế nhưng nỗi đau và sự hoang mang trong lòng cứ ngày một lớn, khiến chúng em khó lòng chịu đựng.
Em thường tự hỏi, con người sống trên đời vì điều gì?
Vì một niềm tin cao đẹp? Vì thực hiện giá trị của bản thân?
Những điều ấy dường như xa em quá.
Có người nói thời đại đang tiến lên, nhưng em chẳng cảm nhận được cánh tay mạnh mẽ của nó.
Con đường đời ơi, sao dường như càng đi càng hẹp?
Nhưng em vẫn còn sức để bước tiếp…
Có lẽ lúc này em chưa thể nói rõ ý nghĩa của cuộc đời là gì. Nhưng từ trải nghiệm của chính mình, em thấy dựng nên một mái nhà tinh thần trong lòng mình là điều vô cùng quan trọng. Nó có thể tỏa sáng như mặt trời, soi rọi nơi tăm tối nhất trong ta.
Mái nhà ấy có thể là văn học, hội họa, thơ ca, âm nhạc, thậm chí là nghề mộc, may vá, câu cá… Chỉ cần đó là một khoảng trời riêng của chúng ta, và chúng ta hết lòng yêu quý nó, nó sẽ tiếp thêm sức mạnh cho ta.
Từ nhỏ em đã thích văn học, và văn học chính là ánh mặt trời soi sáng đời em.
Thưa các anh chị biên tập, em viết thư này không phải để mong nhận được phương thuốc quý nào từ tòa soạn. Em chỉ muốn thanh niên cả nước đọc được những dòng này, bởi em tin lòng người luôn đồng điệu.
Em mong được cùng vô số thanh niên đang hoang mang, bối rối bước tiếp. Mong tất cả chúng ta vượt qua nghịch cảnh trước mắt, hướng mặt ra biển lớn, đón mùa xuân ấm áp!”
Lá thư được chuyền tay nhau khắp tòa soạn. Đọc xong, ai nấy đều khẽ thở dài. Văn phong mộc mạc, tình cảm sâu sắc, bộc lộ nỗi nhớ quê hương của tác giả… Ấy chết, phải nói là bộc lộ tâm trạng hoang mang cùng ý chí bước tiếp của tác giả.
Viết rất chân thành. Ừ, chân thành thật.
- Thế nào?
- Hay lắm, chắc chắn sẽ khiến nhiều người đồng cảm.
- Chẳng phải cậu ta nói đang dựng quán trà ở Tiền Môn sao… Này, này, bảo phóng viên đi phỏng vấn ngay! Ngày mai bài này phải lên báo!