Dưới chân núi Đại Tuyết (núi Cáp Tư), một bè gỗ vừa được buộc xong.
Nghe tên Đại Tuyết Sơn là biết ngay, khí hậu nơi đây khác hẳn vùng xung quanh.
Núi Hạ Lan cũng gần giống như vậy.
Sườn tây núi Hạ Lan có không ít suối nước, đầm lầy bắt nguồn từ trên núi chảy xuống, cỏ nước tươi tốt, từ xưa đến nay chỉ những bộ lạc thân tín của Thiệu đại soái mới được phép chăn thả. Xa hơn nữa thì khô hạn dần, chất lượng đồng cỏ suy giảm, dân chăn nuôi sống khổ sở, không sống nổi thì đi cướp bóc, bởi thế mới tạo nên cái tiếng xấu xa của bọn Đảng Hạng Hà Tây.
Sườn đông núi Hạ Lan mưa cũng không nhiều, nhưng có sông Hoàng Hà chảy qua, từ thời Bắc triều đã liên tục đào mương dẫn nước, đắp đập chứa. Sau khi Thiệu Thụ Đức vào nắm quyền, lại trải qua mười năm xây dựng, nơi đây đã trở thành một vùng đất ruộng, đồng cỏ và vườn cây ăn quả dày đặc…
Sườn đông sườn tây mưa đều chẳng được bao nhiêu, chỉ mình núi Hạ Lan nhiều mưa, tạo thành một vùng khí hậu xanh tươi độc đáo giữa sa mạc khô cằn. Trên núi cây cối rậm rạp, lại có cả báo hùm các loại mãnh thú. Hồi Thiệu Thụ Đức còn ở Linh Châu, thường xuyên đi săn ở núi Hạ Lan, bằng không thì ghế da hổ lấy đâu ra?
Núi Đại Tuyết chẳng khác nào một bản sao của núi Hạ Lan. Đỉnh núi quanh năm tuyết phủ, khí hậu vùng phụ cận tương đối ẩm ướt, rừng rậm bạt ngàn kéo dài mênh mông. Kỳ thật thời bản triều, tỷ lệ cây cối che phủ khắp vùng Hà Lũng cao đến kinh ngạc, cổ mộc che trời không biết đã sống bao nhiêu năm thấy đâu cũng có.
Đến nỗi về sau tới đời nhà Minh, rừng cây vùng Cam Túc cung cấp nhu cầu gỗ cho phần lớn phương Bắc, từ dân gian, quan phủ cho tới hoàng thất. Rừng lớn bị chặt phá không ngừng. Sang thời nhà Thanh tình trạng vẫn tiếp diễn, gỗ Thanh Hải cung ứng phần lớn thị trường Sơn Tây, Hà Nam, Hà Bắc.
Nhờ thuỷ vận Hoàng Hà thuận tiện, cây chặt xuống chỉ cần sơ chế qua loa là đã có thể buộc thành bè, thả trôi theo dòng đến thẳng mấy tỉnh phương Bắc, phí tổn cực kỳ thấp.
Núi Đại Tuyết đã bị khai thác nhiều năm, nguyên nhân là Thiệu Thụ Đức không muốn để người phá rừng núi Hạ Lan, núi Âm Sơn. Nhưng Linh Châu là trung tâm cai trị, quan lẫn dân đều có nhu cầu gỗ cực lớn, đành phải chặt gỗ ở Đại Tuyết Sơn thuộc Hội Châu vậy.
Tuy cũng có trồng bù cây mới, nhưng mãi không đuổi kịp tốc độ chặt phá. Cây con mới trồng chưa bàn đến tỷ lệ sống, riêng độ che phủ đã không theo kịp tốc độ chặt, huống hồ giờ này về cơ bản đều chưa lớn thành.
Nhưng dù sao những biện pháp này vẫn có tác dụng, ít nhất làm chậm tốc độ rừng biến mất. Mấy chục năm nữa cây con lớn lên, mấy chỗ trọc hói xấu xí hiện nay sẽ được che đậy đi phần nào.
Vương Toàn dẫn đội áp tải một lô vật tư đến lâm trường.
Lao dịch là thứ ai cũng khó tránh khỏi. So ra thì Vương Toàn, kẻ vốn có tiếng dũng mãnh, nhận phần lao dịch coi như khá nhẹ nhàng: từ đại kho quan Hội Ninh áp tải một lô đồ dùng sinh hoạt đến lâm trường Đại Tuyết Sơn, chẳng phải nhẹ hơn đào sông sao?
