Buổi chiều mùa thu, tiếng ồn ào vẫn văng vẳng đâu đây.
Tiêu Điệp bảo người khiêng đến một chiếc ghế, y ngồi xuống, lẳng lặng chờ đợi.
Y xuất thân từ nhánh Nam Lương của họ Tiêu, con trai nhà Tiêu, hiện là huyện lệnh Phù Hãm thuộc châu Hà. Phù Hãm vốn là nơi đặt trụ sở của tiết độ sứ Lũng Hữu, chức huyện lệnh ở đây chưa từng giao cho người ngoài: hoặc là đệ tử dòng Tiêu, hoặc là môn sinh cũ lại của nhà họ.
Năm Đại Thuận thứ ba, Tiêu Điệp lên đường nhậm chức, đến nay đã tròn hai năm.
Huyện Phù Hãm vẫn đang tiếp nhận dân di cư, chủ yếu là dân hộ Quan Trung, kỳ thực chẳng nhiều nhặn gì, một năm chỉ chừng hai ba chục hộ mà thôi. Ngay trước mắt là một nhóm dân mới đến, quê ở huyện Vũ Công, phủ Kinh Triệu. Mấy gã tạp nhậm quan lại đang ghi danh lập sổ cho họ.
-Ngươi tên gì? gã tiểu sứ hỏi.
-Ngưu Đại Lang.
-Không có tên à?
-Chính là Ngưu Đại Lang.
Tiểu sứ ngẩn ra một thoáng, nhưng vẫn nghiêm chỉnh chép lại đầy đủ.
-Tuổi bao nhiêu?
-Ba mươi.
-Phủ Kinh Triệu gửi sổ sang ghi ngươi bốn mươi tuổi, sao lại thành ba mươi?
-Vậy thì bốn mươi. Tôi cũng không nhớ rõ lắm.
Tiểu sứ ngẩng đầu lên, nhìn y kỹ càng hồi lâu, cuối cùng ghi cho y một chữ "ba mươi lăm".
Chuyện thế này quá thường xuyên, gã sớm đã quen, chẳng lấy làm lạ. Dân Hán còn đỡ, nhiều người Phiên căn bản chẳng có khái niệm tuổi tác, u mê đến mức bất lực. Lần trước gã đăng ký cho một người, hỏi bao nhiêu tuổi, gã người Khương ấy bảo có thể ba mươi, cũng có thể năm mươi, khiến người ta chẳng biết đường nào mà lần, đành nhắm mắt đoán mà thôi, nhưng sai số thường rất lớn.
-Cấm trốn đấy. Bắt được là tịch thu ruộng đất, đày đi mỏ. Tiểu sứ cảnh cáo một tiếng, rồi lại đến trước hộ kế tiếp.
Dân di cư nhập tịch mà bỏ trốn, chuyện vẫn thường xảy ra, chủ yếu là người Phiên. Người cùng một bộ lạc rõ rệt nâng đỡ lẫn nhau, kết bè kết đảng, ở cũng phải ở chụm lại với nhau, trốn cũng trốn cả lũ. Nếu muốn dò tin tức một kẻ nào đó bỏ đi không rõ tung tích, người đồng hương hay cùng bộ lạc với y hoàn toàn có thể cung cấp tin tức đầy đủ tỉ mỉ nhất.
Lý do người Phiên bỏ trốn, chủ yếu là khước từ lính dịch. Ví như mấy tháng trước, tiết độ sứ Lũng Hữu là Tiêu Cấu hạ lệnh các châu Hà, Vị, Lâm, Mẫn, Lan điều động năm nghìn thổ đoàn hương phu, đến thành Thanh Đường, phối hợp với quân Thiết Kỵ, quân Tân Tuyền, quân Trấn Quốc cùng các bộ La Gia, Lương Gia, Dương Gia tiến đánh bọn người Thổ Phổn làm loạn. Đường sá xa xôi, quan sơn ngăn cách, đi rồi không chừng mất cả mạng, mà mấu chốt là chẳng được lợi lộc gì.
Bất quá kẻ trốn chủ yếu là đám độc thân, kẻ có vợ con cơ nghiệp thì khó mà đi.
Lý do bỏ trốn lớn thứ hai là không chịu bị quản thúc, hoặc sinh sống không quen, loại này cũng không ít.
