Sau bữa tối.
Ráng chiều hôm nay đẹp lạ. Trong khu tập thể chẳng có cảnh tháng ngày êm ả, chỉ toàn những chuyện vụn vặt của cuộc sống.
Trong nhà, Trần Kiến Quân ngồi nhờ ánh trời sửa cây bút máy. Trần Kỳ ngồi bên Vu Tú Lệ, cuốn len thành từng cuộn. Cả ba người đều im lặng, bởi món đồ điện duy nhất trong nhà, chiếc radio, đang phát truyện kể của Viên Khoát Thành, tác phẩm Rừng tuyết núi Lâm Hải.
Dạo này ông lão vẫn chưa kể Tam Quốc diễn nghĩa, mà toàn kể những chuyện cách mạng.
- Cô cháu nuôi của ông ấy sinh năm nào nhỉ?
- Hình như năm 1987. Còn tám năm nữa cơ. Đến lúc đó tôi đã hai mươi bảy tuổi rồi, cách biệt hơi lớn đấy! Mà này, nghe nói ông cô ấy hát trống kể chuyện Tây Hà phải không? Hay là tôi kết giao với ông cụ một phen, sau này cũng nhận cô ấy làm cháu nuôi?
- Nhưng nói đi cũng phải nói lại, Lưu Thi Thi càng lớn tuổi càng đẹp. Nhất là sau khi sinh con, trông còn có duyên hơn hồi trẻ…
Trần Kỳ vừa cuốn len vừa thầm than trong bụng. Mạch suy nghĩ nhảy cóc một phát mấy chục năm, cứ như đang dao động lượng tử vậy.
Kể chuyện xong lại đến một chương trình phổ biến kiến thức vệ sinh. Sau đó là bản tin ban ngày được phát lại:
“Cuối tháng này, Bộ Văn hóa sẽ tổ chức lễ trao giải cho những bộ phim xuất sắc và các nhà sáng tác trẻ ưu tú tại hội trường Chính hiệp. Đây là lần thứ hai giải thưởng được trao dưới danh nghĩa chính phủ, kể từ năm 1956.”
Nghe đến đó, Vu Tú Lệ lập tức tỉnh cả người. Bà là một người mê phim chính hiệu, liền nói:
- Lưu Hiểu Khánh, chắc chắn có tên Lưu Hiểu Khánh!
- Đường Quốc Cường chắc cũng có!
- Phim ảnh hai năm nay đều khá cả. Trần Xung với Lý Tú Minh cũng xinh ghê!
- Cô Trần Bội Tư trong phim Coi chừng nhà này cũng buồn cười lắm. À, nghe nói cha cô ấy là Trần Cường phải không?
- Không phải nghe nói, chính là ông ấy.
- Chà, nhà họ Trần các anh đúng là nhân tài nối tiếp nhau nhỉ!
Vu Tú Lệ cố ý nói giọng châm chọc.
Trần Kỳ lập tức bất mãn:
- Mẹ, lòng tự trọng của con bị tổn thương rồi.
- Ôi, không có, không có! Mẹ đâu có ý đó, mẹ không nói con.
Vu Tú Lệ vội vàng sửa lời, sợ làm tổn thương lòng tự trọng của cậu con trai cả đang bán nước ở cửa trước.
Bên ngoài chợt vang lên tiếng gọi:
- Trần Kỳ có nhà không?
Chỉ nghe giọng là biết ngay bà Vương. Bà Vương cứ như nhân vật trong trò chơi, thi thoảng lại chạy tới giao nhiệm vụ, báo tiến độ. Vừa bước vào cửa, bà đã cười nói:
- Ồ, cả ba người đều ở nhà cả à? Tôi tìm thằng bé có chút việc.
- Việc gì vậy?
- Không phải chuyện lớn. Tôi nói với nó vài câu về tình hình quán nước.
Trần Kỳ theo bà Vương ra ngoài. Hai người đi đến cổng khu tập thể, bà Vương xịu mặt, nói:
- Này cậu, tôi không qua loa với cậu đâu. Tôi thật sự đã liên hệ với Nhà máy Nhựa rồi. Bên đó rất coi trọng chuyện này. Sau khi họp bàn xong, nhất định sẽ cho cậu một lời giải thích.
- Họp bàn à?
- Chứ sao nữa? Chẳng lẽ cứ tiện tay là phạt người ta được? Chuyện gì mà chẳng phải họp bàn? Cậu cũng đừng nóng ruột, chờ thêm hai ngày đi.
- Được, tôi đợi thêm. Làm phiền bác rồi.
