Văn Đảm đường.
Văn là học vấn và tiếng thơm.
Đảm là gan dạ và mưu lược.
Những cây cột màu nâu sẫm đứng sừng sững như rồng. Gạch xanh lát nền bóng đến mức soi rõ bóng người.
Trên chỗ cao nhất đặt một chiếc ghế thái sư bằng gỗ tử đàn, chỉ dành riêng cho gia chủ. Hai bên bày ghế chạm hoa đối xứng nhau: Trần Lễ Trị ngồi bên trái, Trần Lễ Tôn ngồi bên phải.
Sau lưng Trần Lễ Tôn là giá sách cao chạm trần, chất đầy gia phả, huân thưởng các đời và công báo triều đình. Sau lưng Trần Lễ Trị lại treo trường kiếm chưa rút khỏi vỏ, búa ngọc cùng đỉnh đồng.
Trong đường im phăng phắc. Thế nhưng trong đầu Trần Duyệt vẫn vang lên câu hỏi của Trần Tích:
- Chưởng quỹ Trần Duyệt, không biết số bạc ấy còn ở đó không?
Hắn chẳng ngờ hôm nay mình giơ đao trong Văn Đảm đường, rốt cuộc lưỡi đao lại quay về chém chính mình.
Trần Lễ Tôn nhìn xuống Trần Duyệt:
- Trần Duyệt, Trần Tích đang hỏi ngươi đấy.
Trần Duyệt bừng tỉnh, vội đáp:
- Bẩm đại lão gia, số bạc ấy thuộc công quỹ, tiểu nhân nào dám động đến?
Trần Tích chậm rãi nói:
- Gia chủ, hôm nay trong tộc đã mở đường nghị sự, chi bằng tiện thể kiểm tra luôn sổ sách hiệu muối. Nếu trước kia quả có khoản nào thất thoát, cũng xin các vị trưởng bối làm chứng.
Trần các lão khẽ gật đầu:
- Được.
Trần Vấn Đức bước ra ngoài:
- Tôi dẫn người đi lấy sổ.
Trần Lễ Tôn lên tiếng ngăn lại:
- Hiền điệt Vấn Đức mới bị cảm lạnh trước Tết, cứ để người nhanh chân hơn đi một chuyến. Ta sai Trần Hoảng đi.
Trần các lão lại gật đầu:
- Được. Đi nhanh về nhanh, đừng lỡ giờ vào triều.
Trần Lễ Tôn đi tới cửa, khẽ gật đầu với một người đàn ông trung niên đang đứng chờ bên ngoài. Người kia liền sải bước rời đi, thân hình cường tráng.
Mọi người trong Văn Đảm đường đều im lặng. Ai nấy đều giỏi giữ bình tĩnh. Trần Tích cũng nhắm mắt đứng yên, chỉ có hai tay Trần Duyệt không ngừng siết chặt tay áo, móng tay bấm đến trắng bệch.
Một nén nhang trôi qua, trong đường vẫn lặng như tờ.
Hết một nén nhang, Trần Lễ Trị chậm rãi mở mắt. Lão gầy đến nỗi hai má hóp sâu, khiến đôi mắt nom như mắt cá lồi ra khỏi mặt.
Lão sửa lại tay áo quan bào:
- Trần Tích.
Trần Tích mở mắt:
- Nhị bá có gì dặn dò?
Trần Lễ Trị mỉm cười:
- Nghe nói dạo trước cháu đến nhà họ Tề dự buổi gặp mặt văn nhân, nổi bật lắm. Có tài học như thế, sao không vào thư viện đọc kinh nghĩa, học thành tài rồi về thi cử mới là đường chính?
Trần Tích điềm nhiên đáp:
- Chí của cháu là mở mang bờ cõi, cũng là báo đáp ơn vua.
Trần Lễ Trị chuyển đề tài:
- Phải rồi, trong buổi gặp mặt ấy, cháu có gặp các cô nương nhà họ Tề không?
