Biến loạn An Sử là bước ngoạt lớn của triều đại này.
Trong cảnh tài chính ngày càng quẫn bách, triều đình thi hành phép hai thuế, chuyển từ hướng "đánh thuế theo đầu người" của thời cổ sang "đánh thuế theo ruộng đất". Đinh khẩu không còn là thước đo nợ thuế, tài sản mới là đích nhắm, vì thế đắc tội nặng với giới quyền quý.
Nhưng ngân khố triều đình trống rỗng, ý định vơ vét tiền của từ đám nhà giàu quyền quý vô cùng bức thiết, cuối cùng phép ấy vẫn phải thi hành.
Phép hai thuế được đẩy mạnh khiến thương nghiệp ngày càng phồn thịnh. Các sắc thuế thương mại dần nhiều lên, không còn cảnh có cũng được mà không có cũng xong như trước thời An Sử.
Thương nghiệp phồn thịnh kéo theo địa vị chính trị của thương nhân được nâng cao.
Đơn cử như đám cự phú đến phủ ðiện ở phường Hưng Đạo hôm nay, ai nấy ngồi xe ngựa trang hoàng tinh xảo, áo lụa là lượt khắp mình, tôi tớ vây quanh lớp lớp.
Thương nhân cũng được làm quan, không ít quan lại đương triều vốn xuất thân từ buôn bán.
Lòng ngưỡng mộ việc kinh doanh bộc lộ rõ ràng trên lời ăn tiếng nói người đời, những bài thơ vịnh việc buôn bán nhiều không đếm xuể. Văn nhân cũng nhận tiền của thương nhân, lồng cả yếu tố thương mại vào thơ đề vách, thực chất là nhận quảng cáo.
Tháp Bát Tư Kính đã đến Trường An mấy ngày nay.
Hắn giờ là một thương nhân tiêu chuẩn, chuyên buôn bán gia súc từ Tuy Sư về Quan Trung.
Một con cừu Giết ở Linh Hạ giá hai trăm mấy tiền, về Quan Trung có chỗ bốn trăm mấy, có chỗ năm sáu trăm, ở Trường An thậm chí còn cao hơn. Khoảng chênh lệch ấy tạo ra lợi nhuận khổng lồ. Dù không một vốn bốn lời hay lãi gấp mấy chục lần như vài mặt hàng khác, nhưng cừu là nhu yếu phẩm, buôn số lượng lớn thì dù lãi chưa tới gấp đôi cũng rất đáng làm.
Quan Trung hơn trăm năm nay coi như thái bình. Thỉnh thoảng có dăm bão táp chiến tranh thì cũng chỉ là cục bộ, lại được dẹp yên rất nhanh. Trận loạn Hoàng Sào dữ dội nhất cũng không lan tới phía bắc và phía tây phủ Kinh Triệu. Trải qua bảy tám năm nghỉ ngơi lấy sức, bách tính đã gượng dậy được, đời sống quay về quỹ đạo.
Thứ Tháp Bát Tư Kính làm không phải mấy món tiểu mọn lắt nhắt ấy, hắn chơi ván lớn giữa thành Trường An.
Triều đình có quy định: Từ thân vương trở xuống đến quan lại bậc nhị phẩm, bổng lộc phát hàng tháng chưa kể gạo, mì, dầu, giấm, rượu, trái cây... riêng thịt thà đã gồm "hai mươi con cừu, sáu mươi cân thịt heo, hai mươi con cá". Quan tam phẩm là mười hai con cừu, quan tứ phẩm và ngũ phẩm mỗi tháng được cấp chín con cừu.
Quan lại hai nha Nam Bắc mấy vạn người, tính bậc ngũ phẩm trở lên tuy không nhiều, nhưng phải cộng thêm đủ loại chức tước tản quan, gộp lại chẳng phải con số nhỏ.
Lại thêm tiêu hao rượu thịt hằng ngày của cung đình, nha môn, quán xá, trạm dịch,anh ngũ... cũng là một khoản khổng lồ.
Đương nhiên triều đình giờ ra cái dạng này, tài chính eo hẹp, bổng lộc khi thì nợ đọng, lúc lại cắt xén. Nhưng nói sao nhỉ, tiền bạc có thể khất, rượu có thể không phát, chứ gạo, bột, dầu, muối, giấm, mật, hoa quả, mỡ đông, than củi cùng mấy thứ gia vị như hành, hẹ, tiêu mà còn không phát nữa thì quá đáng lắm rồi.
Mọi người nhịn bổng lộc để không công làm trâu làm ngựa cho các người chắc?
Xét theo mức độ nào đó, số gia súc đại soái họ Thệu dâng nộp chính là nguồn cung ứng trọng yếu cho bổng lộc và lương thảo của triều đình.
