Thời niên hiệu Thiên Bảo, trật tự ổn định, kinh tế sản xuất đạt đến mức thịnh vượng nhất từ khi khai quốc.
Lúc bấy giờ ba vùng Xuyên có hơn một triệu hộ, mỗi hộ được cấp hai mươi mẫu ruộng vĩnh nghiệp, mỗi mẫu trồng năm mươi cây dâu, sản xuất được nửa tấm lụa, tính theo lý thuyết thì bình quân mỗi hộ sản xuất được mười tấm lụa.
Sản lượng lụa thực tế mỗi năm đạt bảy đến tám triệu tấm, có thể do tình trạng kiêm tịnh đất đai hoặc các yếu tố khác, tôi tạm tính mỗi hộ tám tấm.
Hiện nay còn hơn năm mươi vạn hộ, cuối đời Đường sản xuất không còn hiệu quả như thời thịnh Đường, lại thêm các yếu tố kiêm tịnh, xâm chiếm, ruộng bị bỏ hoang, nên tôi tính mỗi hộ sản xuất năm tấm lụa, tổng sản lượng hai vùng Xuyên trên hai triệu rưỡi tấm.
Nói tiếp về việc thu thuế.
Thời Đường áp dụng chính sách tài chính lấy chi định thu, thực tế không có mức thuế cố định. Nhưng nói chung, thời thịnh Đường mỗi hộ đóng chưa đến hai tấm rưỡi lụa, hai trăm năm mươi đồng tiền; nếu thiếu lụa thì có thể dùng hiện vật để khấu trừ, đó chính là cái gọi là chiết sắc.
Thời Thiên Bảo, hai vùng Xuyên có tám trăm sáu mươi vạn hộ, có thể thu được hai triệu một trăm năm mươi vạn tấm lụa và hai mươi sáu vạn chín nghìn quán tiền từ thuế hộ.
Đến thời điểm này, hai vùng Xuyên còn năm mươi vạn hộ, tính theo tiêu chuẩn Thiên Bảo có thể thu được một triệu hai trăm năm mươi vạn tấm lụa và mười lăm vạn sáu nghìn quán tiền…
Để tiện tính toán, tôi thống nhất lấy giá lụa tiêu chuẩn là ba đến bốn trăm đồng một tấm, quy đổi toàn bộ ra tiền, đại khái được bảy mươi lăm vạn quán. Đây là thuế hộ, chưa tính thuế ruộng.
Đương nhiên, thời chiến tranh không thể thu theo tiêu chuẩn thời thịnh thế. Thực ra việc ban hành luật lưỡng thuế chính là để moi tiền. Độc giả Lão Diệp ở khu bình luận đã giúp tính toán: theo tiêu chuẩn thời Nguyên Hoà dưới triều Hiến Tông, hai vùng Xuyên thực tế có thể thu được bốn triệu rưỡi quán tiền lưỡng thuế. Lưỡng thuế bằng thuế hộ cộng thuế ruộng, tức là tiền, lụa, lương thực… thống nhất quy đổi ảo ra tiền.
Trong bốn triệu rưỡi quán đó, số tiền và lụa thuận tiện vận chuyển ra ngoài khoảng một triệu tám trăm nghìn quán. Thực tế địa phương cũng phải dùng tiền, không thể lấy hết đi được, vậy lấy bao nhiêu? Tính một nửa thì là chín trăm nghìn quán.
Còn thu nhập một năm của một quân sĩ là bao nhiêu?
Quân Sóc Phương được hai mươi bốn hộc lương thực cộng mười quán tiền cộng mười tấm lụa tiêu chuẩn. Đây là trên lý thuyết, thực tế vì thiếu tiền, thiếu lụa nên phải dùng đủ thứ hiện vật khấu trừ, chẳng hạn Thiệu đại soái dùng trâu dê và lương thực quy đổi, nên tôi thống nhất quy đổi ảo ra tiền.
Một hộc lương thực bằng hai đến bốn trăm đồng, một tấm lụa tiêu chuẩn bằng bốn trăm đồng, tính ra một quân sĩ thu nhập một năm là chín quán (lương thực, sữa, trâu dê) cộng năm quán (lụa) cộng mười quán (tiền), bằng hai mươi bốn quán.
Thực tế giá cả có lên xuống, nhưng hẳn là nằm trong khoảng hai mươi mốt đến hai mươi bốn quán, trừ khi xảy ra nạn đói khiến giá lương thực tăng vọt.
Hai vùng Xuyên vận ra chín trăm nghìn quán tiền tài vật, quân phí mỗi người hai mươi bốn quán, có thể nuôi ba vạn bảy nghìn rưỡi quân. Nếu lương thực do Linh Hạ chi trả, có thể nuôi sáu vạn quân.
Có lẽ còn người nhắc đến thuế thương nghiệp, khoản này đại khái mấy chục vạn quán, chưa đến một triệu.
Nhưng đừng quên, vận chuyển ra khỏi Xuyên còn tốn chi phí, và khoản này không hề thấp. Thuế thương nghiệp có đủ bù chi phí đó hay không còn khó nói.
Ngoài ra, có người lấy ví dụ Thiệu đại soái khi cầm hơn một triệu người nuôi mười vạn quân. Nói thật, các bạn nghĩ lúc đó tài chính có cân bằng không? Trong truyện không chỉ một lần nói là nuôi không nổi, mấy lần phải đến Quan Trung kiếm ăn để giải quyết vấn đề ban thưởng, lại còn đi cướp bóc khắp nơi, mấy cái này đều quên hết rồi à?
Lúc bấy giờ chính là cùng quân suy võ, dựa vào cướp bóc và phân phát cưỡng ép để duy trì chi tiêu, trong truyện nói rất rõ ràng.
Cuối cùng nói về cách phát thưởng.
Nếu phái quân đội vào Xuyên, thưởng sẽ phát cho người nhà của họ ở ngoại địa, chứ không phát tại chỗ đóng quân, vì không để quân sĩ phải gánh chi phí khổng lồ của việc vận chuyển tài vật ra khỏi Xuyên.
Nếu đưa người nhà đến Thục Trung, an gia tại chỗ, thì có thể giảm bớt chi phí rất nhiều, đồng thời thuế ruộng cũng tận dụng được, nuôi mười vạn quân đều không thành vấn đề.