Trần Tích đáp:
- Có. Nhị tiểu thư Tề Chiêu Vân, tam tiểu thư Tề Chiêu Ninh và thứ nữ Tề Chân Châu, cháu đều đã gặp.
Trần Lễ Trị cười khà khà, ngả người dựa vào lưng ghế:
- Cháu ưng cô nào hơn? Ta thấy nhị cô nương nhà họ Tề khá tốt, hiểu lễ nghĩa. Nhưng ta nghe nói tam cô nương lại có ý với cháu.
Trần Tích lắc đầu:
- Hiện giờ cháu chưa nghĩ đến chuyện nam nữ, chẳng ưng ai cả.
Trần Lễ Trị cũng lắc đầu:
- Chưa nghĩ đến chuyện nam nữ sao được? Người ta vẫn nói phải lập gia đình rồi mới dựng nghiệp. Đàn ông có vợ con thì lòng dạ mới yên. Ở quê, có người mười ba tuổi đã cưới vợ. Ngay cả nhà quyền quý ở kinh thành, muộn lắm cũng không quá hai mươi. Thời đầu triều ta, triều đình còn đặt lệ: đàn ông bốn mươi, đàn bà ba mươi mà chưa kết hôn thì quan phủ sẽ ép thành thân. Cháu nay đã mười tám…
Trần Tích bỗng hỏi:
- Nhị bá, những người ở quê sớm lập gia đình ấy, đã dựng nên nghiệp lớn chưa?
Trần Lễ Trị nghẹn lời trong chốc lát, rồi cười khẩy:
- Ta quên mất cháu là đồ đệ của thái y Diêu, xưa nay vẫn thích chặn họng người khác.
Khóe môi Trần Lễ Tôn khẽ nhếch lên.
Trần Tích hơi tò mò:
- Nhị bá quen sư phụ cháu ạ?
Trần Lễ Trị xuýt một tiếng:
- Quen chứ, sao lại không? Vì chuyện đại bá cháu không có con nối dõi, trong nhà đã mấy lần mời ông ấy đến, vậy mà ông ấy nhất quyết không chịu. Có đưa ngàn lượng bạc cũng không được.
Sắc mặt Trần Lễ Tôn lại sa sầm. Lão lạnh lùng nhìn Trần Lễ Trị:
- Nói mấy chuyện ấy làm gì? Lo giữ gìn sức khỏe của mình đi.
Trần Lễ Trị xòe tay, cười cợt:
- Người nhà cả, kiêng kỵ gì chứ?
Trần Tích khẽ cau mày.
Sư phụ hẳn đã bói trước chuyện này. Với tính cẩn thận của ông, đã không chịu đến dù được trả ngàn lượng bạc, ắt không phải không muốn, mà là không thể đến.
Lạ thật. Rốt cuộc sư phụ kiêng dè chuyện gì?
Đang mải nghĩ, mấy người đàn ông khiêng hai chiếc rương lớn đến trước Văn Đảm đường. Phía sau còn có hai người khiêng một chiếc cáng. Trên cáng nằm một người, phủ tấm vải trắng.
Vừa trông thấy người chết, Trần Tích đã thấy bàn tay đang nắm tay áo của Trần Duyệt từ từ buông lỏng. Hắn thở ra một hơi dài, đều đặn, vẻ hoảng hốt cũng tan biến.
Còn Trần Lễ Trị vẫn thản nhiên như thường, thậm chí còn rảnh rang tán gẫu.
Lão quay ra ngoài, lớn tiếng mắng:
- Bảo các ngươi đi lấy bạc trong kho hiệu muối, sao sáng sớm đã khiêng xác chết về? Thật xúi quẩy!
Trần Tích bình thản nhìn ra. Trần Hoảng đứng ngoài đường, chắp tay giải thích:
- Bẩm nhị lão gia, lúc tôi đến hiệu muối trên phố La Mã, chưởng quỹ Diệp Dụ Dân đã treo cổ trên xà chính đường trong hiệu. Ông ta để lại thư, nhận mình những năm qua biển thủ công quỹ hai mươi ba vạn lượng bạc, phụ lòng gia chủ tin cậy, nên lấy cái chết tạ tội.