Triều đại này vốn thế, tiền bạc chỉ là một phần bổng lộc, hạt đậu lên men, hành hẹ, gừng tỏi đều tính là bổng lộc cả. Nguồn tiền mặt thiếu thốn thì đành chịu cái cảnh ấy, e rằng vấn đề này phải đợi đến cuối đời Minh, đầu đời Thanh mới giải quyết được một phần, nhưng phần lớn vẫn chẳng thể triệt để.
Kể trên là bổng lộc cùng tiêu dùng công quỹ, còn tiêu dùng cá nhân thì số lượng khổng lồ hơn nhiều.
Loạn Hoàng Sào trôi qua ngót nghét tám năm, nhân khẩu Trường An dần hồi phục, người trong cung, gia quyến quan lại, người nhà quân sĩ, tăng ni chùa chiền, khách kiều cư từ các trấn, thương nhân vãng lai, thị dân bình thường... vị chi vài chục vạn người vẫn có. Mức sống của họ không đồng đều, nhưng lượng người có tiêu chuẩn sống cao vô cùng lớn, sức tiêu thụ ấy chẳng thể xem nhẹ.
Đây chính là kinh đô.
Bất cứ thương nhân nào nhúng chân được vào chuỗi buôn bán ở đây đều có thể phát tài.
Tháp Bát Tư Kính vốn không với tới mối làm ăn này, đó là địa bàn của thương nhân Trường An. Nhưng mấy năm nay quân Thống Phương ngày càng thế lớn, ảnh hưởng chính trị của đại soái họ Thệu càn quét khắp các trấn phía tây bắc kinh thành cùng vùng kinh kỳ, kéo theo thương nhân Thống Phương cũng trỗi dậy mạnh mẽ, y hệt đám võ phu, bắt đầu "xâm lấn" những nơi khác.
Tháp Bát Tư Kính ngoi lên trong nền tảng ấy, chớp lấy cơ hội đưa việc buôn bán vào tận Trường An.
Hắn có một người hợp tác tên Thôi Thích, là thương nhân bản địa Trường An, thế lực vững chắc, hôm nay được mời dự yến tiệc do đại soái tổ chức tại phủ đìe.
Ý đồ của đại soái, Tháp Bát Tư Kính cũng đoán được đôi phần: Khích lệ thương mại giữa Quan Trung và Linh Hạ để sung công khố.
Dã tâm của y, quá lớn rồi.
Hành huynh còn sống ngày ấy, giấc mơ lớn nhất cũng chỉ là làm Tiết độ sứ Hạ Châu mà thôi, đem so với Thệu Thụ Đức thì khoảng cách xa vời vợi không thể tính bằng dặm.
Phải rồi, Tháp Bát Tư Công đã chết, chôn cất nơi thảo nguyên. Nhóm người Tháp Bát thị trốn chạy nay chỉ còn lại hai chú cháu Tháp Bát Tư Gián và Nhân Phúc, đang chật vật sinh tồn giữa chốn sa mạc Hà Tây, nghe đâu quan hệ rất mật thiết với khả hãn Hồi Hột Cam Châu là Lý Nhân Mỹ, hai bên nương tựa lẫn nhau.
Năm nay Tháp Bát Tư Kính cả gan dâng lời, cử người vào sa mạc liên lạc với hai chú cháu Tháp Bát Tư Gián và Nhân Phúc, chiêu dụ họ quy hàng để đời đời biên giới không còn họa giặc.
Thệu Thụ Đức gật đầu.
Cục diện Linh Hạ lúc này, dẫu người Tháp Bát thị có quay về cũng chẳng còn mảy may cơ hội ngóc đầu dậy.
Thệu Thụ Đức không hề thích giết chóc, hàng tướng Linh Châu Hàn Tướng nay vẫn đang làm phó sứ dưới tay thủ hạ Phượng An Quân là Tiền Thủ Tố kìa. Y cực kỳ tự tin vào khả năng quản lý quân đội, tướng lĩnh muốn phản nhưng kéo không đi nổi binh lính, thế thì ngượng ngùng lắm.
Giải quyết xong tâm sự này, Tháp Bát Tư Kính vẫn còn một chuyện đè nặng trong lòng, chính là đứa con gái Tháp Bát Bồ.
Tuổi đã lớn nhưng không thể xuất giá, cứ mãi ở nhà khiến người ngoài đàm tiếu không ít.
Có bận Tháp Bát Tư Kính về nhà, thấy giáp sĩ tụ tập như mây quanh phủ thì kinh hãi. Lại nhìn thấy tóc con gái còn ướt sũng, mặt đỏ bừng bước ra từ trong phòng, hắn lập tức hiểu ra tất cả, quay đầu đến chợ uống rượu giải sầu.
