Mỗi hạt bụi của thời đại rơi lên đầu một con người, đều hóa thành lưỡi liềm sắc bén.
Cuộc họp kết thúc. Đám đông không còn chen chúc, hối hả như lúc mới bước vào, mà chậm chạp, nặng nề như dòng nước thiếu sức chảy. Họ đã lên núi xuống quê từ thuở còn trẻ, trải qua bao tháng ngày gian khổ. Nay trở về thành phố, lại chẳng có việc làm. Trên gương mặt ai nấy đều hằn vẻ hoang mang, lo lắng, chẳng biết ngày mai sẽ ra sao.
Hoàng Chiếm Anh cũng lặng im. Cô nghiêng ngả đạp xe, một lúc sau mới hỏi:
- Cậu nói xem, chúng ta sẽ được phân vào việc gì?
- Không biết.
- Cậu chẳng lo chút nào à?
- Chẳng phải phường sẽ đến thăm hỏi từng nhà sao? Cứ ở nhà chờ đi, đến lúc ấy sẽ biết.
…
Hoàng Chiếm Anh nhìn hắn không chớp mắt, bỗng nói:
- Dạo này tôi thấy cậu lạ lắm. Trước kia cậu hay nghĩ ngợi, trong bụng nghĩ gì cũng hiện hết lên mặt. Sao giờ lại vô tư thế?
- Mười chín tuổi rồi, cũng nên chín chắn hơn một chút. Sống thoải mái chẳng tốt sao?
Trần Kỳ thuận miệng chống chế, rồi hỏi:
- Tôi đến hiệu sách, cô đi không?
- Tôi không đi. Tôi tìm người khác hỏi han tình hình thêm.
- Vậy tôi đi trước nhé!
Hắn phẩy tay, đạp mạnh một cái. Chiếc xe đạp kiểu hai tám lao đi như chớp, đưa hắn về khu Đại Sách Lan.
Đại Sách Lan, từ đầu phố phía đông đến đầu phố phía tây chưa đầy ba trăm mét, vậy mà tinh hoa của cả kinh thành gần như hội tụ đủ nơi đây: nhà hàng Đông Lai Thuận, hiệu thuốc Đồng Nhân Đường, giày vải Nội Liên Thăng, tơ lụa Thụy Phù Tường, trà Trương Nhất Nguyên, dưa muối Lục Tất Cư, rạp chiếu phim Đại Quan Lâu, thuốc hít Thiên Huệ Trai, kể sao cho hết. Thế nhưng, trong những năm tháng biến động, các hiệu lâu đời ấy đều bị đổi tên. Gần đây chúng mới lần lượt được khôi phục.
Ngoài ra, nơi đây còn có một rạp hát tên Quảng Đức Lâu. Nhiều năm sau, một gã tên Quách Đức Cương sẽ lên sân khấu diễn ở đó.
Hiệu sách Tân Hoa cũng nằm trên phố Đại Sách Lan, cách ngõ Môn Khung chỉ chừng một trăm mét. Ra khỏi nhà là đến chỗ làm.
Tổng hiệu sách Tân Hoa là một doanh nghiệp nhà nước cấp cục. Các hiệu sách trực thuộc thành phố, quận và huyện thì tương đương chi nhánh hoặc công ty con.
Trần Kỳ dựng xe, bước vào nhìn quanh. Bên trong đông nghịt người, ai nấy vây quanh những giá sách xã hội, lựa tới lựa lui.
Mấy năm trước, hiệu sách chỉ được phép bán chín loại sách, trong đó sáu loại là trước tác của các lãnh tụ cách mạng. Đến năm 1978, sau Hội nghị Khoa học Toàn quốc, sách xã hội mới dần dần phong phú hơn. Những cuốn sách ấy có gì đáng xem đâu? Vậy mà người ta vẫn say mê đọc như kẻ khát gặp nước.
Một cô bé đang cầm cuốn Địa lý đại đồ xem đến say sưa. Một ông già trông như trí thức thì đọc bản tiếng Anh của cuốn Du lịch Trung Quốc. Còn những tạp chí đăng truyện lại càng được săn đón. Người ta ùa đến, hệt như Gorky lao vào ổ bánh mì…
Trần Kỳ rón rén đến sau lưng một người phụ nữ, bất thần gọi to:
- Mẹ!