"Toàn là sam mộc thượng hạng đây, thẳng tắp to lớn, nếu trong nước mở bán vụ này ra, để ta làm, cho chức huyện lệnh cũng không đổi." Vương Toàn nhẹ nhàng nhảy xuống lưng ngựa, lớn tiếng nói.
Con ngựa này đúng là tốt, vốn là tọa kỵ của Du Dịch sứ Từ Hạo thuộc Thiết Lâm quân, cưỡi nhanh như bay, một ngày từ mục trường Thiên Đô Sơn phi thẳng đến lâm trường Đại Tuyết Sơn, thật khoái trá.
Mục trường Thiên Đô Sơn, cỏ cây tươi tốt, trên danh nghĩa thuộc chung Hội Châu và Nguyên Châu, nhưng thực tế hai châu ấy đều quản không nổi, nhiều năm nay vẫn do Ty Cưu Mục của mạc phủ Sóc Phương phái người quản lý, nuôi đàn trâu dê ngựa lạc đà đông đảo, lấy dê làm chính.
Tin triều đình tấn phong tước cho Thiệu Thụ Đức đã truyền đến Hội Châu, quan phủ cấp châu, cấp huyện phái số đông kỵ sĩ đến từng hương, lý, bộ lạc truyền đạt. Chẳng biết địa phương dùng lời lẽ thế nào, giờ đây những kẻ có chút địa vị xã hội ở ba huyện Hội Châu đều biết đến chuyện thế này: lấy mười lăm châu sáu mươi huyện Quan Bắc làm Hạ quốc, quốc vương là Thiệu Thụ Đức.
Lời đồn bịa đặt, đúng là như thế!
Mục trường Thiên Đô Sơn có một khu đất rất lớn nằm trong địa giới trấn Kính Nguyên, giờ cũng thuộc "Hạ quốc", do Kỵ Tào tham quân sự của Hạ Vương phủ quản hạt. Kỵ Tào tham quân sự là chức quan chuyên coi việc chuồng ngựa, cưỡi cỗ, đồ vật lễ nghi, khí giới.
Ty Cưu Mục của mạc phủ Sóc Phương hình như cũng quản được, nhưng người trong cơ quan này giờ phần lớn đã chuyển sang trực tại Kỵ Tào, từ nay những chỗ còn dùng đến danh nghĩa Ty Cưu Mục mạc phủ sẽ ngày càng ít.
Vương Toàn dẫn thổ đoàn hương phu áp tải vật tư, thì thuộc Hộ Tào quản. Hộ Tào tham quân sự coi hộ tịch, sổ sách thuế, đường sá, quán trọ, ruộng đất, súc vật, giấy thông hành, lệnh miễn thuế, tạp dịch các việc.
Đương nhiên, khi lãnh vật tư phải giao thiệp với Thương Tào. Thương Tào tham quân sự coi nhà quan, đo lường, bếp núc, kho tàng, tô thuế, thu thuế, điền viên, chợ búa các việc.
Trong bảy tào, còn có:
Công Tào tham quân sự, coi việc khảo hạch quan lại, quan viên tạm phái, tuyển cử, tế tự, điềm lành, đạo Phật, trường học, biểu sớ, thư tín, y dược, đồ bày biện.
Binh Tào tham quân sự, coi tuyển chọn võ quan, binh giáp khí giới, chìa khoá cửa ải, đài phong hỏa trạm dịch.
Pháp Tào tham quân sự, coi luật, lệnh, cách, thức, thẩm án định hình, đốc bội trộm cướp, vạch trần gian phi, xét kỹ tình trạng thật giả mà định văn pháp.
Sĩ Tào tham quân sự, coi cầu cống, thuyền xe, nhà cửa, trăm nghề thợ thuyền.
Bảy tào đều thống nhất quy phủ viên, chúc thuộc của Hạ Vương quản hạt, gần như một cơ quan chính phủ thu nhỏ, bao trọn mọi mặt dân chính.
Còn quân đội vẫn do mạc phủ quản lý, trong đó nha quân quy Ty Đô Ngu Hậu, Ty Đô Giáo Luyện sứ, phiên binh do Đô Hộ phủ quản.
Ty Đô Ngu Hậu lo thống binh và điều binh, Ty Đô Giáo Luyện sứ lo mộ binh và luyện binh, vụ này vẫn như trước, không đổi.
