Trước tiên, xin nói về vấn đề thứ nhất.
(1) Dù ở thời phong kiến hay thời cận hiện đại, sức chiến đấu của một đội quân đều có lúc lên lúc xuống. Thời phong kiến biên độ lớn, cận hiện đại biên độ nhỏ.
Có bạn đọc thích dán nhãn cho một đội quân, nào là "đánh được", nào là "không đánh được". Thật ra chẳng cần thiết.
Ta lấy một ví dụ: quân Ngụy Bác. Bị Chu Ôn đánh cho như chó, phải dâng cống xưng thần. Nhưng đến khi Lương Tấn tranh bá, phiên trấn ấy lại quyết định thắng bại. Đội Ngân Thương Hiệu Tiết của nó không đánh được sao?
Thời thế đổi dời, tình hình chính trị, điều kiện kinh tế, lòng người hướng về hay quay lưng, đều âm thầm ảnh hưởng đến sức chiến đấu của một đội quân.
Quân của Vương Trọng Vinh ở Hà Trung, khi còn trong tay ông ta thì rất đánh được; sau khi ông ta chết, người vẫn là những người ấy, mà lại không đánh được nữa.
Quân nhân cũng là người, không phải cái máy. Chiến tranh thời cổ lại càng dựa vào sĩ khí. Đến một vùng đất lạ, gặp mưa dầm liên miên, khiến mọi người sĩ khí sa sút, rồi bị một đội quân vốn không đánh được bằng mình đánh bại; chuyện ấy rất bình thường.
Tình hình chiến trường rất phức tạp, ai dám nói kẻ đánh mạnh ắt sẽ thắng?
Nếu chỉ căn cứ vào quân lương nhiều ít, điều kiện kinh tế, truyền thừa huấn luyện mà xét, thì quân Hà Bắc là đánh được nhất. Quân lương và ban thưởng của họ chỉ kém quân Thần Sách, điều kiện kinh tế của phiên trấn cũng khá, truyền thừa hơn trăm năm, hệ thống hơn hẳn phiên trấn Hà Nam của Chu Toàn Trung, thế gia tướng hiệu nhiều như lông trâu.
Nhưng thực tế, mỗi lần giao tay với Chu Toàn Trung hay Lý Khắc Dụng, họ thua nhiều thắng ít. Sức chiến đấu lúc cao lúc thấp, trấn Thành Đức thoắt cái đại phá Lý Khắc Dụng, thoắt cái lại bị Lý Khắc Dụng đánh bại.
Người ta không phải cái máy, không thể lúc nào cũng phát ra một thứ sức chiến đấu ổn định. Nó luôn dao động.
(2) Vấn đề địa bàn của nhân vật chính.
Ta nhớ trước đây từng nhắc trong bài, người Phiên nghèo đến tận xương, vẫn còn chế độ nô lệ, sản xuất cực kỳ lạc hậu, hơn nữa nhiều người Phiên tự quản lấy mình.
Thuở đầu, nhân vật chính lấy mười lăm người nuôi một binh sĩ, đó đúng là kiểu dốc sạch vào binh đao, bởi mười lăm người ấy còn tính cả người Phiên. Tài vật họ cung cấp xa không bằng người Hán, tính nửa người cũng còn miễn cưỡng. Hồi đó nhân vật chính sống hoàn toàn nhờ cướp bóc.
Mà đất đai lại quá rộng. Trong sách từng nhắc ở Hội Châu có đặt một chi nhánh nha môn của Cung Quân sứ, tức viên quan lo việc cung ứng cho quân đội; không biết mọi người còn nhớ hay không.
Vì sao lại đặt ở Hội Châu? Vì tài vật của một số vùng đưa tới đó là hợp lý nhất.
Địa vực mênh mông, đây đâu phải trò chơi, mỗi thửa ruộng làm ra bao nhiêu thì tự động cộng hết vào tổng tài nguyên của người chơi, lại còn điều động được mà không hao tổn gì. Đóng quân ở Kính Nguyên hay Phượng Tường thì lấy vật tư do chi nhánh Hội Châu quản lý ở nơi gần; đóng quân ở Phu Phường thì lấy vật tư ở Tuy Châu gần đó. Từ xưa tới nay vẫn thế.
Ngay cả thời hiện đại giao thông phát đạt, người ta cũng không thể điều động toàn bộ vật tư như chơi game. Quốc gia đặt bao nhiêu kho ở các tỉnh, chính là vì lẽ đó.
Địa bàn của Chu Toàn Trung có ưu thế gì? Đất hẹp, dân đông, đường thủy thông khắp bốn phía, vật tư có thể điều động tương đối nhiều hơn, hao tổn thấp, tốc độ nhanh. Cho nên Chu Toàn Trung có thể tập kết nhiều quân hơn trong thời gian ngắn hơn. Đó là ưu thế của hắn. Dù sao mình đánh ngay trước cửa nhà hắn, nếu hắn không có chút ưu thế ấy thì cái gọi là tác chiến nội tuyến đã không còn tồn tại.
