Cha của Lưu Bội là đạo diễn, mẹ là diễn viên sân khấu.
Từ khi còn bé, cha mẹ nàng đã ly hôn. Nàng được bà ngoại nuôi lớn. Việc thi vào trường hí khúc là do chính nàng quyết định. Mẹ nàng khóc lóc, ra sức ngăn cản, nhưng chẳng lay chuyển được con gái.
Vào loại trường này, một khi đã nhập học thì phải học liền tám năm. Tốt nghiệp còn được nhà nước phân công việc làm, sau đó chẳng phải lo nghĩ gì nữa.
Có lẽ chính hoàn cảnh trưởng thành ấy đã khiến Lưu Bội sớm trở nên độc lập, từ nhỏ đã có chủ kiến riêng.
Sáng hôm sau.
Sáu cô cậu diễn viên nhí, dưới sự dẫn dắt của một giáo viên, ngồi xe buýt đến lầu canh Tiền Môn.
Mọi người đã thống nhất, không cần hóa trang, cũng chẳng phải mặc phục trang sân khấu, chỉ hát mấy đoạn đơn giản là được. Chẳng ai nghĩ đến chuyện thù lao. Có cơm ăn là họ đã mãn nguyện rồi.
Bấy giờ diễn viên hí khúc cũng đều thuộc các đơn vị nhà nước. Đơn vị tổ chức biểu diễn, bán vé, còn chuyện ấy chẳng liên quan đến họ. Họ chỉ lĩnh lương hằng tháng. Ai tự ý nhận diễn bên ngoài, cầm tiền của người ta, thì nhẹ cũng bị nhắc nhở, nặng có thể gặp rắc rối lớn.
Hoàng Chiếm Anh biết hôm nay có mấy đứa trẻ tới biểu diễn, mừng rỡ ra mặt.
- Ăn sáng chưa? Bọn ta đặc biệt luộc trứng đây, lại ăn lót dạ trước đi!
- Không biết các cháu có quy củ gì, có được uống trà không nữa. Nếu không uống được thì để ta đun ít nước sôi!
Buổi sáng khách chưa đông, Hoàng Chiếm Anh chạy ra trước quầy. Giọng bà sang sảng, vừa cất lên đã vang khắp con phố:
- Bà con đi ngang xin dừng bước ghé xem! Hôm nay quán chúng tôi mời học viên trường hí khúc đến biểu diễn. Một là để cảm ơn mọi người đã ủng hộ, hai là làm phố phường thêm vui. Chúng tôi bán trà đã nhiều ngày, nhờ bà con giúp đỡ mới có thể cố gắng đến hôm nay. Trước hết xin cảm ơn mọi người!
Tiếng rao vừa dứt, người xem đã lập tức vây thành mấy vòng.
Trên khoảng đất đơn sơ, giữa tiếng người ồn ã, ngay dưới lầu canh đã đứng đó suốt mấy trăm năm, một diễn viên nhí chừng mười tám, mười chín tuổi bước ra. Nàng hơi căng thẳng, mở miệng cất giọng, hát một đoạn trong vở Mộc Quế Anh Cầm Quân.
Những năm trước, các vở kể chuyện đế vương tướng lĩnh, tài tử giai nhân đều bị cấm diễn. Gần đây chúng mới lần lượt được khôi phục, tạo thành cục diện song song giữa kịch cách mạng và tuồng truyền thống.
Nữ diễn viên cất tiếng:
Trống vàng kèn trận bỗng vang,
Đánh thức chí lớn hiên ngang phá thành.
Nhớ xưa vó ngựa tung hoành,
Máu quân giặc vấy váy hồng năm nao…
Một gươm ta đỡ trăm ngàn binh đao!
- Hay!
- Hay lắm!
Giọng hát còn non, lại thêm hồi hộp nên khỏi phải nói cũng biết vụng về đến mức nào. Thế nhưng đám đông vẫn vỗ tay vang dội, tiếng reo hò nhiệt tình vô cùng.
Thời ấy thiếu thốn thú vui giải trí.
Từ cuối thập niên bảy mươi đến cuối thập niên tám mươi là quãng thời gian huy hoàng cuối cùng của hí khúc truyền thống.