-Ngươi tên gì?
-Lộc Vinh, hai mươi tám tuổi. Đây là một phạm nhân lưu đày, đến từ châu Ngụy.
-Người nhà sao không đến?
-Bị nhà mẹ đẻ đón về, không chịu đi.
Tiểu sứ chú ý thấy kẻ này từng là quân hán, không khỏi nhìn thêm mấy cái. Đại gia võ phu Ngụy Bác đấy, ghê gớm lắm, nếu không phải đắc tội với ai, giờ còn đang ăn ngon mặc đẹp ở quê nhà.
-Cấm trốn, bắt được thì…
-Tôi biết rồi. Lộc Vinh đáp, vẻ bực bội.
Tiểu sứ trừng mắt nhìn y, xem ra gã này chưa hiểu cảnh ngộ của mình, quen làm nha binh rồi chăng? Nhưng gã tâm địa không tệ, dù Lộc Vinh chẳng thiết gì, bộ dạng tự mãn tự phụ kia, gã vẫn nghiêm chỉnh nói: Cứ yên tâm ở lại là được. Chỗ này không thiếu đàn bà, gã góa vợ bốn mươi tuổi đến đây sau đã có mấy đứa con rồi.
Lộc Vinh ngẩn ra, bĩu môi, nhưng cuối cùng vẫn đáp một tiếng tạ.
-Ngươi tên gì? Đây là một người Phiên, trên người còn đeo gông cùm, điều này hơi hiếm thấy.
Đối phương nói thứ ngôn ngữ gì đó, tiểu sứ không hiểu. Một gã khu sử quan bước lên, dùng thổ ngữ trò chuyện với người này một hồi, rồi nói: Thổ đoàn binh của trấn Phượng Tường, đi Hưng Châu đánh thảo tặc, dọc đường có kẻ bảo y rằng đợt trước đi đã chết sạch, y liền bỏ trốn. Vốn định phát đày đi Đường Châu làm đột tướng, đúng lúc đại soái hạ lệnh cấm phạm nhân sung quân, nên đưa sang bên này.
Tiểu sứ lúc này mới hiểu, bèn nói: Khổ dịch lâm trường mười năm, còn nợ năm mươi roi. Đánh xong thì giải đến lâm trường.
Chẳng mấy chốc, mấy gã châu binh dữ tợn như sói như hổ bước lên, ngay trước mặt mọi người, bắt đầu hành hình. Tiếng kêu thảm thiết vang động trời đất, đến khi năm mươi roi đánh xong, mới kéo y đi đưa vào chỗ ở.
Tiêu Điệp ngồi một bên xem hồi lâu, thấy giờ cũng tàn, bèn đứng dậy rời đi.
Tiếp nhận dân di cư là nhiệm vụ thường lệ của các châu Hà Vị, hộ tịch hoàng sách cứ vài năm lại phải biên soạn lại một lần, khối lượng công việc cực lớn.
Đường về không xa, mà cảnh vật lại đẹp mắt vô cùng.
Tiêu Điệp là một nhà thơ điền viên cực kỳ "cuồng nhiệt", tuy trình độ làm thơ chỉ tầm thường, nhưng y vẫn thích ngắm cảnh quê, nhất là vùng nông thôn Hà Vị mang hơi hướng hơi dã man và phóng túng.
Hai bờ Đại Hạ Xuyên là những vùng lòng chảo bằng phẳng, ruộng vườn dày đặc. Chiến trường cũ mười năm trước nay đã chẳng còn manh nha nào, bách tính sống rải rác trong đó, dùng đôi tay cần cù của mình, nghiêm chỉnh thi hành phương thức canh tác hoàn toàn mới. Mười năm qua, phân súc vật, tro củi đốt và cây họ đậu trồng luân phiên đã cải thiện thổ nhưỡng rất lớn, gần như không còn thấy mảnh đất chết nào nữa.
Nhắc lại, thời Thiệu Thụ Đức chinh phạt Lan Châu, từng phái binh bí mật vượt Đại Hạ Xuyên, đại phá Thổ Phổn, chém hơn hai nghìn thủ cấp. Đó là trận then chốt nhất để bình định Hà Châu.
Hà Châu quản ba huyện Phù Hãm, Phượng Lâm, Đại Hạ, đến năm Đại Thuận thứ tư, hộ khẩu đã cực gần một vạn hộ, hơn năm vạn hai nghìn khẩu, vượt qua số hộ khẩu thời Thiên Bảo.
