Dù học trò quanh năm rèn giũa, vẫn có người không nén nổi xúc động, há miệng định hỏi thêm.
Chu Nguyên Hạo thay họ hỏi trước:
- Nếu làm theo “một phép” này, thiên hạ sẽ yên ổn chăng?
- Dĩ nhiên là không.
- Ồ?
Lý Đông Dương và những người khác đều ngạc nhiên.
Cứ ngỡ Giang Chu đã nói đến thế, hẳn phải thừa thắng xông lên. Ai ngờ hắn lại tự bác bỏ lời mình?
Giang Chu cười nói:
- Khi nãy tại hạ nói lời vị huynh đài kia, rằng chỉ cần dân chúng trong thiên hạ nhân từ, giữ lễ thì thiên hạ sẽ thái bình, là sai. Sai ở chỗ ấy vốn không làm được. Kho lẫm đầy thì người ta mới nghĩ đến lễ nghĩa, cơm áo đủ đầy rồi mới biết đến nhục vinh. Bụng còn đói meo, ai để tâm đến lễ? Áo chẳng che nổi thân, ai còn nghĩ đến thể diện?
- Không lo cho dân chúng được no cơm ấm áo, chẳng lẽ còn bắt họ bụng đói, mình trần mà nói lễ nghĩa, nói nhân từ?
- Vị huynh đài kia bảo người trong thiên hạ không chịu học hành để báo đáp nước nhà. Nhưng huynh có biết bao nhiêu dân chúng đang chạy vạy kiếm sống, đến miếng ăn còn chẳng đủ no, manh áo cũng không đủ che thân không? Bảo họ tìm đâu ra chỗ học, lấy gì mà báo đáp nước nhà?
- Hay!
Tiếng reo tán thưởng vang lên rộn rã.
Hóa ra trong lúc Giang Chu cùng đám học trò bàn chuyện cao xa, những vị khách khác trong lầu Yên Ba cũng đã bị thu hút tới đây. Có người nhận ra Lý Đông Dương, Đới Ấu Công cùng mấy bậc nho sĩ nổi danh đất Nam Châu, mừng rỡ gọi bạn bè đến xem. Chẳng mấy chốc, trong lẫn ngoài lầu đều chật kín người.
Dần dà, ai nấy đều bị lời Giang Chu cuốn hút. Đến lúc này, họ không nhịn được mà reo lên tán thưởng. Bởi phần đông những người vây xem chính là dân thường, những người hắn vừa nhắc đến.
- Nho gia có thể dạy dân, pháp luật có thể ràng buộc dân, thương nhân làm dân giàu, binh sĩ giúp nước mạnh, nhà nông làm ra lương thực, thợ thuyền chế tạo công cụ. Trăm nghề trăm nghiệp, thiếu một cũng không được. Nếu chỉ muốn dựa vào lời lẽ của một nhà, vin vào hai chữ nhân nghĩa lễ giáo mà trị nước yên thiên hạ, thứ cho tại hạ nói thẳng…
Giang Chu dứt khoát nói:
- Đó là chuyện nằm mơ giữa ban ngày.
Lời vừa dứt, bốn bề im phăng phắc.
Yến Tiểu Ngũ đứng sau lưng hắn, nhìn trái ngó phải. Hắn cũng từng đọc sách, nhưng tự biết mình chẳng có khiếu học hành, bằng không đã chẳng đi làm bộ khoái áo đen. Lời Giang Chu nói, hắn chỉ hiểu lờ mờ. Nhưng nhìn vẻ mặt mọi người xung quanh, rõ ràng ai nấy đều bị chấn động.
Hắn mừng ra mặt, sắp không nhịn được muốn châm chọc đám thư sinh cổ hủ. Yến Tiểu Ngũ chỉ Từ Văn Khanh, lớn tiếng hỏi:
- Sao nào? Vừa rồi có phải ngươi đòi đấu văn không? Giờ huynh đệ ta đã ra đề rồi, ngươi tính sao? Còn gì để nói? Hay định nhận thua ngay đây? Ha ha ha!