Bà Vương hơi ngạc nhiên. Thằng bé này hôm nay sao bỗng nhiên dễ nói chuyện thế? Bà còn khuyên thêm:
- Theo tôi thấy, chuyện gì bỏ qua được thì bỏ qua. Họ lén xin lỗi cậu một tiếng là xong.
- Vâng vâng!
Trần Kỳ ậm ừ cho qua, tiễn bà Vương đi rồi trở vào nhà, tiếp tục cuốn len.
…
Nửa đêm.
Kinh thành rộng lớn vẫn chìm trong giấc ngủ, nhưng đã có người bắt đầu bận rộn.
Trước cổng nhà máy in, dưới ánh sáng lờ mờ của mấy ngọn đèn, từng xe báo mới in xong lần lượt được chất lên. Báo gần thì đưa đến các cơ quan, đơn vị và quầy bán báo trong thành. Báo xa hơn được chuyển đến các huyện ngoại thành. Những số ở xa nữa thì đưa tới bưu điện, từ đó gửi đi các tỉnh khác.
Một lô báo được chuyển đến quầy bán báo ở phía tây thành.
Tào Ngọc Lan dậy từ rất sớm, tự mang theo lương khô rồi đến hợp tác xã đan len do khu phố tổ chức.
Họ có hơn hai mươi cô gái trẻ. Công việc là đan áo len bằng tay, khách đưa len tới, họ nhận đan thành áo. Việc làm ăn rất khá. Mới khai trương được mấy ngày đã nhận hơn sáu mươi đơn, bận đến mức làm không xuể.
Gia cảnh Tào Ngọc Lan bình thường, tính tình thật thà. Tổ chức sắp xếp thế nào, cô làm thế ấy, thái độ làm việc trước nay luôn tích cực.
Trời vừa tảng sáng, cô đi đến đầu một con phố.
Quầy báo đã mở cửa. Nhân Dân nhật báo, Quang Minh nhật báo và những tờ báo khác được xếp ngay ngắn. Bình thường các cô muốn đọc báo thì đến khu phố xem, chẳng mấy khi tự mua. Nhưng hôm nay, ánh mắt Tào Ngọc Lan vô tình lướt qua, chợt bắt gặp một hàng chữ lớn:
“Con đường đời, rốt cuộc nên đi thế nào?”
Hả?
Tào Ngọc Lan dừng bước. Con đường đời ư? Cô chưa từng nghĩ đến chuyện ấy.
Không hiểu sao, cô lại bước tới nhìn kỹ rồi nói:
- Cho tôi một tờ báo Thanh niên Trung Quốc.
- Năm xu!
Cô lấy chiếc khăn tay ra, rút một tờ tiền giấy đưa cho người bán rồi nhận lấy tờ báo.
Đi sâu vào trong theo con phố, có một khoảng sân cũ nát. Đó là nơi khu phố tìm cho hợp tác xã của các cô làm việc. Ngày nào Tào Ngọc Lan cũng là người đến đầu tiên. Cô mở cửa, quét dọn sơ qua, mỗi tháng được thêm ba đồng tiền công.
Cô bước vào, ngồi trên một chiếc hòm cũ, nhờ ánh trời lờ mờ mà đọc.
“Tôi năm nay mười chín tuổi, có lẽ phải nói rằng mình vừa mới bước vào cuộc sống… Khi còn nhỏ, tôi đã nghe người ta kể chuyện Thép đã tôi thế đấy và Nhật ký Lôi Phong…”
Hình như đây là một lá thư do một người trẻ viết.
Trong thư, người ấy kể lại quãng đời không dài của mình, từ thuở bé đến tuổi thiếu niên, rồi những năm tháng thanh niên.
Sau khi trở về thành phố, anh được phân vào một hợp tác xã, ra trước cửa thành bán nước. Ở đó, anh bị khinh miệt và chế giễu. Sự tự ti cùng nỗi hoang mang cứ quấn lấy lòng anh.
“Tôi thường tự hỏi, con người sống trên đời này là vì điều gì?”
“Con người phải dựng cho mình một mái nhà tinh thần. Mái nhà ấy có thể soi sáng nơi tăm tối nhất trong tâm hồn!”
“Tôi vẫn cảm thấy cuộc sống tràn ngập ánh mặt trời!”
Tào Ngọc Lan nâng tờ báo bằng cả hai tay, ghé sát mắt, đọc từng chữ một. Hai người chưa từng gặp mặt, vậy mà những điều anh viết ra lại khiến cô thấy thân thuộc đến lạ, như thể họ đang cùng đứng trên một mảnh đất.