Chỉ có điều văn giáo không mạnh bằng thời ấy! Tiêu Điệp thở dài. Trong hơn năm vạn người hiện nay, chủng Khương Hồ quá nhiều, thậm chí có thể nói đông hơn người Hán. Giáo hoá gần mười năm, thành quả chỉ coi là tàm tạm, vẫn phải tiếp tục cố gắng.
Phía xa vọng lại tiếng chuông du dương.
Tiêu Điệp ngồi trên lưng ngựa, nhìn theo tiếng chuông. Giữa những tầng rừng nhuộm xanh, một ngôi phật tự dựa núi mà xây lờ mờ hiện ra.
Chùa này tên "Khai Nguyên", tức là cái Khai Nguyên mà thời Huyền Tông hạ chiếu các châu thiên hạ rộng dựng chùa Khai Nguyên ấy. Sau khi Hà Châu rơi vào tay Phiên, người Thổ Phổn chẳng làm gì ngôi chùa này, vì bọn họ cũng khá cuồng tín Phật Đà. Nhưng chùa Khai Nguyên Hà Châu vẫn dần suy tàn bỏ hoang, nguyên nhân chủ yếu là nhân khẩu chết hoặc chạy tán loạn quá nhiều, chùa khó duy trì.
Sau khi Tiêu Cấu ra trấn Hà Châu, y trích tiền trùng tu ngôi chùa, lại từ Trường An mời pháp sư đến khai đàn giảng pháp, rộng thu môn đồ.
Phải nói rằng, chùa Khai Nguyên ở vùng huyện Phù Hãm này có tác dụng không nhỏ. Bởi dù Phiên hay Hán, đều thích đến chùa cầu phúc, gặp ngày lễ lớn, nơi đây còn hình thành chợ phiên.
Chùa Khai Nguyên có không ít tăng điền, cho bọn người Khương di cư đến thuê cày cấy. Người Khương nửa cày nửa chăn, tay nghề trồng trọt cực kỳ thô ráp.
Tiêu Điệp từng nghe tộc thúc Tiêu Cấu kể, cuối năm Quang Khải thứ ba (887) ra trấn Lũng Hữu, người Phiên cứ trông vào một mảnh đất mà trồng hết thanh lạc đến lúa mạch, năm này qua năm khác, đến khi đất kiệt sức thì vứt bỏ, hoang phế năm sáu năm, cỏ dại mọc đầy, rồi lại tuần hoàn như thế. Gọi là gì? Gọi là du canh, khác với du mục, nhưng chênh cũng không bao nhiêu.
Kỳ thực đất Hán tuy không du canh, nhưng cũng cứ trông vào một mảnh đất mà trồng. Tuy có vài biện pháp bón đất, rốt cuộc vẫn chưa hay ho, mẫu sản vẫn không tăng, loại trung điền đông đảo nhất vẫn cứ quẩn quanh mức một hộc một mẫu. Sau khi trấn Lũng Hữu thi hành chế độ luân canh ba vụ, tình hình cải thiện hẳn, nơi đây lại khác hẳn với Linh Châu. Bên đó một mẫu đất, năm nay trồng cỏ linh lăng để béo đất, năm hai trồng đậu, năm ba trồng mạch; còn đây thì hai năm liền cỏ linh lăng, hai năm liền đậu, hai năm liền mạch, yên tâm hơn mà sản lượng cũng ngang ngửa.
Nghĩ lại, lúc Hạ Vương mới đề ra loại chế độ canh tác này, chắc chưa ngờ rằng bách tính cũng sẽ tự mình cải tiến.
Nhưng cũng chỉ trồng liền hai năm thôi. Trồng túc mạch liên tục không ngừng sẽ khiến cỏ dại rậm rạp. Nếu không bỏ sức nhổ cỏ, túc mạch hoàn toàn không lớn nổi bằng chúng, như thế tất phải tốn nhân lực khổng lồ.