Đám học trò lúc này mới sực tỉnh. Có người khinh khỉnh mắng:
- Hừ, toàn lời ngụy biện!
- Chữ lễ là nền móng dựng nước của Đại Tắc ta. Năm xưa Thánh Hoàng hội tụ thế núi sông hùng vĩ, gom khí vận con người, đúc đỉnh Tắc, định lễ Tắc, từ đó đặt nền vững chắc cho thiên hạ!
- Nhờ vậy, Đại Tắc ta mới giữ được cơ nghiệp tám nghìn năm!
- Chữ nhân là tinh hoa trí tuệ xưa nay của bảy mươi hai vị thánh hiền Đại Tắc, là khí hạo nhiên khắc sâu vào trời đất. Nhờ thế, trời đất càn khôn mới hiện ra dòng khí hạo nhiên, soi sáng muôn đời, trấn giữ khí vận con người qua ngàn thu vạn thế!
- Từ đó, văn vận Đại Tắc ta mới không suy suốt tám nghìn năm!
- Ngươi chỉ là một tên nha lại thấp hèn, vậy mà miệng lưỡi khéo léo, chỉ vài câu đã muốn phá hoại hai nền móng lớn của Đại Tắc. Quả là đại nghịch bất đạo!
Bọn họ không giống đám người đứng xem. Phần đông chẳng hiểu lời Giang Chu có ý nghĩa sâu xa thế nào, chỉ thấy lời ấy thuận tai nên mới vỗ tay tán thưởng.
Còn điều khiến họ phản đối không phải lời hắn đúng hay sai, mà như chính họ đã nói, đó là lay chuyển nền móng Đại Tắc.
Nền móng Đại Tắc là gì? Là Nho môn, là dòng dõi thế gia, là những nhà quyền quý. Trong đó không có chỗ cho hai chữ “dân chúng”.
Theo suy nghĩ của đám học trò ấy, phép trị nước chẳng qua là phép chăn dân. Chỉ một chữ “chăn” đã nói hết mọi lẽ. Dân chúng trong mắt họ chẳng khác nào gia súc. Những người cần được làm giàu thực sự chính là thế gia, là các nhà quyền quý, bởi họ mới là nền móng của Đại Tắc.
Lời Giang Chu nói với họ chẳng khác nào đàn gảy tai trâu.
Thật ra bản thân Giang Chu cũng hiểu rõ điều ấy. Trước kia hắn từng làm dân lưu lạc, tuy chỉ mấy ngày ngắn ngủi, cũng đủ để nhìn thấy một góc cảnh đời. Hắn dám lớn tiếng nói những lời ấy ở đây, cũng bởi biết phần nhiều mọi người sẽ chẳng để tâm. Nhưng dùng chúng để hù dọa thì đã quá đủ.
Giang Chu thong thả cười nói:
- Tại hạ chỉ là một tuần yêu vệ quèn của Túc Tĩnh Ty, chẳng đọc được bao nhiêu sách, lời lẽ hồ đồ, để các vị chê cười. Các vị nghe rồi cười một tiếng là xong, nào có thể phá hoại nền móng quốc gia?
Người kia hừ lạnh:
- Ngươi biết vậy là tốt. Coi như còn biết mình biết ta.
Trong lúc họ tranh luận, mấy vị thầy bên cạnh vẫn lặng im. Lý Đông Dương và Đới Ấu Công nhìn nhau, vẻ kinh ngạc trong mắt chẳng hề che giấu. Chu Nguyên Hạo vuốt bộ râu đen, thỉnh thoảng lại lộ nét do dự, bối rối.
Họ đương nhiên hiểu lời Giang Chu không đơn giản như thế. Đám học trò kia hoặc đang cãi cùn, hoặc căn bản chưa nghe ra ý tứ bên trong.
Nhưng dù sao cũng có thân sơ khác biệt. Họ quý mến vị tuần yêu vệ này, song cũng không thể giúp hắn làm tổn hại danh tiếng Bạch Lộc Thư Viện.