Nói cho đơn giản, khi ấy thị trường rất tốt. Diễn viên hí khúc có địa vị và sức hút chẳng kém gì ngôi sao điện ảnh, truyền hình. Hí khúc không phải thú vui của riêng một nhóm nhỏ, mà là loại hình giải trí đại chúng.
Về sau thì không còn được như vậy. Hí khúc dần biến thành loại hình kén người xem, chỉ còn giữ được chút sinh khí ở một vài vùng, chẳng hạn như kịch Hà Nam. Nghe nói đây là loại hình sân khấu duy nhất có thể tự nuôi sống mình mà không cần nhà nước cấp kinh phí.
Vu Giai Giai cầm máy ảnh, tách tách chụp liên hồi, ghi lại từng khoảnh khắc. Tất cả những bức ảnh ấy đều là từng viên gạch trên con đường trở thành phóng viên lớn của nàng.
Bỗng nhiên nàng sững lại, vội vỗ vào Trần Kỳ.
- Ê ê, có một người Tây kìa!
- Ở đâu?
- Đằng kia, đằng kia!
Trần Kỳ nhìn theo, quả nhiên thấy một phụ nữ tóc vàng mắt xanh đang hăm hở chen vào đám đông.
- Cậu đúng là gặp may. Người nước ngoài cũng để cậu gặp được!
…
Chuyện kể rằng, ngày mồng Một tháng Một năm nay, Trung Quốc và Hoa Kỳ chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao.
Lãnh đạo Trung Quốc sang thăm Mỹ. Carter, vị tổng thống vốn được tiếng là người tốt bụng, đã sắp xếp một buổi biểu diễn văn nghệ để đón tiếp. Tiết mục cuối cùng là một trăm đứa trẻ Mỹ thuộc đủ màu da, cùng hát bằng tiếng Trung bài Tôi yêu Thiên An Môn ở Bắc Kinh. Chuyện ấy một thời được truyền tụng như giai thoại đẹp.
Sau đó, Mỹ cũng cử một đoàn đại biểu Quốc hội sang thăm Trung Quốc. Lão Biden cũng có mặt trong đoàn, khi ấy còn là thượng nghị sĩ, thậm chí đã đi tham quan Vạn Lý Trường Thành. Đó là lần đầu tiên lão ta đặt chân đến Trung Quốc. Ai mà ngờ được bốn mươi năm sau, lão lại trở thành vị tổng thống già lẩm cẩm của nước Mỹ?
Trung Quốc đã bắt đầu cấp thị thực cho người Mỹ. Một số đoàn nghệ thuật, phóng viên, nhiếp ảnh gia và ít khách du lịch lần lượt kéo sang.
Họ chụp vô số ảnh, mang về cho các tờ báo Mỹ. Dù sao thì Trung Quốc khi ấy vẫn quá đỗi thần bí, cả thế giới đều muốn tìm hiểu nơi này.
Eve Arnold là một trong số đó.
Nàng là nhiếp ảnh gia ký hợp đồng với một hãng ảnh của Mỹ. Vừa biết mình có thể đến Trung Quốc, nàng đã lập tức nộp đơn xin phép.
Hồ sơ nhanh chóng được thông qua. Nàng còn được hưởng một đãi ngộ đặc biệt: thời hạn thị thực kéo dài thêm sáu tháng. Với thân phận khách du lịch, nàng có thể đi đến bất cứ nơi nào mình muốn dưới sự sắp xếp của Cục Du lịch Quốc gia.
Khi nàng đặt chân tới đây vẫn đang là mùa đông. Nàng đã chụp hành khách trong nhà ga, Thập Tam Lăng chìm trong tuyết, nữ công nhân trong nhà máy. Sau đó nàng đi về phía nam, tham quan nhà máy bia Thanh Đảo, rồi lại đến Thượng Hải.
Nàng đi một vòng lớn, vừa mới quay về.
Mấy ngày tới Eve định chụp thêm vài con ngõ trong thành phố Bắc Kinh rồi trở về Mỹ. Không ngờ nàng lại bắt gặp cảnh tượng trước mắt.