Nếu trong nhà ít đất thì nhổ cỏ còn chịu được, như vùng Giang Nam mỗi hộ vài mẫu, hơn mười mẫu, bách tính bỏ công sức khổng lồ tinh canh tế tác, cẩn thận chăm sóc ruộng vườn, mới được năng suất tương đối cao. Nhưng vùng Hà Lũng một hộ cơ bản có chừng sáu mươi mẫu đất, lại còn phải chăm sóc súc vật, không thể nào tinh canh tế tác, vậy thì luân canh lại càng quan trọng.
Một biến chủng nữa là trong bốn năm: mạch xuân, cải củ mùa đông, đậu gieo xuân, tạp lương kỳ sinh trưởng ngắn (như đậu xanh), linh lăng Đại Uyên, mạch đông, biến chủng luân canh tạp lương, hiệu suất dường như còn cao hơn nữa.
Bách tính nghĩa ra muôn hình vạn trạng, khiến người ta than thở thán phục. Chỉ cần mách cho họ bí quyết béo đất của linh lăng và đậu, lại dùng thật nhiều phân súc vật, họ đương nhiên biết phải sắp xếp cây trồng ra sao.
Tường thành xanh ngắt của huyện Phù Hãm đã hiện rõ trước mắt, các thôn làng và nhân gian gần đó cũng dần dần đông đúc lên.
Lũ trang gia hán và nông phụ đang ở trong ruộng, cắt đổ những luống mạch ngay ngắn chất gọn lên luống, trẻ con phụ trách buộc bó. Trong ruộng linh lăng cách đó một luống, đàn dê béo tốt mập mạp, gần bằng những con lợn nhỏ.
Tiêu Điệp cố ý dừng lại ngắm.
Thuế thu năm nay, một phần phải dùng dê mà trừ. Theo lệnh của mạc phủ Lũng Hữu, huyện Phù Hãm phải chọn ra bốn vạn con dê, đưa đến Hội Châu. Đương nhiên không phải Hội Châu cần dê, thực ra là Mạnh, Hoài nhị châu cần. Bản thân Hội Châu là một đại mục trường, dê địa phương qua Quan Trung đưa đến Hà Dương, rồi bổ sung cho dê trấn Lũng Hữu gửi đến, duy trì số lượng bầy dê.
Đã là năm hoà bình thứ tám liên tiếp rồi, xem ra còn nhiều cái tám năm nữa, gần năm mươi vạn bách tính của mười châu ba mươi hai huyện Lũng Hữu vậy mà đã sống tám năm bình yên trong thời loạn này, của cải tích luỹ đã cực kỳ khả quan.
Thời thịnh thế Khai Nguyên, bách tính cày cấy liên tiếp ba năm là có đủ dư lương sống một năm. Còn kho trữ các châu Hà Vị hiện nay, đã có mấy năm dư lương rồi?
Nền tảng dày dặn thế này, mới chính là điểm tựa chính khiến Hạ Vương dám hành sự ngày càng kịch liệt ở Thanh Đường. Quân Thiết Kỵ năm nghìn chiến binh, năm nghìn phụ binh, hơn hai vạn con ngựa, khoản chi phí này các châu Lũng Hữu vẫn lo nổi. Dẫu tương lai xuất động Đại Đấu Bạt Cốc, đến Cam, Túc Hà Tây, cũng hoàn toàn chống đỡ được.
Tộc thúc Tiêu Cấu sắp đến bên cạnh Hạ Vương đảm nhiệm tư nghị tham quân, nhưng phần lớn đệ tử họ Tiêu sẽ ở lại Lũng Hữu, Tiêu Điệp vẫn muốn tiếp tục nhìn ngắm tương lai của mảnh đất này. Chỉ không biết tiết độ sứ Lũng Hữu mới sẽ là ai, chẳng nhẽ là Đỗ Nhượng Năng ở Lương Châu?
…
Ăn sáng xong, Đỗ Nhượng Năng cùng tùy tùng đi dạo quanh biệt nghiệp.
Đây là một vùng phong cảnh tú lệ, tựa núi nương nước, tiếng rừng lao xao. Chỗ Lương Châu này có được một mảnh rừng rậm rạp, kỳ thực không dễ chút nào, nên được nhiều kẻ phú quý ưa thích, đến đây quanh đất xây biệt nghiệp.