Trần Lễ Tôn bật dậy, bước đến ngưỡng cửa, trầm giọng hỏi:
- Có phải nét chữ của nhị chưởng quỹ Diệp không?
Trần Hoảng lặng lẽ gật đầu.
Trần Lễ Trị lập tức chửi ầm lên:
- Biển thủ hai mươi ba vạn lượng bạc của nhà họ Trần rồi tưởng chết là xong sao? Đâu có chuyện dễ dàng như vậy! Người đâu, bắt hết đàn ông trong nhà hắn giải lên quan, đày xuống Lĩnh Nam. Đám đàn bà con gái còn trẻ thì bán hết vào Bát Đại Hồ Đồng!
Trần Tích im lặng.
Sổ sách hiệu muối nhà họ Trần đã được Trần Duyệt làm sạch sẽ, chẳng tìm ra nổi một chỗ sơ hở.
Nhưng trong sổ chỉ có muối quan, không thấy một cân muối lậu nào. Hẳn mấy chưởng quỹ đã giấu chủ nhà, lén trộn muối lậu vào hàng của hiệu muối nhà họ Trần để bán, rồi chia nhau số tiền kiếm được.
Nay nhị chưởng quỹ Diệp phụ trách đường dây muối lậu đã chết. Khoản thất thoát công quỹ đều đổ lên đầu hắn, người chết không thể cãi. Đám buôn muối lậu kia cũng bị giết để bịt miệng. Nhị phòng đã dọn sạch hậu hoạn của hiệu muối.
Thảo nào Trần Lễ Trị vẫn thản nhiên.
Bỗng có tiếng bịch vang lên.
Trần Duyệt quỳ sụp xuống nền gạch xanh, dập đầu lia lịa:
- Gia chủ, tiểu nhân sơ suất, không ngờ lại dung túng cho tên tiểu nhân Diệp Dụ Dân biển thủ công quỹ. Xin gia chủ trách phạt!
Tiếng đầu va xuống đất vang lên từng hồi trong Văn Đảm đường. Đến khi trán rướm máu, hắn vẫn không dừng.
Trần các lão im lặng hồi lâu, mặc cho hắn tiếp tục dập đầu.
Trần Vấn Đức quát:
- Giờ dập đầu thì ích gì? Còn không mau nghĩ cách cứu vãn!
Trần Duyệt không dám dừng, chỉ có thể tiếp tục cúi đầu.
Trần Vấn Đức lén nhìn gia chủ. Trần các lão vẫn nhắm mắt dưỡng thần, như thể thật sự định mặc cho Trần Duyệt dập đầu đến chết trong đường. Hắn lại nhìn Trần Tích, nhưng Trần Tích chỉ lặng lẽ nhìn Trần Duyệt dập đầu, ánh mắt phẳng lặng.
Trần Tích cúi nhìn bóng mình in trên nền gạch, khẽ nói:
- Theo lẽ thường, nhị chưởng quỹ Diệp biển thủ hai mươi ba vạn lượng bạc, đâu thể tiêu hết trong một sớm một chiều. Nhà bình thường mua một con tuấn mã ngàn dặm cũng chỉ tốn hai trăm lượng. Ngay cả một căn nhà ba lớp sân trong ở nội thành cũng chỉ hai ngàn lượng. Vậy mà nhị bá và huynh trưởng đã mặc định số bạc ấy không thể thu hồi, chẳng ai nhắc đến chuyện truy thu tang vật?
Trần Vấn Đức cứng họng.
Trần Tích ngẩng đầu nhìn thẳng vào hắn:
- Huynh trưởng, bây giờ cho người khám nhà nhị chưởng quỹ Diệp đi. Biết đâu hai mươi ba vạn lượng bạc vẫn còn ở đó, huynh nói có phải không?