Người viết lá thư ấy lạc quan biết bao, hướng thiện biết bao, trong lòng giữ trọn những điều đẹp đẽ. Cuối thư, anh còn viết:
“Tôi mong các bạn luôn hướng mặt ra biển lớn, đón mùa xuân với muôn hoa khoe sắc!”
Tào Ngọc Lan chớp mắt liên hồi. Nước mắt chẳng nghe lời, cứ thế rơi xuống, loang thành từng vệt trên mặt báo.
Cô chưa từng nghĩ đến điều đó. Hay nói đúng hơn, chưa từng có ai nói với cô những lời như vậy.
“Hướng mặt ra biển lớn, đón mùa xuân với muôn hoa khoe sắc!”
Con người sống trên đời này là vì điều gì?
Bỗng nhiên, một sức mạnh mềm mại đánh trúng nơi sâu nhất trong lòng cô. Cô từng đi học, từng làm việc, từng xuống nông thôn, rồi trở về thành phố và tiếp tục làm việc. Chẳng hay đã hai mươi năm trôi qua…
Cứ như cô vừa ngủ một giấc thật dài. Khi tỉnh dậy, cô mới phát hiện mình chẳng có gì trong tay.
- Ngọc Lan, sao cậu lại khóc?
- Ai bắt nạt cậu à?
Đúng lúc ấy, một người bạn khác bước vào, lo lắng hỏi han.
- Tớ không sao, chỉ là hơi xúc động…
Cô đưa tờ báo cho bạn. Người kia chẳng hiểu đầu đuôi ra sao, nhưng vẫn cúi xuống đọc. Một lúc lâu sau, cô gái ngẩng đầu lên, đôi mắt cũng đỏ hoe:
- Ngọc Lan, sáng sớm cậu đưa tớ xem thứ này làm gì chứ…
- Các cậu đang xem gì vậy?
Những người khác lần lượt kéo đến. Người này đọc xong lại đưa cho người kia. Chẳng bao lâu sau, ai nấy đều đỏ mắt như đàn thỏ.
- Đúng vậy. Từ trước đến giờ, chưa ai từng nói với chúng ta những lời như thế!
- Người đồng chí này cũng trạc tuổi chúng ta đấy!
- Hướng mặt ra biển lớn, đón mùa xuân với muôn hoa khoe sắc… Hay thật. Dù chưa từng gặp mặt, anh ấy vẫn viết đúng vào nơi sâu kín trong lòng tớ!
Các cô gái đồng loạt gật đầu:
- Ừ, viết đúng vào lòng chúng ta rồi!
…
Phía đông thành.
Một hợp tác xã có mười bảy người. Công việc của họ còn buồn tẻ, khô khan hơn nữa, ngày nào cũng ngồi dán phong bì.
Đều là những thanh niên đang ở độ tuổi đẹp nhất, vậy mà ngày nào cũng ngồi dán phong bì. Công việc ấy còn bào mòn con người hơn cả nhà máy dây chuyền. Bình thường, nơi đây lúc nào cũng ủ ê, thiếu sức sống.
Nhưng hôm nay lại khác hẳn. Mọi người tụ tập thành một nhóm, tâm điểm là một tờ báo.
- Này, các cậu nói xem, ý nghĩa của đời người rốt cuộc là gì?
- Tôi không nói được. Trước giờ tôi chưa từng nghĩ đến.
- Tôi cũng chẳng biết. Nhưng nếu cứ ngồi đây dán phong bì, chắc chắn chẳng có ý nghĩa gì đâu.
- Tôi rất đồng tình với cách nghĩ của người đồng chí này. Người ta bán nước trước cửa thành thì hơn chúng ta ở chỗ nào? Chúng ta vẫn còn trẻ, chẳng ai biết ngày mai sẽ ra sao. Giữ một tâm thế lạc quan, làm cho đời sống tinh thần của mình thêm phong phú, đó mới là điều quan trọng.
- Ồ?
Một người chợt nói:
- Hay là chúng ta viết một lá thư gửi cho người đồng chí này, cảm ơn anh ấy đã nói ra tiếng lòng của chúng ta?
- Được đấy, được đấy! Ý kiến hay!
- Mau lấy bút tới đây!
…
Báo Thanh niên Trung Quốc là một tờ báo lớn, các cơ quan, đơn vị ngày nào cũng phải đọc.
Tại một đơn vị nhỏ ở Hải Điến, một thanh niên đọc xong tờ báo, lại đọc bài phỏng vấn, rồi lặng lẽ ngồi im. Rất lâu sau, anh trải giấy viết thư ra, không kìm được mà cầm bút viết:
“Đồng chí Trần Kỳ, xin chào anh!