Nha môn Ty Cung Quân sứ bị cắt giảm, từ nay lương liệu sứ trong quân trực tiếp đối tiếp với bảy tào, quyền hậu cần đã bị thu về Hạ Vương phủ.
Việc khảo hạch, thăng giáng võ quan cũng bị tách khỏi Ty Đô Ngu Hậu, đồng dạng quy về Hạ Vương phủ.
Bảy tào tham quân sự là chức vị của vương phủ, ở các châu còn có quan viên tương ứng kiểu Tư Pháp tham quân, Tư Hộ tham quân, còn ở cấp huyện thì có Tư Hộ tá, Tư Pháp tá, ở tầng này là quan lại tạp nhậm.
Nói tóm lại, cơ cấu cai trị mười lăm châu Quan Bắc đang từ từ chuyển từ mạc phủ tiết độ sứ sang Hạ Vương phủ.
Có lẽ, đây chính là lý do có người hiểu mười lăm châu sáu mươi huyện này là một "nước".
Triều đình chỉ phong một tước vị hư, tiếc thay có người biến nó thành thật.
"Gỗ sam phải đưa về Linh Châu đổi tiền, đại vương chinh chiến bốn phương, đang cần tiền gấp." Viên Tư Hộ tá thường trú lâm trường nhìn Vương Toàn, dũng sĩ có tiếng của Hội Châu, liền khách khí nói: "Vương Đô chỉ huy sứ hiếm hoi lắm mới đến, chi bằng ở lại dùng bữa?"
Lâm trường Đại Tuyết Sơn thuộc huyện Hội Ninh, huyện này có ba Tư Hộ tá, năm lại sử, một trướng sử, nay thường trú tại đây một Tư Hộ tá, hai lại sử, đủ thấy coi trọng lâm trường này đến mức nào.
"Linh Châu đi mất nhiều người thế, sao vẫn cần nhiều gỗ vậy?" Vương Toàn sai thuộc hạ dỡ hàng, Tư Hộ tá thì cho một thuộc hạ (Tư Hộ sử) đi đối tiếp.
"Đi nhiều thật, nhưng vẫn nhiều người mua gỗ." Tư Hộ tá nói: "Chủ yếu dùng cất nhà. Nhưng quả thật đã giảm, việc ở đây nhẹ đi nhiều, giờ đổi sang trồng cây rồi."
Người lâm trường, trừ tội đồ ra, đại để đều là mộ đến, được bao cơm. Với họ mà nói, trồng cây quả là công việc khá nhẹ nhàng.
"Nghe nói dân Linh Châu giờ thích cất nhà gạch, cần nhiều gỗ làm gì." Vương Toàn ngồi xuống trước mặt Tư Hộ tá, thuận mắt nhìn đám công đồ đang bóc vỏ cây, nói.
"Nhà gạch đắt lắm chứ." Tư Hộ tá cười tủm tỉm: "Đổi được từ nhà đất sang nhà gỗ đã là giỏi lắm rồi."
Nhà y thì đúng là nhà gạch, hai dãy trước sau, trong thành Hội Ninh, cách đây mấy năm mới xây. Nhưng y có sức kinh tế ấy, không có nghĩa dân thường cũng có. Hoặc dù cất nổi, cũng tiếc tiền không dám.
Ngay cả thời thịnh thế Khai Nguyên, Thiên Bảo, tuyệt đại bộ phận dân bản triều cũng ở nhà đất bức, kẻ có nhà gỗ đã coi như ăn nên làm ra, huống chi nhà gạch.
Dân Linh Hạ mua gỗ ồ ạt cất nhà cũng là chuyện hai ba năm gần đây, trước kia cũng có, nhưng chưa nhiều đến thế.
Dân có tiền dư, điều đầu tiên muốn đổi lại hoá ra là nhu cầu nhà ở chứ không phải khoản chi khác, vừa khiến người ta ngạc nhiên, lại vừa thấy hình như cũng hợp lẽ thường.
Giá gỗ năm năm qua hạ dần đều đều, không phải nhu cầu giảm, mà là sản lượng tăng.
Lâm trường Đại Tuyết Sơn chỉ là một lâm trường quy mô khá lớn, thực tế ở trấn Lũng Hữu, lâm trường lớn nhỏ rất nhiều, trên mặt sông Hoàng Hà gần như ngày nào cũng thấy bè gỗ chở hàng trôi xuôi dòng. Đến nơi, hàng hoá giao cho thương nhân, bè tháo ra bán luôn, đã thành một mô thức vận tải và bán hàng phổ biến.
