Núi hoang đồi vắng, đá lởm chởm đổ nghiêng.
Trong các khe hẻm, thông xanh mướt rợp bóng, dãy núi tro xám tựa như mây đen đã đông cứng.
Mùa hạ ở vùng núi Vương Ốc, một đoàn quân không thấy được đầu lẫn đuôi lặng lẽ hành bước, vượt đèo trèo lũng, bước chân gian khổ.
Vượt qua được cửa ải cuối cùng, phía trước bỗng rộng mở.
Vương Dao theo bản năng ngoảnh đầu nhìn lại nơi vừa đi qua: sống núi cao vút nổi lên trên nền trời u ám, con đường hẹp xuyên qua lòng núi, hùng quan rắn chắc như sắt đá; trên sử xưa, nơi đây chẳng biết đã từng diễn ra bao nhiêu câu chuyện binh lửa ngựa gươm.
Ôi, lại sắp lên chiến trường sát phạt rồi!
- Đại soái, Cái tướng quân bên Hà Đông đã tới Tế Nguyên.
Lúc xuống núi, Vương Dao nhận được báo cáo của Đô Ngu hầu…
- Cái Ngụ ư?
Vương Dao sững lại một chút, rồi nghĩ đến chuyến này hắn đi Lộ Châu, sớm muộn cũng phải giao thiệp với đám tướng tá Hà Đông, bèn nói: "Cứ bảo hắn đợi trước đã."
Vốn một vạn đại quân được cử đi phối hợp đánh Chỉ Quan, nào ngờ giữa đường nhận tin Chỉ Quan, Tế Nguyên đã hạ, quân Biện thua chạy. Vương Dao vẫn đang hành quân lề mề lập tức hạ lệnh toàn quân đẩy nhanh tiến độ, chạy về Hà Dương.
Quân sĩ than trời không ngớt, nhưng cũng hiểu tình hình giờ đã khác trước. Nếu quân Hạ thua đậm, Chu Toàn Trung thắng, thì bọn họ lại rảo bước về nhà, tiết độ sứ sẽ cúi đầu xưng thần với Chu Toàn Trung, mọi người đều được bình yên; còn nếu quân Hạ thắng, thì bọn họ phải bán sức ra mặt, kẻo lại bị người ta đánh cho một trận.
Xuống núi xong, Vương Dao tính giờ thấy vẫn còn kịp, bèn cho người dựng lều ngay ven đường, bày bàn án đun trà.
Điều khiến hắn ngạc nhiên là gần đây đã có người dọn về ở.
Mấy người Phiên đang lấy cành cây trộn đất vàng đắp tường, mái nhà lợp bằng lau rơm, bên ngoài khoanh quanh hàng rào. Xem cái vẻ này, hẳn là chỗ ở cũ của dân Tế Nguyên trước kia, nhưng bỏ trống đã lâu, hư hỏng nặng, giờ có người vào ở bèn tu sửa lại.
Tường đất vàng quệt cành cây, e rằng đá một cái đã lõm hẳn vào. Mái rơm thì chỉ cần một cơn gió lớn là bay tuột; ngoài trời mưa to thì trong nhà mưa nhỏ.
Nhưng thời này, cảnh sinh sống của phần lớn dân chúng thiên hạ đều thế cả, Vương Dao cũng chẳng lấy làm lạ.
Kẻ giàu có rốt cuộc chỉ là số ít; chín người rưỡi trong mười người là kẻ ruộng vườn, sống tạm bợ qua ngày mà thôi.
Một đứa trẻ người Phiên xua một bầy dê ra khỏi cổng làng; đất hoang đầy dẫy, dê lại không khó nuôi như ngựa, đây là đi chăn thả đây.
- Nghe nói Linh Hạ dưới tay Thiệu Thụ Đức chuộng nuôi bò, sao ta đi cả đường toàn thấy dê? Thèm thịt bò rồi. Người đâu, đi hỏi xem có bán bò không, trả tiền tử tế.
Vương Dao ngồi trên ghế gấp, tỏ vẻ lạ lùng.
Một môn liêu lập tức khom người vâng dạ, đi bàn chuyện.
Nhưng y quay lại rất nhanh, bất đắc dĩ nói:
- Đại soái, đám người Phiên này không có bò, chỉ có dê. Mới qua sông từ bờ bên kia tới, nghèo lắm.
Vương Dao nghe xong mất hết hứng, lười nói thêm.
Phía xa lại có vài cỗ ngựa tiến tới, thấy đại quân đang đi qua cũng chẳng sợ hãi, xuống ngựa rồi cứ thẳng tiến vào trong làng.
- Đại vương có lệnh, dân Hà Dương mấy tháng nay chiến đấu liên miên, gieo công trận mạc; nay và năm sau được miễn thuế hộ, thuế ruộng. Mong các người bảo nhau biết, đừng để kẻ khác lừa gạt.