Nghe học trò nói xong, Chu Nguyên Hạo khẽ cau mày, quay sang hỏi:
- Văn Khanh, con nghĩ thế nào?
Từ Văn Khanh cúi mình đáp:
- Học trò hổ thẹn. Tuy chưa biết lời vị huynh đài này đúng hay sai, nhưng chỉ nghe một lời đã hiểu được con người ấy, riêng về đạo lý và văn chương, Văn Khanh tự nhận không bằng.
Hắn quay sang Giang Chu:
- Xin hỏi huynh đài quý danh?
Giang Chu ôm quyền:
- Tại hạ Giang Chu.
Từ Văn Khanh nghiêm giọng:
- Giang huynh, bàn về đạo lý và văn chương, ta không bằng huynh. Nhưng chuyện này liên quan đến danh tiếng Bạch Lộc Thư Viện. Từ mỗ không phục, vẫn muốn đấu thêm một phen.
Yến Tiểu Ngũ cười khẩy:
- Chậc, tiểu tử ngươi đúng là chết đến nơi vẫn còn sĩ diện! Được, cứ đấu đi. Đừng nói một phen, đấu thêm mười phen ngươi cũng thua!
- Nói đi, ngươi muốn đấu gì?
Trong mắt Từ Văn Khanh chẳng có Yến Tiểu Ngũ. Hắn chỉ nhìn Giang Chu, nói:
- Thơ từ chỉ là chuyện nhỏ, vốn chẳng thể đem so với những lời bàn đạo lý cao xa của Giang huynh. Nhưng cả đời Từ mỗ chỉ giỏi chuyện nhỏ này. Vì danh tiếng Bạch Lộc Thư Viện, Từ mỗ cũng đành mặt dày một phen.
Giang Chu nào biết làm thơ?
Bảo hắn chép ra vài chục, thậm chí cả trăm bài cũng chẳng khó. Da mặt hắn cũng đủ dày, ra vẻ trước mặt mọi người quả thật là chuyện sướng khoái. Nhưng hôm nay hắn đã quá nổi bật, thêm nữa e rằng lại thành quá đà.
Hắn liền ôm quyền đáp:
- Huynh đài quá lời. Tại hạ chỉ là kẻ thô lậu, đâu hiểu thơ từ? Khi nãy ta thấy người bạn này sắp đắc tội các vị, trong lúc nóng ruột mới nói năng hồ đồ. Xin đừng xem là thật.
Từ Văn Khanh chỉ cho rằng hắn khiêm nhường, chẳng hề có ý thôi thúc ép:
- Nếu Giang huynh không giỏi thơ từ, Từ mỗ cũng chẳng dám ép. Từ mỗ sẽ làm một bài thơ. Nếu mấy vị tiên sinh, các bậc trưởng bối cùng tất cả mọi người ở đây không ai chê lấy một câu, thì xem như mỗi người chúng ta thắng một phen.
Hắn nghiêm mặt, kiên quyết nói:
- Mong Giang huynh thành toàn.
Giang Chu đành chịu:
- Từ huynh, ta thật sự không biết làm thơ.
Từ Văn Khanh chắp hai tay, cúi mình thật dài:
- Xin Giang huynh chỉ giáo.
Giang Chu nghẹn lời. Người này sao cứ khăng khăng mãi thế?
Thấy hai người giằng co, Chu Nguyên Hạo đứng bên cạnh hòa giải:
- Nếu vị tiểu huynh đài này không muốn phô trương, Văn Khanh con cũng đừng ép buộc.
Ông ngừng một chút rồi nói tiếp:
- Chẳng phải khi nãy con định làm thơ tiễn tiên sinh Đông Dương sao? Nhân dịp này, con hãy ngâm lên. Mời vị tiểu huynh đài đây nhận xét đôi lời.
Tuy không có ác cảm với Giang Chu, nhưng dù sao ông cũng là bác sĩ của Bạch Lộc Thư Viện, vẫn nghiêng về phía Từ Văn Khanh. Ông cũng muốn vớt vát thể diện cho thư viện đôi chút.