Đương nhiên, sản lượng gỗ tăng mạnh nhờ lâm trường nhiều lên, nhưng lâm trường nhiều lên cũng nghĩa là người làm nghề rừng nhiều lên. Họ có kẻ là tội đồ phát phối đến, có người là dân đi làm thuê mùa nông nhàn, lại có nhiều người là công nhân toàn thời gian.
Công nhân toàn thời gian đã tách hẳn khỏi sản xuất nông nghiệp, họ không cày ruộng chăn thả, không sản xuất lương thực, hoàn toàn dựa vào tiền lương ra chợ mua lương thực, nuôi bản thân cả đến một nhà đông người.
Đó chính là điều hay của việc trên thị trường thực phẩm cung cấp dồi dào và giá cả phải chăng.
Giá kê lúa mạch, sữa bò, rau quả ở các huyện Linh Châu đã nhiều năm không tăng vọt, ngay cả năm mất mùa, kho quan Hội Ninh cũng điều lương đậu từ châu ngoài về, chở thuyền xuống hạ du bình ổn giá lương. Huống chi, lương thực trấn Lũng Hữu cũng có thể xuôi dòng vận về Linh Châu.
Mùa thu, còn có thể thấy đàn dê cuồn cuộn dọc hai bờ Hoàng Hà đi lên phía bắc, đến Linh Châu giết mổ bán.
Phiên nhân trên thảo nguyên cũng thường đến bán súc vật đổi lương thực, vì họ nhận ra ăn lúa gạo lời hơn, liên hệ kinh tế với đất Hán từng bước chặt chẽ hơn.
Các châu Linh Hạ đã không cần nhiều người trực tiếp cày ruộng chăn nuôi nữa. Chi bằng chuyển sang làm nghề khác, khỏi để cả lũ "cuốn" nhau chết, thu nhập trồng lương giảm, ta trồng thêm, kết quả sản lượng tăng vọt, giá lương rớt, thu nhập lại giảm, ta lại trồng thêm nữa thêm nữa.
Trồng càng nhiều, tỷ suất lợi nhuận càng thấp, lại càng có xung động trồng nhiều hơn, đấy chính là "cuốn", cũng là lý do quan trọng khiến người Âu thời hậu thế thao túng giá nông sản, nguyên liệu thô ở thuộc địa.
Người trồng cacao Tây Phi vì thị trường quốc tế được coi là sáng sủa mà mù quáng mở rộng diện tích trồng, kết quả giá bị con người thao túng rớt thảm, những kẻ trồng đã vay vốn chỉ còn nước liều mạng mở rộng diện tích, tăng sản lượng, cố thu tiền mặt về, mà giá càng rơi xuống đáy, cuối cùng phá sản. Cùng lúc đó, dân Âu Mỹ lại được hưởng cacao giá rẻ, sống đời hạnh phúc.
Cuốn, không nên chăng.
"Trong hương lý huyện Định Tây, cất nhà gỗ cũng không ít." Vương Toàn chợt nhớ đến trưởng tử xa nhà đã lâu, không biết Đại Lang ở Bảo Nghĩa quân ra sao? Có cất nhà cưới vợ, đâm rễ ở Thiệm Quắc chưa?
Tháng chín, châu muốn áp tải một lô súc vật qua Thiệm Quắc đến Hà Dương, có nên tìm người dở quan hệ, tự xin đi không?
Không, việc này chẳng ai thèm làm, căn bản không cần dở quan hệ gì.
Vương Toàn nhìn con ngựa vừa cưỡi đến, Đại Lang đã làm đội đầu rồi, nên có một con ngựa của riêng mình. Thanh trọng kiếm mới tìm thợ rèn, cũng có thể mang theo qua.
Thôi, trọng kiếm đừng mang nữa. Dùng thứ đó chém giết, tuy quỷ thần cũng phải tránh né, nhưng ra đòn rộng rãi, dễ bị người thừa cơ, hoàn toàn là lối đánh đổi mạng lấy mạng, vẫn đừng dùng nữa thì hơn.
"Ầm" một tiếng động lớn, bè gỗ bị đẩy xuống sông, chở hàng xong xuôi, lững thững rời bến lâm trường, dưới tay điều khiển của thuyền công, trôi về hạ du.
Nơi ấy là Linh Châu, trung tâm cai trị ngày xưa, nay đang giằng co vật vã trong dòng chảy dân cư rời bỏ.