- Trời đất ơi! Thằng quỷ, làm mẹ sợ chết khiếp!
Người phụ nữ quay lại. Bà ngoài bốn mươi, dáng người thon thả, vẫn còn mặn mà. Chính là mẹ ruột của hắn, Vu Tú Lệ.
- Họp xong rồi à?
- Xong rồi.
- Lại đây…
Bà kéo Trần Kỳ ra ngoài, đến một góc khuất rồi hỏi:
- Họ nói thế nào?
- Con nghe đại khái là sẽ lấy hợp tác xã tập thể làm trọng tâm, sắp xếp việc làm cho đám thanh niên thất nghiệp bọn con.
- Hợp tác xã tập thể à? Thế thì không được…
Vu Tú Lệ cau mày, nói:
- À, nhà mình cũng nhận được thông báo rồi. Con cái có thể vào thay chỗ cha mẹ. Bố con làm nhân viên nghiệp vụ, suốt ngày chạy bên ngoài, còn mẹ làm ở cửa hàng thì ổn định hơn. Hay mẹ nghỉ hưu sớm, nhường chỗ cho con?
- Mẹ mới ngoài bốn mươi, nghỉ sớm thế làm gì? Để đi nhảy múa với các bà già à?
- Nhảy múa gì cơ?
- Dù sao cũng không cần bố mẹ lo. Con tự lo được.
- Lo cái đầu con ấy! Làm ở đơn vị tập thể thì thấp kém hơn người ta, lương lại ít. Mai mốt kiếm vợ cũng khó.
- Nhưng con đẹp trai mà, lo gì không kiếm được vợ!
Hắn nói đầy tự tin. Vu Tú Lệ cũng hết sức tán thành. Biết làm sao được, con trai bà quả thật đẹp trai.
- Thôi, chuyện này để tối rồi nói…
Trần Kỳ chẳng muốn tranh cãi ở đây, bèn chuyển sang chuyện khác:
- Mẹ, con thấy cuốn Địa lý đại đồ kia hay lắm. Mẹ mua cho con một cuốn nhé, con đem về đọc.
- Suốt ngày chỉ biết đọc sách vớ vẩn!
Miệng nói vậy, Vu Tú Lệ vẫn quay vào hiệu sách. Chẳng bao lâu sau, bà cầm một cuốn Địa lý đại đồ đi ra, dặn hắn:
- Về nhà thì đừng chạy lung tung nữa. Tối đợi bố con về, cả nhà mình bàn bạc cho kỹ.
…
Căn đại viện này có bảy sân nhỏ bên trong.
Nhà Trần Kỳ nằm ở phía trong cùng, rộng chừng hai mươi mét vuông. Cha mẹ ngủ ở gian trong, gian ngoài kê cho hắn một chiếc giường.
Nhà không có giường sưởi. Mùa đông phải đốt than tổ ong. Thỉnh thoảng lại mất điện. Muốn tắm thì đến nhà tắm công cộng, hoặc tắm ở nhà. Tắm ở nhà phiền phức lắm, phải đun liền ba nồi nước, mỗi người dùng một nồi. Một người ngồi trong phòng, tắm trong chậu lớn, hai người còn lại chờ bên ngoài.
Nhà vệ sinh cũng dùng chung. Nhà nào cũng chuẩn bị bô để đi đêm. Sáng ra, mọi người chạy đến nhà vệ sinh công cộng đổ đi. Vương Phi từng phải đổ thứ này, chứng tỏ cô ta cũng từng thức dậy đi vệ sinh giữa đêm. Ừm.
Hiệu sách Tân Hoa là một đơn vị khá tốt, nhưng vẫn không thể sánh với các nhà máy lớn. Công nhân nhà máy mới là đối tượng khiến bao người ngưỡng mộ, từ lúc sinh ra đến khi mất đi đều được lo liệu chu toàn. Nhà Trần Kỳ có ba người, cha mẹ đều kiếm ra tiền, tổng thu nhập mỗi tháng chừng một trăm đồng, cuộc sống không đến nỗi chật vật. Có đồng nghiệp trên phải nuôi cha mẹ già, dưới còn ba bốn đứa con, như thế mới thật khổ.
