Chương 351: Tổng hiệu buôn muối
Tiểu Doanh Châu lúc mặt trời lặn đẹp như tranh. Mặt trời vừa khuất, treo ngay dưới góc mái đình Nghi Lưỡng, nom chẳng khác nào chiếc đèn lồng đỏ rực.
Trần Tích đi trên con đường rải sỏi ở Tiểu Doanh Châu, Trần Dữ theo sau lải nhải:
- Hiệu buôn muối nhà họ Trần khó nhằn lắm, chẳng kém gì hiệu buôn lương thực.
Trần Tích thản nhiên hỏi:
- Ngươi rành chuyện buôn muối với buôn lương thực lắm à?
Trần Dữ ừ một tiếng:
- Hiệu muối có một đại chưởng quỹ, tên Trần Duyệt, là người nhánh bên nhà họ Trần. Dưới tay hắn còn có bảy nhị chưởng quỹ. Kẻ lo sổ sách, người quản nhân sự, người coi giấy phép muối, người phụ trách vận chuyển muối quan bằng đường thủy, người trông các hộ nấu muối, người coi cửa hiệu… còn có kẻ chuyên lo muối lậu. Bọn họ chẳng ai chịu nhường ai. Ngươi phải cẩn thận, chớ để mấy con cáo già ấy dắt mũi.
Trần Tích lấy làm lạ:
- Ngươi với ta giờ là đối thủ, nhắc ta những chuyện này làm gì?
Trần Dữ tiện tay bẻ một cành liễu, cầm trong tay nghịch ngợm:
- Ngươi tuy không thắng nổi ta, nhưng nếu nắm chắc hiệu muối trong tay thì cũng chẳng uổng công. Đó là mối làm ăn trị giá mấy trăm nghìn lạng bạc. Trừ phần lợi nhuận hằng năm phải nộp cho gia tộc, ngươi vẫn có thể giữ lại mấy nghìn lạng, đủ sống sung túc cả đời.
Trần Tích cảm khái:
- Ngươi cũng tốt bụng ghê.
Trần Dữ cười ha hả:
- Chỉ riêng việc gỡ cho rành rẽ những mối quan hệ chằng chịt ấy cũng ngốn của ngươi ba năm. Đợi ba năm nữa, ta đã nắm chắc hiệu lương thực trong tay, hơn thua thế nào tự khắc rõ. Nói cho cùng, ta chẳng cần xem ngươi là đối thủ.
Trần Tích nghẹn lời. Hắn cáo từ Trần Dữ, định thoát khỏi “người quen” có thể nhìn thấu thân phận mình:
- Vậy thì ai có bản lĩnh nấy. Cáo từ…
Hắn vừa quay đi, Trần Dữ đã bám theo:
- Vội gì? Ta còn định sang vườn Ngân Hạnh nhà ngươi ăn cơm đây.
Trần Tích sững người. Người này sao chẳng biết giữ ý tứ gì cả? Người ta đã cáo từ rồi mà hắn vẫn chưa chịu thôi.
Trần Dữ theo Trần Tích về tận vườn Ngân Hạnh, cười tươi chào Tiểu Mãn:
- Tiểu Mãn lớn thế này rồi à!
Vừa trông thấy Trần Dữ, mắt Tiểu Mãn đã sáng lên:
- Ồ, sao công tử lại tới đây?
Trần Dữ tiện tay ném cho nàng một thỏi bạc:
- Lần này về kinh gấp quá, ta chẳng kịp mang quà gặp mặt. Cầm lấy mua son phấn đi.
Tiểu Mãn vui vẻ nhét thỏi bạc vào tay áo:
- Công tử Trần Dữ vừa đẹp trai lại vừa tốt bụng!
Trần Dữ cười ha hả:
- Ta phơi nắng đến bong cả da rồi, còn đẹp trai nỗi gì?
Tiểu Mãn cười lộ hai chiếc răng khểnh:
- Bong da rồi vẫn đẹp trai!
Trần Dữ mừng ra mặt, lại móc thêm một thỏi bạc mười lạng đưa cho nàng.
Trần Tích cạn lời. Sao gặp ai Trần Dữ cũng rải bạc thế này? Thảo nào trước đó Tiểu Mãn bảo Trần Dữ tuấn tú, khắp kinh thành cũng khó kiếm người thứ hai.