Mấy người ấy đứng đầu làng đồng thanh hô to, giọng rất vang, bên Vương Dao cũng nghe lờ mờ được.
- Đến năm sau nữa phải nộp thuế; thóc đậu, da thú, lông cừu cũng được khấu trừ.
- Lao dịch, binh dịch thì không miễn.
Vương Dao lẳng lặng nghe, chợt bật cười:
- Lông cừu cũng được trừ thuế? Đây là muốn làm gì?
Môn liêu cũng không hiểu, nói: "Dân Linh Hạ nuôi gia súc nhiều; nghe nói ngoài thóc đậu, da bò, sừng bò, gân bò, da ngựa đều không được bán lén, phải mang nộp thuế. Mùa thu thuế Hạ và thuế Thu, cũng thu thêm phô mai, cỏ khô thức, để lấp vào quân nhu. Còn lông cừu mà được trừ thuế thì đây là lần đầu nghe thấy."
Da bò, sừng bò, gân bò, da ngựa những thứ này, ở Linh Hạ đang áp dụng chế độ luân canh ba vụ thì sản lượng khá lớn, vốn lại là quân dụng tiêu hao rất nhiều, mang trừ thuế cũng hợp lý.
Khi thu hai kỳ thuế Hạ và Thu, phô mai làm lương thực cho quân, cỏ khô nuôi ngựa chiến, súc vật kéo, dùng chúng trừ thuế cũng dễ hiểu.
Nhưng lông cừu thì chỉ làm được mấy tấm chiếu, tấm nệm thôi chứ? Quần áo bằng thứ đó, ngoài người Khương mặc nhiều ra, trong người Hán thật sự hiếm hoi. Không vì gì khác, mặc lên người rất khó chịu; đồ dệt lông cừu của người Khương gần như chẳng ai thèm ngó ngàng. Quân phục của quân sĩ Linh Hạ đều làm bằng lông lạc đà.
- Nếu lông cừu được trừ thuế, dân Phiên ở Hà Dương đông thế này, chẳng lẽ nhà nào cũng sẽ nuôi dê?
Vương Dao cứ thấy trong chuyện này có gì đó không ổn.
Thu về bấy nhiêu lông cừu ngắn thô cứng để làm gì? Đây quả là chiều chuộng bách tính quá đỗi. Sau này ai ai cũng nuôi dê, mỗi kỳ hai thuế lại chen nhau nhét lông cừu lên nộp. Thậm chí có kẻ còn đặc biệt đi tìm giống dê nhiều lông, xem ngươi làm sao? Lẽ nào bắt quân sĩ mặc áo dệt từ lông cừu?
Kệ mẹ đi! Thiệu Thụ Đức làm loạn một trận, về sau chắc chắn sẽ hối hận.
Vương Dao mỉm cười, nhưng cười một lát bỗng cười không nổi nữa. Thiệu Thụ Đức nếu hết tiền, chẳng lẽ lại đánh chủ ý vào ta ư?
Điều này đơn giản là chắc chắn rồi!
Bỗng nhiên hắn xịu hẳn khí.
Đôi khi nghĩ đen một chút, nếu trận Hà Thanh này Thiệu Thụ Đức thua, chẳng phải sẽ là chuyện tốt với mình ư? Có thể nhân cơ hội thoát khỏi phần nào sự khống chế?
Chỉ tiếc hắn đã thắng. Lần sau Chu Toàn Trung tập hợp nhân mã phản công Hà Dương, chẳng biết đến năm khỉ tháng chó nào; có khi không bao giờ xảy ra nữa.
Thật đúng là bực bội mà.
…
Ngoại thành huyện Hà Nội, Hoài Châu. Thiệu Thụ Đức đang thúc ngựa đi tuần.
Cưỡi ngựa đi một vòng lớn, khắp nơi trống rỗng, không bóng người. Thỉnh thoảng gặp được một thôn làng còn có dân cư ở, quả thật như trúng số.
Hà Dương đã có mẻ di dân đầu tiên, đó là đám thuộc hạ của Lý Nhân Dục ở bờ nam sông Hoàng, tổng cộng hơn hai nghìn người, được bố trí vào các thôn làng rải rác trên tuyến từ Tế Nguyên đến Hà Nội.
Vì ruộng vườn thủy lợi hoang phế, năm nay e không kịp trồng lúa mì qua đông. Thiệu Thụ Đức đành hạ lệnh phát lương quân chiến được ra, dùng công việc cứu tế, trước hết tu sửa cho xong hệ thống thủy lợi.
Đợi xuân sang, sẽ gieo hạt lúa mì xuân.