Giá cả lúc này, mỗi cân gạo giá 0,19 đồng, mỗi cân thịt lợn 0,75 đồng, mỗi cân cải trắng 0,03 đồng. Nhưng điều đáng ngại là hàng hóa không đủ, vật tư vô cùng khan hiếm. Mua thứ gì cũng cần tem phiếu. Không có tem, dù có tiền cũng chẳng mua được.
Chuyện tem phiếu nói nhiều rồi, khỏi nhắc nữa.
Lúc này đã giữa trưa.
Cuối cùng, ánh mặt trời cũng xuyên qua tầng mây xám vàng, rọi vào nhà, mang theo chút hơi thở mùa xuân. Trần Kỳ ngồi trước bàn, lật giở cuốn Địa lý đại đồ chẳng mấy chăm chú. Trong sách giới thiệu nhiều danh sơn đại xuyên, địa hình địa thế của đất nước.
Người dự họp hôm nay nghe mà mơ hồ, còn hắn thì hiểu rất rõ.
Chẳng qua là đưa đám người kia vào các xí nghiệp tập thể, sửa bàn ghế, may quần áo, rang bỏng ngô, mở căng tin nhận thầu… Tóm lại, tìm cho họ một việc làm.
Chủ trương này không sai. Năm 1949, kinh thành có bảy vạn ba nghìn điểm kinh doanh dịch vụ, đến nay chỉ còn hơn một vạn. Dân số thì lại tăng, nhu cầu sinh hoạt vượt xa khả năng đáp ứng. Vừa hay có đám người này lấp vào chỗ trống, chẳng lo thiếu miếng ăn.
Xí nghiệp tập thể ra đời vốn để giải quyết việc làm. Quyền sở hữu xưa nay vẫn mập mờ, để lại cả đống rắc rối từ lịch sử. Nhưng ở kinh thành, làm trong xí nghiệp tập thể vẫn hơn làm hộ cá thể. Hộ cá thể ở đây phát triển chậm hơn nơi khác, phải đến năm sau mới được xem là khởi đầu.
Người khác chê xí nghiệp tập thể, nhưng hắn làm đâu cũng được. Dù sao, đó cũng chỉ là chỗ dừng chân tạm thời.
Còn chuyện lâu dài, thời kỳ đầu cải cách mở cửa chẳng qua cũng chỉ có mấy con đường:
Hoặc làm ra vẻ trí thức, viết văn học vết thương; hoặc tìm một đơn vị để yên phận; hoặc xuống phía nam buôn hàng, làm giàu trước, đạp người giàu sau; hoặc bước chân vào ngành điện ảnh, tìm cách tán tỉnh Củng Tuyết, Chu Lâm, Lý Kiện Quần, Đào Tuệ Mẫn, Hà Tình, Trần Hồng, Lâm Phương Binh…
Đương nhiên, hắn sẽ chọn việc mình giỏi nhất.
“Nghĩ lại thì đây đúng là một thời đại đảo lộn hết lẽ thường… Nhưng những chuyện ấy còn xa lắm. Trước hết phải rời khỏi cái ngõ nhỏ tồi tàn này đã. Ta không muốn ngày nào cũng đổ bô nữa.”
Nghĩ đến đó, Trần Kỳ thấy lòng nhẹ nhõm hẳn. Hắn lật sách thêm một trang, bắt gặp cảnh sắc tươi đẹp, núi non cao chót vót, hùng vĩ lạ thường.
- Lư Sơn?
Hắn bật cười, gật gù:
- Động tiên vốn có trên non cao, phong cảnh đẹp nhất nơi đỉnh hiểm… Lư Sơn đúng là một chốn hay!
… Hỡi các đồng chí, chúng ta lại gặp nhau rồi! Mấy tháng không gặp, tôi nhớ mọi người lắm.
Truyện mới, tác giả mới, mong mọi người hết lòng ủng hộ!
Trong thời gian ra mắt sách mới, mỗi ngày có hai chương…