Hóa ra Tiểu Mãn nhìn Trần Dữ bằng ánh mắt nhìn bạc… Hễ trông thấy bạc là mắt nàng sáng rỡ.
Trần Tích nhìn hai thỏi bạc trong tay Tiểu Mãn, im lặng một lát rồi quay sang Trần Dữ:
- Công tử Trần Dữ vừa đẹp trai lại vừa tốt bụng.
Trần Dữ: “…”
Tiểu Mãn: “…”
Trần Dữ cảm khái với Tiểu Mãn:
- Ba năm không gặp, công tử nhà cô cũng biết đùa hơn trước rồi.
Hắn móc một thỏi bạc ném cho Trần Tích, rồi xốc vạt quan bào, tự nhiên ngồi xuống ghế đá, ngoắc tay gọi:
- Tiểu Mãn, rót chén trà đi. Khát chết mất.
Tiểu Mãn tươi cười đáp:
- Có ngay!
Trần Tích cứ cảm thấy hôm nay chẳng giống Trần Dữ đến vườn nhà mình, mà như thể hắn mới là khách ở vườn của Trần Dữ… Mấy tin tức của mình chẳng lẽ đều bị Tiểu Mãn lén bán cho hắn rồi?
Hắn định gọi Tiểu Mãn lại, bảo nàng không cần nghe lời Trần Dữ sai bảo. Nào ngờ Tiểu Mãn lén ra hiệu cho hắn: một ngón tay rồi hai ngón tay.
Chia tám hai.
Trong lúc Tiểu Mãn đun nước pha trà, Trần Dữ chỉ chiếc ghế đá bên cạnh:
- Ngồi đi, đừng khách sáo.
Trần Tích miễn cưỡng ngồi xuống:
- Ngươi còn chuyện gì chưa nói hết à?
Trần Dữ ghé sát lại, ra vẻ bí mật:
- Ngươi có biết vì sao gia chủ chọn ngươi với ta lại thận trọng đến thế không?
Trần Tích lắc đầu:
- Ta đoán không ra.
Trần Dữ hạ giọng:
- Vì ông ấy không định truyền ngôi gia chủ cho bác cả, mà định bỏ qua một đời, truyền thẳng cho ngươi với ta.
Trần Tích sững sờ:
- Bác cả giữ chức Thị lang Bộ Hộ, lại là bậc đại nho nổi danh khắp nam bắc trong triều. Sao không truyền cho bác ấy?
Trần Dữ dường như biết chuyện gì đó, nhưng lại kín miệng:
- Chuyện ấy khoan nói đã. Ta kể thêm cho ngươi nghe về việc buôn muối, kẻo ngươi chẳng biết đầu đuôi, cứ như ruồi mất đầu đâm loạn khắp nơi.
Lúc này, Tiểu Mãn bưng khay trà ra, ngồi sang bên rót trà cho hai người.
Trần Dữ nhấc chén trà, ghé bên miệng thổi nhẹ:
- Ngươi có biết những tệ nạn tích tụ lâu ngày trong thuế muối triều Ninh là gì không?
Trần Tích lườm hắn:
- Muốn khoe thì nói mau đi, đừng làm ra vẻ bí hiểm.
Trần Dữ đặt chén trà xuống, chấm ngón tay vào nước rồi vẽ một vòng tròn bên mép bàn đá:
- Đây là quân biên phòng.
Hắn lại vẽ một vòng tròn gần phía trong bàn:
- Đây là thương nhân buôn muối ở vùng biên.
Sau đó, Trần Dữ kẻ một đường nối giữa hai vòng tròn:
- Ban đầu, triều ta ban hành phép Khai Trung. Thương nhân chở năm thạch lương thực ra biên ải thì đổi được một giấy phép muối. Có giấy phép ấy, họ được lấy hai trăm cân muối mà không phải nộp thêm thuế. Dần dà, người ta lấy giá của năm thạch lương thực thuở ấy làm giá giấy phép muối, tức bốn tiền bạc.
Trần Tích vỡ lẽ. Hóa ra giá gốc của giấy phép muối bắt nguồn từ đó.