Trần Vấn Đức lạnh mặt. Trần Tích nói vậy là muốn nhị phòng bù lại khoản thất thoát.
Nhưng đó là hai mươi ba vạn lượng bạc. Mạng của Trần Duyệt và những kẻ kia cộng lại cũng chẳng đáng giá đến thế.
Trần Vấn Đức chợt nhận ra, người em cùng cha khác mẹ này là kẻ đã ra tay thì sẽ không chừa đường lui.
Giữa tiếng dập đầu của Trần Duyệt, bên ngoài Văn Đảm đường chợt vang lên một giọng nói:
- Chà, trong này náo nhiệt thật đấy.
Mọi người nhìn ra, người vừa đến chính là Trần Tự. Hắn mặc quan bào xanh, bước nhanh vào.
Trần Tự vừa qua ngưỡng cửa đã đá Trần Duyệt lăn ra xa, miệng mắng:
- Chủ nhà đến mà không biết nhường đường à? Chẳng có chút tinh mắt nào!
Trần Duyệt lăn mấy vòng trên đất. Trần Tự chắp tay với Trần các lão:
- Gia chủ, con đã tra ra nguyên do khoản thiếu hụt ở hiệu lương. Đại chưởng quỹ Trần Tuyên Tố cấu kết với người ghi sổ, người trông kho và các chưởng quỹ hiệu gạo, cùng nhau gian lận. Người ghi sổ dùng trò “rắc vãi” để bớt xén lúc thu mua lúa. Người trông kho trộn trấu vào lúc nhập kho để tăng trọng lượng, rồi lại dùng cách bán lén thóc cũ dưới đáy kho. Tổng cộng có ba mươi bảy người gian lận. Trong ba năm, họ trộm một vạn hai ngàn thạch gạo, quy ra bạc là chín ngàn sáu trăm lượng. Đó mới chỉ tính ba năm, tra xa hơn nữa thì e còn nhiều hơn.
Trần Lễ Trị lập tức tỉnh táo hẳn:
- Mới mấy ngày mà bắt được nhiều người đến thế sao?
Trần Tự mỉm cười:
- Phụ thân, nếu cho con thêm ít thời gian, con còn bắt được thêm. Chỉ là theo ý riêng của con, nếu bắt hết bọn họ, người trong hiệu lương sẽ hoang mang, chẳng còn lòng dạ nào buôn bán, nên con chưa làm lớn chuyện. Dù sao hiệu lương cũng là sản nghiệp nhà mình. Nghỉ buôn một ngày là mất một ngày tiền vào.
Trần Lễ Trị vuốt râu:
- Làm vậy thỏa đáng. Mấy năm qua con rèn luyện ở Bộ Hộ, quả nhiên tiến bộ không ít. Không thể vì vài kẻ xấu mà ảnh hưởng việc làm ăn trong nhà.
Nói đến đây, lão nâng chén trà bên tay, thong thả nhìn Trần Lễ Tôn:
- Huynh trưởng, người trong hiệu lương đều là người của huynh. Ta nhớ người trông kho kia là cậu bên nhà vợ của tẩu tẩu? Mấy hiệu gạo cũng có chưởng quỹ là người nhà bà ấy. Huynh định xử lý ra sao?
Trong Văn Đảm đường lặng đi. Không khí như đông cứng, khiến mọi người chẳng thốt nổi lời nào.
Một lát sau, Trần Tích lên tiếng:
- Lời huynh trưởng Trần Tự rất phải. Không thể để vài kẻ xấu làm ảnh hưởng việc buôn bán của trong tộc. Hiệu muối và hiệu lương nhà họ Trần cùng lúc thay quá nhiều người, người ngoài trông thấy cũng sẽ chê cười.
Trần Duyệt chậm rãi thở phào.