- Tôi nhớ lúc mới đến, nơi này chưa có quầy hàng này mà?
Người phiên dịch đi cùng đáp:
- Không có. Có lẽ mới mở gần đây.
- Vậy à? Tôi phải sang hỏi mới được!
Người phiên dịch bất đắc dĩ đành chen theo nàng vào trong.
Nhà nước cho những người nước ngoài này vào Trung Quốc là muốn họ tận mắt nhìn thấy một đất nước đang cải cách và mở cửa. Đương nhiên họ cũng thích những cảnh tượng lớn, nhưng còn thích chụp những chuyện nhỏ nhặt, đời thường hơn.
Thế là một cô gái tóc vàng cứ luồn qua luồn lại giữa đám đông. Mọi người nhìn nàng mà ngẩn ra, trong bụng đều thầm kêu: Ôi, người Tây!
Cô diễn viên nhí đang hát cũng trông thấy, lập tức phát hiện bên dưới có khách nước ngoài.
Tinh thần nàng càng lên cao, giọng hát càng thêm hăng hái.
Eve chen đến trước quầy trà, tò mò quan sát mọi thứ. Hoàng Chiếm Anh và những người khác lập tức căng thẳng, lén nhìn nhau.
Chết rồi, người nước ngoài! Chẳng lẽ bọn ta phải đánh đổ nàng sao?
Eve hỏi một câu:
- Xin chào, các bạn đang làm gì vậy?
Người phiên dịch chuyển sang tiếng Trung, rồi giới thiệu:
- Vị này là phóng viên người Mỹ. Mọi người không cần căng thẳng, cứ nói chuyện bình thường là được.
Hoàng Chiếm Anh vẫn còn thiếu kinh nghiệm, nghe vậy càng ngơ ngác:
- Chúng tôi… chúng tôi phải nói gì đây?
Trần Kỳ đành bước tới, cười vẫy tay:
- Hello!
Eve hỏi:
- Anh biết tiếng Anh à?
- Tự học được một chút thôi.
- Ôi, anh giỏi thật đấy! Các anh đang bán nước sao?
Trần Kỳ rất muốn dùng tiếng Anh nói chuyện với Eve, nhưng làm vậy thì quá phô trương. Hắn đành giả bộ nghe không hiểu, thông qua người phiên dịch để trò chuyện.
- Loại trà này gọi là trà bát lớn. Tuy đơn sơ nhưng đã có lịch sử bốn trăm năm. Vào thời nhà Minh, trong thiên hạ có một trăm ba mươi hai nghề. Bán trà bát lớn thuộc phường hấp nấu. Đến thời nhà Thanh, có một người tên Bồ Tùng Linh vì muốn sưu tầm chuyện kể dân gian nên đã bày một quầy trà ở đầu làng…
Người phiên dịch trừng mắt:
- Nói đơn giản thôi! Đơn giản thôi! Anh bảo tôi dịch thế nào đây? Hơn nữa đừng có nói bậy. Sao tôi không biết trà bát lớn lại ghê gớm đến vậy?
Trần Kỳ đáp:
- Có bạn quốc tế ở đây, tôi dám nói dối sao? Anh không biết thì đâu có nghĩa là chuyện ấy không tồn tại!
Trần Kỳ lập tức hóa thân thành gã đàn ông chuyên ba hoa, tuôn ra một tràng chẳng khác gì thác đổ:
- Chúng tôi mới bắt đầu bán từ tháng trước. Lao động là một việc rất đáng tự hào. Bây giờ hoàn cảnh đã cởi mở hơn, chúng tôi cũng muốn thử sức với những điều mới mẻ, hơn nữa đã làm được một vài kết quả. Hôm nay chúng tôi tổ chức một hoạt động nhỏ. Bọn trẻ đều là học sinh. Cô có muốn nghe thử hí khúc truyền thống của Trung Quốc không?
Eve gật đầu:
- Được chứ!
- Mau lên, mau lên!
Trần Kỳ vội ngoắc tay, gọi:
- Cơ hội hiếm có, hát cho vị khách nước ngoài ngốc nghếch này nghe một đoạn đi!