Tôi đọc được tin tức về anh trên báo, trong lòng vô cùng xúc động. Đồng thời, tôi cũng thấy hổ thẹn vì lựa chọn của chính mình. Trước cơ hội được nối nghiệp cha mẹ, tôi đã không có được dũng khí như anh…”
“Nghe nói hợp tác xã của các anh ở gần cửa thành, tôi rất muốn đến thăm anh, nhưng lại sợ mình đường đột. Vì vậy, trước hết tôi viết lá thư này gửi cho tòa soạn, mong anh có thể đọc được.
Nếu có dịp, chúng ta nhất định có thể gặp nhau trò chuyện. Tôi nghĩ giữa chúng ta sẽ có rất nhiều chuyện để nói.
Mong nhận được hồi âm của anh!”
…
Kinh thành, Nhà máy Thiết bị Vô tuyến Đại Hoa.
Trịnh Uyên Khiết năm nay hai mươi tư tuổi. Sau khi xuất ngũ, nhờ từng học nghề sửa máy bay trong quân đội, anh được phân công về đây làm việc. Công việc mỗi ngày của anh là điều chỉnh máy bơm nước.
Một chiếc máy bơm, hai nút bấm. Buổi sáng đi làm thì ấn nút màu xanh để bơm nước. Chiều tan ca thì ấn nút màu đỏ để tắt máy.
Mỗi tháng được bốn mươi đồng.
Trong nhà máy, anh từng yêu một cô gái. Anh rất thích người ta, nhưng cô gái ấy lại chê anh chỉ có bằng tiểu học, mong anh thi đại học, trở thành người có học thức.
Trịnh Uyên Khiết suy nghĩ kỹ, cảm thấy đi thi đại học chẳng khác nào tự chuốc nhục vào thân, không cần thiết. Thế là mối tình tự nhiên tan vỡ.
Anh nhận ra mình không phải người có học, đến quyền lựa chọn bạn đời cũng chẳng còn. Vì vậy, anh bắt đầu nghĩ xem làm sao không cần bằng cấp mà vẫn có thể trở thành người có học.
Đáp án chỉ có một: viết văn!
Lúc này, anh cũng đang đọc tờ báo Thanh niên Trung Quốc hôm nay, đọc bài viết ấy. Anh không mấy hứng thú với những đoạn bộc lộ cảm xúc trong bài, nhưng phần miêu tả nỗi hoang mang và bối rối lại khiến anh rung động sâu sắc.
Mỗi thế hệ đều có nỗi hoang mang riêng. Những nỗi niềm ấy gặp nhau, lập tức thành tiếng vọng trong lòng.
Trần Kỳ!
Trịnh Uyên Khiết ghi nhớ cái tên ấy, rồi tiếp tục lơ là công việc, cúi xuống viết câu chuyện cổ tích của mình, Hắc Hắc ở đảo Trung Thực.
…
An Huy, trấn Cao Hà.
Tại trường trung học Cao Hà, Tra Hải Sinh mười lăm tuổi bỗng run lên một cái. Chẳng hiểu vì sao, hắn mơ hồ cảm thấy vận may của mình vừa bị ai đó cướp mất.
Hắn lắc đầu, tiếp tục cúi xuống đọc sách, chuẩn bị cho kỳ thi đại học vào tháng bảy.
Không sai, mười lăm tuổi hắn đã tham gia kỳ thi đại học, hơn nữa còn đỗ vào khoa Luật của Đại học Bắc Kinh.
…
Báo Thanh niên Trung Quốc phát hành trên toàn quốc hai triệu bản. Kinh thành và vùng phụ cận là thị trường chính. Trong ngày hôm ấy, ít nhất cũng có mấy trăm nghìn người đọc được lá thư cùng bài phỏng vấn này.
Mọi người đã bị dồn nén quá lâu, đang cần gấp một lối thoát. Dù lối thoát ấy trước mắt mới chỉ hé ra một khe nhỏ, họ vẫn nhiệt tình chuyền tay nhau đọc, bàn luận, thậm chí chủ động tìm kiếm nó.
Nó giống như một ổ bánh mì thơm ngọt, hấp dẫn những người đang đói khát.
Chẳng biết bao nhiêu người đã cầm bút viết thư cho tòa soạn, kể về cách nhìn của mình đối với cuộc đời, đồng thời tha thiết mong người viết trẻ tuổi kia có thể hồi âm.
Ngoại trừ Nhà máy Nhựa số hai.
Lãnh đạo Nhà máy Nhựa số hai cũng đang cầm một tờ báo trong tay. Mặt ông ta xanh mét!