Trần Dữ chỉ đường kẻ giữa quân biên phòng và thương nhân vùng biên:
- Nhưng chở lương thực ra biên ải hao hụt rất nhiều. Vì thế, có thương nhân dựa vào thế lực chống lưng, không chở lương thực cho quân biên phòng nữa mà nộp thẳng bốn tiền bạc cho Bộ Hộ để đổi một giấy phép muối. Ban đầu ai nấy đều mừng, triều đình có bạc, thương nhân có giấy phép, chẳng bên nào thiệt.
Trần Tích nhìn chăm chăm mặt bàn đá:
- Đã chẳng bên nào thiệt, tệ nạn tích tụ từ đâu ra?
Trần Dữ cười:
- Về sau, bạc trong nước ta được khai thác ngày một nhiều, lại có bạc từ ngoài biển đổ vào liên tục, khiến bạc mất giá dần. Khi ấy, một giấy phép muối giá bốn tiền bạc; bao năm trôi qua, giá ấy vẫn là bốn tiền… Ngươi hiểu ý ta chứ?
Trần Tích hiểu rồi. Thuở trước, bốn tiền bạc mua được năm thạch lương thực, còn giờ chỉ mua nổi nửa thạch. Triều đình lẽ ra phải nâng giá một giấy phép muối lên bốn lạng bạc từ lâu, vậy mà bao năm nay vẫn bán theo giá bốn tiền.
Hắn cau mày hỏi:
- Triều đình không quản sao?
Trần Dữ mỉm cười:
- Triều đình cũng muốn quản. Thế là hoàng thất và các quan trong triều tranh chấp, gây ra không biết bao nhiêu rối ren. Sau đó, đôi bên cùng lùi một bước. Các nhà buôn muối lớn nộp một lần năm trăm nghìn lạng bạc để bù vào khoản thiếu hụt của triều đình. Triều đình có bạc, thương nhân cùng quan lại quyền quý thì được độc quyền hưởng lợi từ đời này sang đời khác. Đó là nguồn gốc của bốn mươi sáu nhà buôn muối lớn được độc quyền theo sổ Cương Sách.
Trần Tích gõ ngón tay lên bàn:
- Nhưng để lâu thì triều đình vẫn thiệt.
Trần Dữ dang hai tay:
- Không thiệt thì sao gọi là tệ nạn tích tụ lâu ngày?
Hắn đổi giọng:
- Tệ nạn thứ hai trong thuế muối là muối lậu. Lượng muối triều đình sản xuất hiện nay có chừng ấy, đã không đủ cho dân dùng, giá muối năm nào cũng tăng. Có thương nhân nhát gan chỉ dám trộn một phần mười muối lậu vào muối quan rồi đem bán như muối quan. Nghe nói những kẻ to gan còn dám trộn tới sáu phần mười, liều mạng kiếm ăn.
Trần Tích hỏi:
- Muối lậu từ đâu ra?
Trần Dữ đáp:
- Muối quan của triều ta do các hộ nấu muối làm ra. Triều đình quy định mỗi hộ mỗi năm phải nộp ba nghìn cân muối. Mấy năm trước, nấu đủ ba nghìn cân đã khó lắm rồi. Bây giờ có hộ một năm nấu được năm nghìn cân. Hai nghìn cân dư ra sẽ thành muối lậu, chảy vào tay thương nhân. Mối lợi này cực lớn. Ở miền nam, có những đầu nậu muối lậu lớn chiêu mộ được cả vạn tên cướp muối, đến quan phủ cũng chẳng làm gì được.
Trần Tích cau mày. Muối quan hay muối lậu đều do cùng một hộ nấu ra, bảo sao khó tra xét.
Trần Dữ liếc nhìn hắn:
- Mấy hôm trước ngươi đến buổi họp văn chương nhà họ Tề, đúng không? Trong tiệc có Hoàng Khuyết. Nhà hắn có một đội vận muối, nói là đội vận muối, thật ra là bọn cướp muối.
Trần Tích kinh ngạc nhìn hắn:
- Ngươi là mật thám của phe hoạn quan à? Sao chuyện này cũng biết?