Cô diễn viên nhí đầu tiên bước tới. Vì hồi hộp hơn lúc nãy, nàng hát mấy câu mà giọng run bần bật.
Eve nghe không hiểu, nhưng cũng chẳng để tâm. Nàng chỉ cảm thấy mọi thứ thuộc về đất nước này đều mới lạ, khiến nàng không sao dời mắt.
Trần Kỳ nào chịu bỏ qua cơ hội tốt như vậy. Hắn lại đẩy Hoàng Chiếm Anh lên phía trước:
- Mời cô ấy một bát trà!
Hoàng Chiếm Anh ngần ngại:
- Người ta có thích uống không?
- Bà lo cô ấy thích hay không làm gì? Mau mang lên đi!
Hoàng Chiếm Anh đành rót một bát trà.
Eve dùng thứ tiếng Trung đơn giản đáp:
- Cảm ơn!
Nàng nhận lấy chiếc bát lớn, tò mò nhìn qua rồi nhấp một ngụm. Ngay lập tức, gương mặt nàng nhăn lại vì đắng, lắc đầu nói:
- Mùi vị lạ quá. Cảm ơn các bạn đã tiếp đón tôi. Tôi có thể chụp cho các bạn vài tấm ảnh không?
- Đương nhiên là được!
Chụp ảnh xong, người phiên dịch mới thở phào nhẹ nhõm. May mà không xảy ra chuyện gì.
Anh ta kéo Eve rời khỏi đám đông, trước khi đi còn quay đầu trừng Trần Kỳ một cái. Đây là khách quốc tế đấy!
Vu Giai Giai hí hửng chạy tới:
- Tôi cũng chụp được rồi! Chính là khoảnh khắc cô ấy uống trà. Bức này nhất định có thể viết thành bài!
Trần Kỳ hỏi:
- Cô định đặt tiêu đề gì?
- Khách Mỹ yêu thích trà bát lớn?
- Bài viết về khách nước ngoài của cô phải qua xét duyệt riêng đúng không? Vậy cứ viết thế đi.
Thật ra tiêu đề ấy quá tầm thường. Nếu được tự quyết, Trần Kỳ thấy nên đặt là: Trà bát lớn truyền thống Bắc Kinh chinh phục người Mỹ, hai ngụm uống cạn cả bát!
Kiểu tiêu đề này rất quen thuộc. Về sau trên mạng nhan nhản những bài như: Vịt quay Trung Quốc thơm đến mức ông nội người Đức bật khóc, một người ăn hết cả con vẫn chưa đã; Em rể người Mỹ lần đầu ăn bánh bao Trung Quốc, một hơi ăn năm cái rồi hoàn toàn bị chinh phục…
Lượt người xem chắc chắn sẽ rất cao.
Trần Kỳ nhìn sang phía tây lầu canh. Quầy trà bên đó cũng đã bày ra, nhưng gần như chẳng có khách nào. Mọi người đều tụ tập bên này.
Nhà người ta làm ăn cũng chẳng dễ dàng gì. Hắn không muốn dùng thủ đoạn quá bẩn thỉu, chỉ định khiến quầy của mình nổi tiếng trước. Đợi đến khi bên kia không thể tiếp tục buôn bán, hắn sẽ thu nạp họ vào, nhân tiện làm lớn thế lực.
Mười ba người biến thành ba mươi ba người, khi ấy mới có thể đưa ra những điều kiện tốt hơn.
Trần Kỳ và Vu Giai Giai bàn bạc về bài viết. Lúc này lương tâm của Vu Giai Giai vẫn chưa mất sạch, nàng nói:
- Tôi thấy viết thế này hơi xa sự thật.
- Tôi hỏi cô, diễn viên nhí có đến biểu diễn không?
- Có!
- Bọn họ tự nguyện chứ?
- Đúng vậy!
- Cũng có người nước ngoài đến xem chứ?
- Có!
- Người ta xem có vui không?
- Có mà!
- Thế thì đúng rồi. Cô chỉ chọn một phần sự việc để viết, nhưng những gì viết ra đều là thật. Có gì sai đâu?
Hắn nhún vai:
- Đó gọi là ngành báo chí!