Phong vật Lương Châu khác hẳn nội địa. Thời Thiên Bảo, nơi đây có hơn hai vạn hộ, hơn mười vạn nhân khẩu, có lẽ là châu quận phồn hoa giàu có nhất vùng Hà Lũng. Đương nhiên, nhìn từ tình huống lộ ra trong tác phẩm của mấy nhà thơ từng làm việc ở mạc phủ Hà Tây, hộ khẩu nơi đây có lẽ còn nhiều hơn trong sổ sách rất nhiều. Tuy chưa chắc khoa trương đến mức "Lương Châu bảy dặm mười vạn nhà", nhưng hơn hai vạn nhà trong tịch sách chắc chắn ít hơn thực tế quá nhiều.
Nơi đây là nút giao thương phồn hoa, là trấn nghiệp mục súc trọng yếu của quốc triều, là trung tâm quân chính Hà Tây, có cảnh tượng phồn hoa là lẽ đương nhiên.
Lại đến mùa hái nho một năm một lần.
Từ năm Văn Đức thứ hai (889) thu phục Lương Châu và triển khai khôi phục sản xuất, năm nay đã là năm thứ sáu, đồng thời cũng là năm thứ ba Đỗ Nhượng Năm đảm nhiệm tiết độ sứ Hà Tây.
Nhờ trời thương, mùa hè năm Đại Thuận thứ ba tương đối ấm áp, cây nho nảy rất nhiều chồi non, mùa thu năm ấy lại khá mát mẻ, chồi non lớn mạnh tốt. Sương giá mùa đông xuân còn chưa nghiêm trọng, mùa hè và đầu thu năm nay lại rất ấm áp, quả thật hoàn mỹ khớp với điều kiện sinh trưởng của nho.
Biệt viện của Đỗ Nhượng Năng là mua lại từ tay người khác. Làm tể tướng mấy năm, túi quan của hắn vẫn khá rủng rỉnh, mua khu vườn có nho viên, cầu trường, rừng cây, ao hồ ngoại thành huyện Cô Tang này, dư sức thừa.
Trong vườn nho thuê mấy người Phiên hái nho, còn việc nấu rượu, nhà Đỗ Kinh Triệu có nhân viên chuyên nghiệp riêng. Trời cho mặt, năm nay không những nấu được nhiều rượu nho mỹ tửu hơn, khẩu cảm cũng nhất định cực kỳ ngon.
Điều duy nhất đáng tiếc là hai đứa con trai lớn và đứa con gái hắn yêu thương nhất đều không ở bên cạnh. Một đứa làm quan ở Hạ Vương phủ, một đứa làm quan ở Thiệu Châu, còn con gái thì… than ôi, nhắc đến đứa con gái đầy tài khí này, Đỗ Nhượng Năng chỉ muốn ôm mặt. Cái chức vị tiết độ sứ của hắn…
-Đại huynh, phương pháp Hạ Vương truyền lại, quả nhiên hữu hiệu. Trở về phủ, tứ đệ Đỗ Dụng Lịch vội vàng bước vào, nói.
Sau khi Đỗ Nhượng Năng ra trấn Lương Châu, giống như Tiêu Cấu ở Hà Châu, dẫn không ít thân tộc đến nhậm chức. Tứ đệ Đỗ Dụng Lịch vốn làm trung thư xá nhân trong triều, đến đây làm doanh điền phán quan trong mạc phủ, đến nay hơn hai năm rồi.
-Pháp nào? Đỗ Nhượng Năng khẽ ngửi chén rượu nho trước mặt, hỏi.
-Một con bò một ngày sản sữa gấp ba lần ngày thường. Đỗ Dụng Lịch hưng phấn nói.
-Cái này… Đỗ Nhượng Năng ngồi thẳng dậy, ánh mắt phiêu hốt, không biết đang nghĩ gì.
Kỳ thực nguyên nhân chuyện này bắt nguồn từ một buổi tán gẫu. Đỗ Nhượng Năng và Thiệu Thụ Đức vốn đang ăn thịt bò, ăn đến chừng thì nói chuyện sữa bò, rồi Thiệu Thụ Đức dường như chợt nghĩ ra điều gì, bảo cho Đỗ Nhượng Năng một phương pháp, bảo hắn đến Lương Châu thử xem. Đồng thời, Thiệu Thụ Đức cũng tìm đến người nông học Linh Châu, bảo họ chọn vài con bò sữa làm thí nghiệm.
Còn Thiệu Thụ Đức chợt nghĩ đến điều gì, kỳ thực là một chuyện thất lạc y từng biết ở hậu thế, trước quên mất, bỗng nhiên lại nhớ ra.