Nhược điểm là gì? Không có hậu phương.
(3) Vấn đề tài chính.
Thu nhập tài chính của nhân vật chính = thuế khóa của trấn Sóc Phương do y trực tiếp lãnh đạo + phần còn dư các phiên trấn thuộc hạ nộp lên + cống phẩm của các phiên trấn chư hầu.
Hệ thống của Chu Toàn Trung cũng na ná như thế.
Những phiên trấn phụ thuộc nhân vật chính, chủ yếu là trấn Long Kiếm, Sơn Nam Tây Đạo và trấn Phượng Tường. Phượng Tường cống nộp ít, hai trấn trước nộp nhiều, một năm mấy chục vạn tiền và lụa.
Trấn Ngụy Bác cống nộp cho Chu Toàn Trung nhiều hơn hẳn ba trấn Long Kiếm, Sơn Nam Tây Đạo và Phượng Tường cộng lại. Dân số Ngụy Bác đã đông hơn hẳn ba trấn kia cộng lại, đất đai giàu có hơn, nghề dệt tiên tiến hơn, giao thông buôn bán cũng phát đạt hơn.
Một mình trấn Ngụy Bác đủ gánh chi phí cho ba năm vạn quân của Chu Toàn Trung.
Quân của nhân vật chính đóng ở Hưng Phượng Lương thường dao động trong khoảng một vạn năm nghìn tới một vạn tám nghìn, cũng nhờ hai trấn Long Kiếm và Hưng Nguyên nuôi.
(4) Vấn đề đóng quân.
Hà Lũng tình hình phức tạp, người Phiên đông đảo. Thanh Đường Thổ Phồn đóng hai đạo quân, Lâm Châu một đạo (thường là biên chế nhỏ), Lương Châu một đạo; ấy đã là mức tối thiểu.
Hưng Phượng Lương đóng hai đạo.
Linh Châu để lại một đạo.
Vùng Thắng Châu, Sóc Châu đóng một đạo.
Tốt nhất nên để thêm một đạo cơ động, phòng khi bất trắc.
Nói thật, số quân đóng ấy vẫn hơi ít, có phần nguy hiểm. Nhất là bản địa quá trống trải, một khi có kẻ làm loạn, gần như có thể thúc quân tiến thẳng vào.
Đáng lẽ Hội Châu cũng nên đóng một đạo quân cơ động ứng viện, nhưng thật sự không đủ người, đành thôi không đóng.
Tính ra như vậy thì mất đi một nửa binh lực.
Phản ánh vào trong sách, không thể không trưng triệu ồ ạt người Phiên với sức chiến đấu tầm thường; cũng là bất đắc dĩ.
Các phiên trấn khác cũng mỗi nơi một nỗi khổ, nhưng địa bàn nhỏ, giao thông phát đạt thì đỡ hơn chút.
Giao thông càng phát đạt, điều quân càng nhanh, chẳng khác nào tự dưng có thêm quân, nhờ đó có thể giảm bớt số quân đóng tại địa phương để trấn áp.
(5) Vấn đề số lượng binh lính.
Nhân vật chính hiện có khoảng mười tám vạn quân, nhưng tính kỹ thì sẽ thấy không chỉ mười tám vạn người đang đánh nhau, đang trấn giữ.
Vì binh lực không đủ dùng, nhân vật chính phải tạm thời trưng triệu người Phiên, châu binh, thậm chí cả dân binh thổ đoàn ở các hương.
Chu Toàn Trung và Lý Khắc Dụng thật ra cũng chẳng khác gì.
Những đạo quân sức chiến đấu tương đối kém ấy cũng có ích: giữ thành, hoặc làm quân chiếm đóng, để quân dã chiến rảnh tay.
Cho nên trong sách ghi "ba vạn đại quân", "năm vạn đại quân", đừng mặc nhiên cho rằng toàn là nha quân.
Đánh đến mức này rồi, chẳng vị đại soái nào xa xỉ tới mức dùng toàn nha binh.
Quân của Chu Cẩn bị tiêu diệt hết đợt này đến đợt khác; nay dưới tay hắn gần như toàn loại quân mà trước kia hắn chẳng thèm đoái hoài. Biết làm sao, đành dùng tạm.
Thật ra lúc này vẫn còn là cuối đời Đường, lịch sử đã trải qua Ngũ Đại, lính cũ có sức chiến đấu tổn thất cực nhiều. Đến giai đoạn sau, loại quân tuyến hai ngày trước ấy lại có thể xông ra làm quân dã chiến.
Chuyện ấy cũng bất đắc dĩ. Trách ai khi người chết quá nhiều: kinh tế sụp đổ (ví dụ việc nuôi ngựa ở Thành Đức gần như hỏng hết), dân số giảm, lính cũ thương vong quá nhiều, tân binh chưa kịp trưởng thành, tố chất chiến đấu sa sút nghiêm trọng.
Tạm thời nghĩ được bấy nhiêu, sau này rảnh lại nói tiếp. Mong mọi người tiếp tục ủng hộ quyển sách này, cảm ơn.