Địch Cốt thị, quá đáng khinh rồi!
Ngoài viện vang lên tiếng động, gia nhân vào bẩm Thôi Thích đến thăm.
Tháp Bát Tư Kính buông chén rượu, chỉnh lại vạt áo bước ra nghênh đón.
- Thôi tam, sao ngài đến muộn thế?
- Tứ lang đừng hỏi nữa, Linh Vũ quận vương muốn mở hội chợ ở Đồng Châu, mời khắp thương gia Trường An đến dự.
Hai người vừa đi vừa nói, chẳng mấy chốc đã bước vào chính sảnh.
- Sao lại là Đồng Châu? Tháp Bát Tư Kính ngạc nhiên hỏi.
Theo suy nghĩ của hắn, mỗi châu quản hạt nên tổ chức một lần, một năm hai lần. Hay thiếu nhân lực chăng?
Cũng phải, nhân tài Linh Hạ ít ỏi quá. Người biết viết, biết tính toán đếm trên đầu ngón tay, nếu châu nào cũng tổ chức thì bốc đâu ra lắm người thế?
- Phần lớn muốn nhử thương gia Hà Trung đến đấy thôi. Thôi Thích từ trong bọc rút ra một đồng bạc nguyên, nói: - Tháp Bát tứ lang từng thấy vật này chưa?
- Từng nghe nói. Tháp Bát Tư Kính không dự hội chợ, hắn chỉ lùa gia súc vào Quan Trung buôn bán.
- Linh Vũ quận vương có lời, lấy đồng bạc nguyên đúc từ xưởng tiền Cao Lan làm tiền ghi sổ, đều đến phường thị ngoài xưởng Sa Uyển ở Đồng Châu để buôn bán. Quả thật muốn nhử cả thương gia phủ Hà Trung, Hoa Châu thậm chí Thiắc Quắc qua đó, ha ha. Thôi Thích cười nói.
Đánh đến đâu bày sạp buôn bán đến đó, Linh Vũ quận vương rốt cuộc là võ phu hay thương gia đây?
- Thôi tam thấy sẽ có người chịu đến Đồng Châu không?
- Không ít đâu. Quân Hạ vẫn còn trong thành kia mà, bữa tiệc tối nay, thương gia các phường đã mua không ít phiếu bạc nguyên, từ mấy chục cho đến hàng nghìn đồng. Thôi Thích móc từ trong tay áo ra một tờ, nói: - Hai trăm quan, chỉ dùng được ở phường thị Đồng Châu.
Tháp Bát Tư Kính giật mình, hỏi: - Chỉ dùng được ở Đồng Châu thôi ư? Thế sao vẫn có người mua?
- Mọi người đều coi đó là tiền quyên góp cho Linh Vũ quận vương ép buộc thôi. Thôi Thích có vẻ ngượng ngùng.
Tháp Bát Tư Kính trầm ngâm suy nghĩ. Hắn vẫn luôn cho rằng Linh Vũ quận vương tung ra phiếu bạc nguyên chắc chắn là muốn nó lưu hành ở các châu. Nhìn thế này, hóa ra lại không làm được sao?
Bởi vì sổ sách quá cồng kềnh, tính không xuể ư? Không nên chứ, một năm chỉ tổ chức hai lần hội chợ, có bao nhiêu sổ sách phải tính đâu.
Phiếu bạc nguyên của Linh Châu, Hạ Châu, Tuy Châu rõ ràng thông dụng mà!
Hay khoảng cách Đồng Châu quá xa xôi? Không quản lý nổi? Hoặc nhân lực không đủ?
Tháp Bát Tư Kính nghĩ mãi không thông, dứt khoát không thèm nghĩ nữa. Dù sao đối với trấn Thống Phương mà nói, đám đại binh đã đánh vào Quan Trung, thương gia cũng theo chân nam tiến Quan Trung, ai nấy đều kiếm được lời, thế là đủ rồi.
- Thương gia đến phường thị Đồng Châu buôn bán, tiền triều đình kiếm được sẽ ít đi nhỉ...
- Triều đình vơ vét vô độ, nào tiền trưng thu rượu, tiền trưng thu men rượu, thuế cửa ải, tiền tiến cúng, chợ trong cung thậm chí đồ cúng hoàng lăng. Các vị tể tướng mà còn thu nữa, e rằng thương gia chạy sạch. Thôi Thích nói với giọng mỉa mai, xem ra ngày thường bị vơ vét không nhẹ.
Hắn đương nhiên nhìn ra đây là hành vi cướp đoạt tài sản triều đình của Linh Vũ quận vương, nhưng lại có lợi cho đám thương gia bọn hắn, thuế nộp lại chẳng bao nhiêu, tội gì không làm?