Hồi đầu thế kỷ mười bảy, loại rượu nho chưng cất nồng độ cao gọi là bạch lan địa bắt đầu thịnh hành ở Âu Châu. Mà trong quá trình sản xuất bạch lan địa, lại sinh ra một loại phế liệu tàn lũ. Lúc bấy giờ trong nội thành các đại thành thị Âu Châu thường nuôi rất nhiều bò, người nuôi bò thành thị Ca Bổn Cáp Căn ở Đan Mạch đầu tiên trộn loại tàn lũ này vào thức ăn như cỏ khô, rơm rạ để cho bò ăn, rồi chuyện thần kỳ xảy ra.
Bò sữa ăn loại thức ăn này mỗi ngày đẻ hai mươi thăng sữa, trong khi bò sữa nông thôn chỉ ăn cỏ khô và rơm rạ, cùng kỳ chỉ đẻ chưa đến sáu thăng, chênh lệch cực lớn. Đương nhiên, so với sản lượng của các đại quốc sữa hậu thế thì yếu thảm, một con bò sữa Mỹ Quốc trung bình một ngày đẻ năm mươi tám thăng.
Bí mật của người Đan Mạch rất nhanh không giấu được, truyền đến Anh Cách Lan, Liên Hợp Tỉnh, Pháp Quốc, Đức Ý Chí. Tàn lũ bạch lan địa được cho các giống bò khác nhau ăn, sản lượng sữa đều tăng vọt, đến mức loại bò sữa này được gọi hình tượng là "bò bạch lan địa".
Vì sao bò bạch lan địa đẻ nhiều sữa đến thế? Có lẽ vì tàn lũ bạch lan địa thuộc loại thức ăn tào lũ. Theo lời hậu thế, loại thức ăn tạo lũ hàm thuỷ cao, có nhiều năng lượng và đạm bạch, thể tích lớn, khẩu vị tốt, là thức ăn tốt để điều tiết khẩu vị bò, cho ăn đúng cách có thể tăng sản lượng sữa, cải thiện thể trạng bò mẹ, giảm tiêu hao phối hợp liệu.
Người Âu Châu lúc bấy giờ không rõ nguyên nhân, nhưng bọn họ vô ý đã tăng sản lượng sữa lên gấp mấy lần, mà với sản xuất thực phẩm, đó là một bước tiến cực lớn.
-Phong vật Hà Tây, Sóc Phương, Lũng Hữu khác hẳn Trung Nguyên, người ăn sữa bò rất nhiều. Nếu pháp này hữu hiệu, đương nhiên phải đại lực thôi quảng. Đỗ Nhượng Năng nói: Hỏi lại nông học Linh Châu xem, bọn họ thử đến đâu rồi?
-Vâng. Đỗ Dụng Lịch gật đầu.
Hắn là doanh điền phán quan, mọi việc nông trong trấn đều do hắn quản. Nếu sản lượng sữa bò tăng lên lớn, đối với hắn mà nói là một chính tích lớn, dù pháp này là Thiệu Thụ Đức đề ra.
Đất Hán quốc triều, người ăn sữa bò không nhiều, thường phải kẻ có tiền mới được. Ví như Bạch Cư Dịch rất thích, "Dung tuyết tiên hương minh, điều tô chử nhũ mi" [Đung tuyết chưng trà thơm, điều bơ nấu sữa], bơ và sữa đều là chế phẩm từ sữa.
Nhưng ở Tây Bắc, chỗ Hồ Hán tạp cư, thức ăn như cháo sữa, phô mai, chua tương, bơ, rượu sữa đã sớm thấm sâu dân gian. Còn trên thảo nguyên, sữa bò càng là nguồn thực phẩm chính của tuyệt đại bộ phận dân mục. Họ căn bản không ăn nổi thịt, cũng không dám giết súc vật ăn thịt, cơ hội duy nhất dính chút đồ mặn có lẽ chỉ là đi săn, nhưng chuyện như vậy chẳng đáng tin, nguồn gốc cực kỳ bất ổn.
-Còn nữa, tạm thời giữ bí mật. Đỗ Nhượng Năng kéo Đỗ Dụng Lịch, nghiêm túc nói.