Trần Dữ cười ha hả:
- Bản công tử trên thông thiên văn, dưới tường địa lý, nếu không thì làm sao mới hai mươi hai tuổi đã làm Chủ sự lục phẩm ở Ty Thanh Lại? Lần này làm sao có thể toàn thân trở về từ ruộng muối Trường Lô?
Trần Tích nghe không nổi nữa, phất tay:
- Tiểu Mãn, tiễn khách.
Trần Dữ đứng dậy phủi bụi trên người:
- Khỏi tiễn, ta tự đi. Trần Tích, lần này ngươi không tranh nổi với ta đâu. Cứ lo nghĩ cách nắm hiệu muối nhà họ Trần vào tay đi, đó mới là món lợi thiết thực. Nhưng cũng đừng vội. Đối phó với đám cáo già ở hiệu muối, phải từ từ tính.
Trần Dữ quay người đi ra cửa.
Tiểu Mãn vừa thu dọn chén trà vừa khuyên:
- Công tử Trần Dữ vốn thích khoe khoang, lại hay vênh váo, nhưng bụng dạ không xấu. Hắn nói với cậu nhiều chuyện như thế, chắc là sợ cậu bị đám người ở hiệu muối gạt.
Trần Tích trầm ngâm. Hắn luôn cảm thấy Trần Dữ có gì đó kỳ lạ. Một người con thứ sao lại có tính tình như thế? Hơn nữa, vì sao hắn lại thông tỏ mọi chuyện đến vậy, ngay cả những ai dự buổi họp văn chương nhà họ Tề cũng biết?
Nghĩ thế nào cũng không hợp tình hợp lý.
Tiểu Mãn cẩn thận nhắc:
- Công tử, chưa chắc đám cáo già ở hiệu muối đã nghe lời cậu đâu. Nhất là đại chưởng quỹ Trần Duyệt. Nghe nói trong nhà họ Trần, ngoài mấy vị lão gia lớn, ông ta chẳng coi lời ai ra gì.
Trần Tích ừ một tiếng, không đáp.
Sáng hôm sau, trời còn chưa nghe tiếng gà gáy, Trần Tích đã mặc quần áo, rón rén rời vườn Ngân Hạnh.
Hôm nay hắn không gánh nước, chỉ bước trên con đường lát đá xanh, men theo những giọt sương mỏng đi về phía ngoại thành.
Ra khỏi cửa Tuyên Vũ, Trần Tích nhìn quanh dọc phố lớn Tuyên Vũ, miệng lẩm bẩm:
- Ra khỏi cửa Tuyên Vũ, đi qua ba ngõ là đến phố La Mã…
Lúc này, phố La Mã đã nhộn nhịp hẳn lên. Xe bò, xe la qua lại không ngớt. Đường đất nện đầy phân bò, trong không khí phảng phất mùi cỏ tươi.
Dọc phố, từng người làm thuê đang tháo cửa gỗ xuống.
Ở quán bánh bao, vừa nhấc xửng hấp, làn hơi trắng đã bốc lên nghi ngút.
Trần Tích thoáng ngẩn ngơ, như thể trở lại phố An Tây ở Lạc Thành.
Hắn nhìn lần lượt những tấm biển hiệu, cuối cùng cũng tìm thấy tấm biển “Tổng hiệu buôn muối Trần Ký”, bèn xốc vạt áo, bước qua ngưỡng cửa.
Người làm thuê trong hiệu đang quét nhà. Nghe tiếng bước chân, hắn chẳng buồn ngẩng đầu:
- Khách quan mua muối à?
Trần Tích không đáp, tự đi đến thùng muối, nắm một vốc lên xem.
Đó là muối thô, tinh thể vàng nâu lẫn đầy đất cát và khoáng chất. Chẳng cần nếm, Trần Tích cũng biết bên trong còn vị đắng của muối sunfat magiê và vị chát của muối clorua magiê.
Dân thường dùng loại muối này phải hòa vào nước, đợi cặn lắng xuống rồi lấy phần nước trong phía trên để nấu ăn.
Người làm thuê thấy Trần Tích mãi không lên tiếng, ngạc nhiên ngẩng đầu:
- Khách quan, không mua thì đừng sờ lung tung. Muối trong tay ngài, ngài phải mua đấy.