Giọng Trần các lão khàn khàn, chậm rãi vang lên:
- Chưởng quỹ hiệu lương gian lận, chịu một trăm trượng. Chưởng quỹ hiệu muối quản người không nghiêm, chịu năm mươi trượng. Tất cả những kẻ gian lận ở hiệu lương đều bị đuổi khỏi nhà họ Trần, suốt đời không được dùng lại. Tra sổ sách mười năm trở lại đây, bắt chúng bù vào khoản thất thoát, nếu không sẽ đưa cả lên quan. Bảy chưởng quỹ còn lại của hiệu muối, dù phải bán sản nghiệp tổ tiên hay ruộng đất trong nhà, cũng phải bù đủ hai mươi ba vạn lượng bạc vào công quỹ. Không bù đủ, tất cả đánh chết.
Hai mươi ba vạn lượng bạc…
Trần Duyệt mười sáu tuổi vào hiệu muối làm học việc, hai mươi mốt tuổi làm người trông kho, hai mươi tám tuổi lên nhị chưởng quỹ, ba mươi tư tuổi làm đại chưởng quỹ. Nay hắn đã bốn mươi sáu, nắm quyền trong hiệu muối hơn mười năm. Thế nhưng muốn cùng những chưởng quỹ khác bù đủ hai mươi ba vạn lượng bạc, e rằng làm lụng cả đời cũng không xong.
Nhưng đó là tiền mua mạng.
Trần Duyệt gượng bò dậy, dập đầu thật mạnh:
- Đa tạ gia chủ không giết. Đa tạ…
Trần Tích ngắt lời hắn:
- Gia chủ, hiệu muối xuất hiện một con sâu mọt như nhị chưởng quỹ Diệp, tuyệt chẳng phải chuyện tình cờ. Theo ý của vãn bối, khi thấy một con kiến trong nhà thì dưới đất hẳn đã có cả đàn. Nhà họ Trần không muốn chuyện này truyền ra ngoài, nhưng vẫn nên điều tra xem còn sâu mọt nào khác không. Xin gia chủ cho phép cháu tra xét toàn bộ hiệu muối, kiểm tra từng chưởng quỹ, người trông kho, người ghi sổ, chưởng quầy và người phụ việc. Ai không hợp tác kiểm tra sổ sách, lập tức bị đuổi khỏi nhà họ Trần, suốt đời không được dùng lại.
Trần Duyệt giật thót.
Trần các lão khàn giọng đáp:
- Được.
Trần Tích lại nói:
- Gia chủ, nhị chưởng quỹ Diệp đã chết, nhưng việc vận chuyển muối trên sông của hiệu muối không thể ngừng. Xin gia chủ cho phép cháu sắp xếp một người đáng tin cậy thay vào vị trí nhị chưởng quỹ.
Trần các lão gật đầu:
- Cũng được.
Lòng Trần Duyệt chìm xuống đáy. Trần Tích vừa nắm quyền bổ nhiệm người trong hiệu muối, lại đưa một người của mình vào để khống chế toàn bộ đường vận chuyển. Chỉ riêng hai việc ấy đã đủ đóng đinh hắn tại chỗ, không thể cựa quậy.
Đúng lúc đó, Trần Lễ Trị bỗng lên tiếng:
- Mấy tấm diêm dẫn muối này cứ để lại trong phủ. Ngoài kia lời đồn đang lan khắp thành, ai cũng nói nhà họ Trần buôn muối lậu. Giữ diêm dẫn ở đây, đến khi quan tuần muối tới điều tra còn có cái làm bằng chứng.
Trần các lão nhìn Trần Tích.
Trần Tích nghĩ một lát:
- Không vấn đề gì.
Trần Tự đứng cạnh Trần các lão khẽ nhắc:
- Gia chủ, đến giờ sang điện Văn Hoa rồi.
Trần các lão ừ một tiếng, giơ tay lên. Trần Tự đỡ lão đứng dậy, đưa lão ra ngoài.