Đỗ Dụng Lịch ngẩn ra, lặng lẽ gật đầu.
Tuy nói theo chế độ luân canh ba vụ mà Linh Hạ thôi hành, hai mươi mẫu ruộng linh lăng có thể nuôi hai mươi con bò, mô thức thả nuôi trên thảo nguyên sao so nổi? Nhưng giữ được bí mật thêm một thời gian cũng tốt.
-Kỳ thực, so với sữa bò, ta càng coi trọng vật này hơn. Đỗ Nhượng Năng rót cho mình một chén rượu nho chưng cất, thở dài: Thứ rượu này, uống vào khủng khiếp lắm. Nơi khổ hàn, nhất định nhu cầu cực lớn.
-Đại huynh ý nói, đem loại rượu này bán ra thảo nguyên? Vậy người Hồ lấy gì đổi? Súc vật? Chúng ta cũng không thiếu lắm mà. Đỗ Dụng Lịch hỏi.
-Lúc nào cũng có cách. Đỗ Nhượng Năng cười, nói: Muốn uống rượu, chẳng lẽ không phải đem tất cả những gì bán được ra mà bán? Cho dù là mạng!
Đỗ Dụng Lịch cười lớn, rồi cảm khái nói: Đến Lương Châu rồi mới biết thiên hạ lớn thế nào, việc lạ gì cũng có. Chỉ quanh quẩn ở Trung Nguyên, cả đời cũng không nghĩ ra trên đời có nhiều người thế, sống một cuộc sống hoàn toàn khác. Đều có chỗ đáng lấy, lấy dài bù ngắn, ba người đi tất có thầy ta trong đó.
-Câu này nắm được tinh túy tiên thánh rồi. Đỗ Nhượng Năng mỉm cười nói: Việc kinh doanh Lương Châu, ta vốn chưa có nhiều đầu mối, chỉ phát triển thuỷ lợi, khuyên khích nông tang thôi. Bây giờ xem ra, có lẽ còn một con đường khác.
-Hồ thương Tây Vực là thứ nhất. Đỗ Nhượng Năng tiếp lời: Phường thị Lương Châu đã có quy mô không nhỏ, có thể tiếp tục thông thương.
-Ngưu mã súc vật là thứ hai. Hạ Vương được sa thạch, dựng thành Hắc Thủy, đặt mục trường, nuôi rộng dê bò tuấn mã, đây là đại sự.
-Sữa bò và rượu này, chính là thứ ba. Đỗ Nhượng Năng đứng dậy, dường như đang suy nghĩ: Sữa bò thì các châu huyện khác cũng có thể bắt chước, e rằng bán không lại họ, ba châu Hà Tây ta đành tự chơi với nhau thôi. Nhưng thứ rượu này, có thể bán gần cho các bộ tộc Thát Đát, Ôn Mạt, Hồi Cốt, Thổ Phổn, Đảng Hạng, thậm chí hấp dẫn đinh khẩu của họ lại, suy yếu thế lực đầu nhân thảo nguyên.
-Đại huynh, Hạ Vương có chí hướng Trung Nguyên, chinh chiến thường xuyên, chỗ dùng tiền rất nhiều. Y e là muốn nghĩ cách trên tiền thuế rượu, phương pháp này…
-Chúng ta cứ tự làm trước, tài hóa dê ngựa thu được đều vào khố Lương Châu. Hạ Vương mới được Hà Dương, cần lượng lớn súc vật, đến lúc đó đưa y một lô, y nhất định vui vẻ. Đỗ Nhượng Năng ngực thành có trúc nói.
Đỗ Dụng Lịch nhìn kỹ đại ca. Thái độ này, hơi có vẻ nịnh bợ nhỉ! Một lòng muốn lập công, phong tư đạm nhiên xử sự ngày trước đâu rồi? Thật sự sốt sắng muốn làm quyền quý tân triều sao?
-Lương Châu đã bị di đi quá nhiều hộ Phiên, các đầu nhân chư bộ đều ai hào, bây giờ là lúc phải thu nạp thêm người đến. Nếu không thì hộ khẩu trống rỗng lắm. Đỗ Nhượng Năng nói: Đinh khẩu trên thảo nguyên ít đi, cái đầu nhân này đại hãn nọ, dù muốn tạo phản cũng không tiện, đây là kế rút củi dưới nồi.