Trần Tích ném nắm muối thô về thùng, vỗ hai bàn tay, để bụi muối rơi xuống đất.
Người làm thuê cuống lên:
- Ta đang nói với ngài đấy, ngài không nghe thấy à? Muối rơi xuống đất thế kia là sao? Đền tiền!
Trần Tích liếc hắn:
- Đền bao nhiêu?
Người làm thuê chống cây chổi tre, nghĩ một lát:
- Một trăm văn… Không, hai trăm văn!
Trần Tích ừ một tiếng, lại quay sang nhìn những thùng muối khác. Muối thô trong hiệu không chỉ có một loại. Loại vàng nâu là muối biển, loại ngả tím là muối hồ chở từ Giải Châu tới, còn gọi là muối hoa đào, ít tạp chất hơn.
Thấy Trần Tích coi như không có ai, người làm thuê đưa tay giật hắn:
- Ngài sao thế, điếc à? Có ai đâu, ra đây! Có kẻ đến gây sự!
Dứt lời, mấy người làm thuê từ trong hiệu ùa ra, tay cầm thước sắt.
Người làm thuê cười lạnh:
- Thằng ngốc ở đâu ra, dám phá chuyện làm ăn nhà họ Trần ta?
Lúc này Trần Tích mới nhìn sang bọn họ:
- Ta tên Trần Tích. Chắc các ngươi đã nghe qua. Nhà họ Trần sai ta đến tiếp quản hiệu muối. Bảo đại chưởng quỹ Trần Duyệt ra gặp ta.
Sắc mặt đám người làm thuê lập tức đổi khác. Một người bước lên chắp tay:
- Không ngờ chúng tôi lại thất lễ với người nhà chủ. Chúng tôi nhất định sẽ lĩnh phạt trước mặt chưởng quỹ, xin giao lại lời cho ngài. Chỉ là hôm nay đại chưởng quỹ không có ở hiệu, đã ra ngoài bàn chuyện làm ăn.
- Đại chưởng quỹ không có ở đây à? Nhị chưởng quỹ có ai ở không?
Trần Tích hỏi, giọng thản nhiên.
Người làm thuê lắc đầu:
- Các vị nhị chưởng quỹ cũng không có ở đây.
- Cả bảy vị đều đi hết?
- Vâng, cả bảy đều không có. Nhưng trước lúc ra ngoài, đại chưởng quỹ và các vị nhị chưởng quỹ đã dặn, nếu ngài đến muốn kiểm sổ sách, kiểm giấy phép muối hay kiểm kho, chúng tôi đều sẽ phối hợp, không dám từ chối việc gì.
Trần Tích chắp tay sau lưng, thuận miệng hỏi:
- Đại chưởng quỹ còn dặn gì nữa?
Người làm thuê đáp:
- Đại chưởng quỹ còn nói việc buôn muối rất rắc rối, ngài phải xem sổ sách trước, mới biết muối từ đâu đến, bán đi đâu, tiền giấy phép cấp tốc với tiền vận chuyển muối quan bằng đường thủy đã nộp cho ai. Chờ ngài xem xong rồi bàn việc chính cũng chưa muộn… Trần Nhị Đồng, dẫn người vào khiêng hết sổ sách ra đây.
Trần Tích giơ tay ngăn lại:
- Không cần. Ngươi báo với đại chưởng quỹ rằng ta có việc quan trọng cần bàn. Tối nay, sau khi quân Cấm vệ tan phiên, ta sẽ quay lại. Bảo ông ta ở hiệu chờ ta.
Nói rồi, Trần Tích quay người rời đi.
Đợi hắn đi xa, người làm thuê mới quay vào sân sau gọi:
- Chưởng quỹ, hắn đi rồi.
Một người đàn ông trung niên trắng trẻo, béo tốt vén rèm bước vào gian chính, nheo mắt nhìn theo bóng Trần Tích khuất dần:
- Lại có một thằng ngốc chẳng biết gì đến đây.
Người làm thuê nhìn chưởng quỹ:
- Chưởng quỹ, hắn nói tối nay còn quay lại, vậy phải làm sao?
Chưởng quỹ vuốt cằm, mặt lạnh tanh:
- Cứ bảo ta không có ở đây.