Triều đình khó khăn ư? Nuôi lắm kẻ ăn bám quá! Sao phủ mưu sĩ Thống Phương không nuôi từng ấy kẻ nhàn rỗi?
Tiền không đủ thì đừng nuôi quân Thần Sách nữa! Hoặc nuôi tầm hai ba vạn người, đủ khống chế kinh kỳ là được. Hơn hai mươi huyện, cần lắm binh làm gì?
Hai nha Nam Bắc, quan lại cũng nhiều quá mức! Viện vận chuyển đường thủy, kho cầu Vị Thủy trống không mà vẫn nuôi ngần ấy quan lại, thật nực cười.
Nếu được, chiêm bái để Linh Vũ quận vương kiêm luôn chức Kinh kỳ chế trí sứ cho rồi, quản lý một phủ Kinh Triệu cùng Đồng, Hoa, Kim, Thương, gánh nặng của mọi người cũng nhẹ đi đôi chút.
Dù sao mảnh đất Quan Trung này, người ta thích đến thì đến, thích đi thì đi, triều đình còn làm gì được hắn? Chi cho sảng khoái còn hơn.
Thương gia yêu mến Linh Vũ quận vương, không ưa triều đình!
Vị Linh Vũ quận vương được đám thương gia yêu mến ấy đang bàn chuyện cùng các mưu sĩ trong phủ.
- Hội chợ Đồng Châu tổ chức một năm hai lần, có thể thu được bao nhiêu tiền? Thệu Thụ Đức rất quan tâm vấn đề này.
- Đại soái, phường thị Linh Châu tổ chức hai lần hội chợ, tổng thu được hơn hai vạn sáu nghìn đồng thuế thương mại, Đồng Châu chắc sẽ nhiều hơn một chút. Phán quan ty Chi độ Phong Vị đã được cử đi làm thứ sứ Tuy Châu, hiện tại công việc trong ty do Vi Trang quản lý.
Một đồng bạc nguyên xấp xỉ đáng giá chưa tới một phìn rưỡi tiền. Phường thị Linh Châu tổ chức hai lần hội chợ, tiền thuế thu được quy đổi ra tiền đồng xấp xỉ bốn vạn.
Đây mới chỉ là một nơi Linh Châu.
Hạ Châu cũng tổ chức hai lần, tiền thuế thu hơn một vạn đồng, thu nhập Tuy Châu hơn hai vạn đồng.
- Thu thuế chỉ là một mối lợi. Thệu Thụ Đức đứng dậy, nói: - Phải khiến ngày càng nhiều thương gia nhận ra thứ gọi là phiếu bạc nguyên này. Dù chỉ lưu chuyển trong tay thương gia cũng đem lại mối lợi cực lớn. Cuộc sống thường nhật của bách tính như củi gạo dầu muối giấm trà vốn chẳng dùng đến phiếu bạc nguyên, thương gia cứ đem tiền đồng trả lại cho bách tính là được.
Mọi người nghe vậy đều cười vang.
Phiếu bạc nguyên chỉ giới hạn sử dụng ở địa điểm cố định, lưu chuyển giữa các thương nhân mở tài khoản, bách tính bình thường rất khó tiếp xúc với thứ này. Bọn họ cũng chẳng cần tiếp xúc, bởi vì sinh hoạt hằng ngày căn bản không dùng đến số tiền mệnh giá lớn thế.
- Thương gia thấy nhiều, dùng nhiều rồi cũng sẽ yên tâm. Sau này lúc cần gấp, nói không chừng còn phải hỏi vay ngân hàng thanh toán phiếu bạc nguyên ấy chứ. Không chỉ thương gia, nói không chừng mấy vị quan triều đình cũng phải hạ mình cầu cứu tới cửa. Thệu Thụ Đức nói tiếp.
- Đây chẳng phải câu chuyện về vị soái chuyên đi vay mượn xưa kia sao? Vi Trang kinh ngạc lên tiếng.
Mọi người lại cười.
Những năm triều đình còn hưng thịnh, ví như thời kỳ Nguyên Hòa trung hưng của Hiến Tông, tướng lĩnh quân Thần Sách được cử ồ ạt ra các địa phương nhậm chức tiết độ sứ. Bọn họ buộc phải đi khắp nơi vay nặng lãi, hối lộ hoạn quan để cầu xin chức vụ thực quyền. Đến khi nhậm chức lại vơ vét tiền bạc để bù đắp thâm hụt.
Người đời có cách gọi hình tượng về đám tiết độ sứ xuất thân từ quân Thần Sách ấy: Soái đi vay.
- Ta đã gieo hạt mùa xuân, chỉ đợi mùa thu gặt hái thôi. Thệu Thụ Đức ngồi lại ghế, cười nói.