Dĩ nhiên, ngoài cơ sở thủy lợi ra, người chưa về đủ cũng là nguyên nhân quan trọng.
Lũ nông học sinh được tuyển vẫn đang trên đường, các cấp quan lại cũng đang lên đường, chưa kịp nhậm chức. Dù có đến nơi, cũng cần thời gian làm quen, năm nay chắc chắn không kịp.
Muốn làm một việc, cán bộ đủ tư cách mãi mãi là thứ thiếu nhất! Nhất là hắn muốn thi hành chế độ luân canh ba vụ, một mô hình nông nghiệp khác hẳn người đời; nhân tài loại này chỉ có Linh Hạ mới có. Các phiên trấn cũ như Vị Bắc, Lũng Hữu, Bằng Ninh, tuy châu huyện của họ cũng có mở nông học, nhưng trình độ không đồng đều, kém Linh Hạ rất xa.
- Đợi Hà Dương có chút thành tựu, ta nhất định sẽ cho một vị nông học bác sĩ có công biểu hiện xuất sắc lên làm châu thứ sử.
Thiệu Thụ Đức hung hãn phất roi ngựa, nói.
Tống Lạc đi theo phía sau, nghe thế bật cười. Từ trước tới nay, kinh học vẫn là môn được chuộng nhất, mọi người chen lễn đến lòi đầu vào. Nếu nông học thật sự xuất được một thứ sử, thì quả là chuyện chấn động.
Nhưng nghĩ lại cũng chẳng sao? Thời nay võ phu đầy thiên hạ làm tiết độ sứ, thứ sử, mọi người tê liệt cả rồi. Nông học bác sĩ dù sao nói năng cũng tao nhã, miễn cưỡng tính là người mình.
- Không chỉ làm thứ sử, sau này còn phải đề bạt lên làm tể tướng.
Thiệu Thụ Đức lại nói: "Nông sự không mạnh, thì chẳng làm được gì cả."
Hắn nói câu này là nghiêm túc, thật sự đang cân nhắc sau này cho một người có công lớn trong hệ thống nông nghiệp làm tể tướng.
Sản xuất lương thực là gốc rễ của mọi việc. Ngươi nếu còn giữ một chút ý niệm muốn thúc đẩy xã hội tiến bộ, thì hãy dùng mọi cách nâng cao sản lượng nông nghiệp. Việc này đáng tin cậy hơn làm phát minh sáng chế nhiều. Sau khi sản lượng lương thực tăng lên, xã hội mới nuôi nổi thêm những người làm y học, văn học, nghệ thuật, âm nhạc, công nghiệp, những người không trực tiếp canh nông.
Loại người này đông lên, phong khí xã hội sẽ dần từ bảo thủ chuyển sang mở rộng, mới bùng nổ ra tư tưởng tiên tiến hơn, xã hội mới có khả năng tiến bộ.
Khi tỷ lệ hạt giống so với thu hoạch là một trên bốn, ngươi chỉ có thể làm xã hội nông nô.
Khi đạt một trên bảy, một trên tám, văn học, âm nhạc bắt đầu nhiều lên, nhưng bản chất chẳng thay đổi gì.
Đến một trên mười hai, thương nghiệp sẽ phồn vinh, phong khí xã hội dần biến đổi.
Một trên mười sáu trở lên, các công trường sản xuất tập trung sẽ mọc lên như măng mùa xuân.
Sản lượng lương thực chính là nền móng thúc đẩy văn minh tiến bộ.
Nửa thế kỷ sau khi cách mạng công nghiệp Anh bắt đầu, số người làm nông nghiệp đã giảm xuống còn một phần ba. Hai phần ba còn lại được giải phóng ra, làm các công việc như triết học, văn học, nghệ thuật, công nghiệp, mỹ thuật, hàng hải, thực dân.
Còn trước khi cách mạng công nghiệp bắt đầu hơn một trăm năm, kỹ thuật nông nghiệp châu Âu tiến vùn vụt, năng suất mẫu tăng mạnh, tỷ lệ hạt giống so với thu hoạch ở Anh, Pháp, Tổng tỉnh phổ biến nâng lên mức trên một trên mười hai. Trong khi đó miền Bắc Trung Quốc (giữa và cuối nhà Minh), phần lớn ruộng vườn không đạt tiêu chuẩn này, vẫn lê quanh mức một trên sáu, trên bảy, tức năng suất mỗi mẫu chỉ hơn một trăm cân.
Giải phóng đại lượng nhân khẩu khỏi ruộng đất, mới thúc đẩy được tiến bộ trong lĩnh vực triết học, nghệ thuật, công nghiệp; nếu không thì vẫn là thời Trung cổ.
Không có sản lượng lương thực tăng mạnh mà muốn đẩy xã hội cổ đại tiến bộ, thì chẳng qua là mộng tưởng viển vông.