Đi ngang qua mấy người, Trần các lão chậm rãi nói:
- Các vị không cần mặt mày ủ rũ. Những khoản thất thoát và thói tệ lâu năm ở hiệu lương, hiệu muối, hai thiếu niên đã tra xét rõ ràng chỉ trong mấy ngày. Nhà họ Trần có người nối nghiệp, đáng ra phải vui mới đúng. Người tài khó tìm, có thiên quân vạn mã cũng không bằng một vị tướng giỏi. Mấy chục vạn lượng bạc thôi, nhà họ Trần chịu được. Dùng từng ấy bạc đổi lấy hai người nối nghiệp, ta vui còn chẳng hết. Giải tán đi, đừng lỡ giờ vào triều.
Mọi người nhìn Trần các lão lên xe ngựa ngoài Văn Đảm đường. Trần Tự dẫn mấy người đàn ông trung niên rảo bước rời đi, ai nấy đều đeo đao bên hông.
Đợi Văn Đảm đường vắng hẳn, Trần Lễ Trị nửa cười nửa không nhìn Trần Tích:
- Thủ đoạn hay lắm. Trần Lễ Khâm đưa cháu đến y quán làm học việc, đúng là mù mắt.
Trần Tích chắp tay vái, không nhường nhịn:
- Nhị bá quá khen.
Trần Lễ Trị cười ha hả, bước ra ngoài:
- Đi thôi, đi thôi. Còn nhiều dịp sau này.
Trần Duyệt chống cả tay lẫn chân, lồm cồm bò dậy rồi theo sau Trần Lễ Trị.
Trong Văn Đảm đường, đợi mọi người đi xa, Trần Lễ Tôn mới áy náy nói với Trần Tích:
- Người nhà bên ngoại của thím cháu làm liên lụy đến chuyện này. Bằng không hôm nay đã có thể dồn Trần Duyệt vào đường chết, chỉ tiếc là…
Trần Tích mỉm cười:
- Đại bá cần gì tự trách. Cháu hiểu cả.
Trần Lễ Tôn vịn cột nhà Văn Đảm đường, nhìn theo bóng người ngoài cửa, than rằng:
- Từ triều đình trên cao đến gia tộc dưới thấp, nơi nào cũng không thoát khỏi chuyện níu kéo. Người này kéo người kia, người kia níu người này, bao việc cứ thế mà hỏng dần.
Trần Tích chắp tay:
- Lần này còn phải đa tạ đại bá ra tay giúp đỡ. Nếu không có hai mươi vạn tấm giấy phép bán muối do Bộ Hộ cấp, cháu cũng chẳng dựng nổi cái bẫy này.
Trần Lễ Tôn lắc đầu:
- Người nhà cả, khách sáo làm gì. Còn số bạc bán giấy phép ấy…
Trần Tích nghiêm túc đáp:
- Số bạc đó vẫn ở vườn Ngân Hạnh. Phiền đại bá sai người đến lấy, nộp vào sổ sách Bộ Hộ.
Trần Lễ Tôn trầm ngâm:
- Một khoản lớn như vậy, cháu không giữ lại sao? Theo lẽ thường, cháu chỉ cần quyết toán với Bộ Hộ mỗi tấm bốn tiền bạc, phần dư đều có thể giữ lại. Cháu còn tính toán gì khác chăng?
Trần Tích lắc đầu:
- Không phải cháu không muốn giữ, mà là không thể. Bộ Hộ lén cấp hai mươi vạn tấm giấy phép bán muối cho thương nhân không có tên trong sổ thuế, vốn đã trái quy củ. Nếu không hoàn lại đủ số bạc, e rằng cháu có mạng lấy mà chẳng còn mạng tiêu. Ngoài ra, phiền đại bá vào cung một chuyến, bẩm rõ với bệ hạ về vụ mua bán này. Năm vạn tấm giấy phép còn lại cứ để cháu tiếp tục bán hộ.
Trần Lễ Tôn cúi đầu suy nghĩ hồi lâu rồi mới nói:
- Hiếm khi cháu không bị tiền bạc làm mờ mắt. Chuyện gì có thể nói, chuyện gì không thể nói?
Trần Tích quả quyết đáp:
- Nói hết.