- Tiên sinh đề nghị thu lông cừu trừ thuế, vốn ta không đồng ý.
Thiệu Thụ Đức dừng ngựa, nói: "Nhưng sau nghĩ lại, chỉ dựa vào các đồn mục quan doanh để bồi dưỡng giống dê nhiều lông, e là quá chậm; không bằng lấy thuế này dụ dân gian tham gia. Lông cừu sản ra nhiều thì đó là tiền, hẳn sẽ có người muốn thử. Nếu may mà làm ra được giống dê chất lượng tốt nào đó, thì lời to."
- Tôi chẳng nghĩ xa đến thế.
Tống Lạc cười khổ: "Tôi chỉ thấy dân nghèo khổ, lại không mấy thích nuôi ngựa, gia súc lớn cũng ít, nên đành nghĩ cách cho họ trụ lại được thôi. Một mẫu linh lan Đại Uyển nuôi được một con bò; nuôi dê thì nuôi được mười mấy con. Giờ thiếu gia súc lớn, chỉ có thể bảo họ nuôi dê trước."
Thiệu Thụ Đức gật đầu.
Hắn thật ra đang định sai người làm một bộ áo lông cừu, trước hết tự mình mặc ra mặt. Ngoài ra còn có thể chọn riêng những túm lông cừu tương đối mềm mại, làm áo bông, váy, bảo mấy thiếp thất trong nhà cũng mặc.
Thê thiếp của Hạ vương mặc áo lông cừu đến các buổi giao tiếp của phu nhân các nhà, có lẽ sẽ dẫn được một luồng mốt.
Trên ra sao thì dưới làm thế, có lẽ sẽ kéo theo nhu cầu về lông cừu.
Trong chế độ luân canh ba vụ, sản lượng thuần lúa gạo so với cách canh tác truyền thống thực ra không có lợi thế; lợi thế nằm ở sản ra đại lượng thịt, sữa và lông da động vật.
Dĩ nhiên, thịt, sữa cũng là lương thực, lại còn là lương thực chất lượng cao, có thể coi là đơn sản cao hơn hẳn cách truyền thống. Giờ còn phải tìm đường ra cho lông da. Da thú là quân dụng, tiêu hao rất lớn, cái này khỏi lo; còn lông thì phải đẩy mạnh, cũng cần kiên nhẫn bồi dưỡng giống tốt.
- Sau khi nông học sinh các châu đến nơi, bảo họ đến gặp ta. Mỗi người thưởng hai mân tiền, ừm, lại thưởng thêm hai tấm vải lông, ha ha!
Thiệu Thụ Đức cười nói: "Ta đánh xuống được chỗ nào thì xây tốt chỗ đó, từng bước một cải biến cái thiên hạ này. Việc Chu Toàn Trung làm, có giống ta không? Không giống."
Ta chịu trách nhiệm nâng sản lượng nông nghiệp của thiên hạ này, cung cấp thêm nguyên liệu, làm đến đâu hay đến đó.
Ai ai cũng chỉ muốn tham viễn mà làm từ nơi chói mắt nhất, chẳng ai chịu làm việc căn bản nhất, gian khổ nhất mà cũng tối trọng yếu nhất; vậy thì để ta làm.
Ta đặt nền móng, đợi đến thời thịnh thế của vương triều, cả nước e sẽ có thêm hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu người thoát khỏi sản xuất nông nghiệp. Để họ hái lấy vinh quang cuối cùng, dẫn dắt tương lai quốc gia này.
Nghiệp dệt may quy mô lớn, có lẽ sẽ xuất hiện một trăm năm sau khi ta chết; giá mà sống được thêm một trăm năm.
- Đại soái có hào tình như thế, tự nhiên là tốt. Nhưng đại chiến với quân Biện còn cần rất nhiều tiền lương; không biết gia súc mà đại soái đã hứa, bao giờ mới điều được từ Linh Hạ?
Tống Lạc thúc ngựa đuổi lên, hỏi.
- Chuyện này đang làm rồi.
Thiệu Thụ Đức bất đắc dĩ: "Đừng giục cả ngày chứ. Sông Hoàng không chạy được thuyền lớn, gia súc lại không lên thuyền qua được. Mà đi ngang châu huyện, nơi nào đi qua cỏ cũng không mọc. Có đồng cỏ là của Đảng Hạng Hoành Sơn, còn phải điều phối. Ta đã bảo Dương Dịch, Dã Lợi Kinh Thần, Một Tạng Khánh Hương ba người lo cho gấp rồi."
- Vậy thì tĩnh chờ tin tốt.
Tống Lạc nói: "Sau này đại soái còn phải đánh Hà Nam, tôi cũng thay đại soái mà sốt ruột đấy."
(Hết quyển)