Lý Hàng đến Tấn Dương vào những ngày cuối tháng hai.
Đây không phải lần đầu tiên hắn đặt chân tới thành phố này. Mấy năm nay, hắn đã chạy qua lại vài bận, nhưng chưa có chuyến đi nào rắc rối và gai góc như lần này.
Hắn được bố trí ở tại nhà trạm trong thành Thái Nguyên, do phủ Hà Đông sắp xếp, ngặt một nỗi họ chưa nói khi nào hắn mới được yết kiến Lũng Tây Quận vương, vị Quận vương đất Lũng Tây.
Lý Hàng chẳng muốn ngồi không chờ đợi, bèn tản bộ ra khu vực thành huyện Tấn Dương để quan sát đời sống dân sinh.
Đại soái từng đưa ra một khái niệm gọi là "tiềm lực chiến tranh", muốn đánh giá xem thế nào thì cứ nhìn vào sinh kế của bách tính là rõ phần nào.
- Con cừu Tế Giản bán có năm trăm đồng, thật là trò cười!
Vài kẻ trông bề ngoài giống thương nhân ngồi xuống bàn, tiện tay đặt cung đao sang một bên, miệng vẫn không ngớt lẩm bẩm oán trách.
Lý Hàng cũng vừa lúc ngồi xuống, gọi mấy món gồm bánh bao nướng, cá, rượu cùng ít hoa quả rau củ, giá cả quả thực hơi đắt đỏ. Hầu như mọi thứ đều đắt hơn Linh Hạ, chỉ có cá là rẻ hơn chút ít.
Khu vực này coi như là một trong các khu chợ búa của ba thành Tấn Dương. Dù nằm trong địa phận huyện Tấn Dương, nơi đây lại do phủ Thái Nguyên trực quản, việc thu thuế diễn ra vô cùng gắt gao.
Một nơi giàu có như Hà Đông, vậy mà trải qua nhiều năm chiến tranh liên miên cũng đã rơi vào cảnh ngộ này rồi.
Đây có lẽ là thời kỳ cảnh quang Hà Đông ảm đạm nhất trong mười năm qua. Hoặc cũng có thể, đây lại là thời điểm tươi đẹp nhất của Hà Đông trong mười năm tới.
Lý Hàng điềm nhiên ngồi nghe, không hề động tĩnh.
- Cừu Tế Giản ở Hạ Châu bây giờ chỉ còn hai trăm bảy mươi đồng. Ta từng tới Tề Châu bảy năm trước, lúc ấy một con cừu giá tận bốn trăm đồng, những năm nay giá rớt thê thảm quá.
- Hằng năm phát tiền thưởng cho đám võ phu, phần lớn đều phải ném ra hai triệu con. Đám võ phu làm sao ăn hết nổi, đem ra ngoài bán thì giá chẳng tụt thê thảm sao?
- Nghe đâu còn cướp được không ít trâu, ngựa, dê, lạc đà về nữa, quan phủ nuôi không xuể, hoặc là làm thịt khô, hoặc là đem bán tống bán tháo. Hứa hẹn thế chứ ta vốn khoái thịt cừu, phen này mà được sang Hạ Châu thì sướng biết mấy.
- Nhắc đến chuyện cướp bóc. Năm ngoái mấy vạn võ phu kéo nhau đi đánh Hình Châu ở phía Đông, rốt cuộc cướp được cái gì về?
Hà Đông xuất binh đánh Hình Châu, binh lực huy động thực ra không hề nhỏ.
Lý Khắc Dụng trấn thủ Trạch, Lộ, đề phòng phía Hà Nam, quân người Hồ và người Hán cộng lại cũng phải ba, bốn vạn. Hai cánh quân của Lý Hãn Chi và Lý Tồn Hiếu đánh Hình Châu lại thêm bốn, năm vạn quân Mã Hán nữa. Một trận đánh kéo dài ròng rã nửa năm trời, tiêu tốn vô số tài lực, lại thêm mạng người bỏ lại không biết bao nhiêu.
- Cướp cái con khỉ! Mạnh Phương Lập đến cả tượng Phật trong chùa còn đem nung chảy để đúc tiền, trâu bò lương thảo bị vơ vét sạch sành sanh, nếu không thì dưới thế trận vây hãm kia, liệu có trụ nổi sáu bảy tháng trời không?
- Đánh một chuyến thế này hóa ra là lỗ vốn à?
Mọi người xung quanh đều thở dài ngao ngán.
Mấy năm gần đây, quân Hà Đông nam chinh bắc chiến, ngoại trừ việc nhanh chóng chiếm được hai châu Trạch, Lộ còn có chút lời lãi ra, các chiến dịch đánh Hình, Mê, Từ cùng quân Đại Đồng đều kéo dài đằng đẵng, tốn kém vô kể. Ba châu ở Hà Bắc vừa mới chiếm được nay dẫu chưa đến mức là vùng đất chết, nhưng cũng đã tan hoang tơi tả.
Mạnh Phương Lập gần như dốc toàn bộ vốn liếng vào cuộc chiến, để rồi thứ mà Quận vương đất Lũng Tây thu nhận bây giờ chỉ là một vùng Hà Bắc rỗng tuếch bị khoét sạch. Ngoài mấy chục vạn dân đen trắng tay, còn lại gì nữa? Mùa gieo hạt vụ xuân năm nay đã lỡ mất thời vụ, phen này chắc dân tình sắp đến cảnh ăn thịt lẫn nhau rồi.
Nhà họ Trương đem cháu gái đổi lấy thức ăn cho nhà họ Lý, nhà họ Lý đưa con trai đến cống nạp cho nhà họ Vương, nhà họ Hứa nửa đêm lén lút giết một đứa trẻ rồi đem thịt ướp muối giấu đi...
Những bi kịch nhân gian ấy, họ đã chứng kiến quá nhiều, đến mức giờ phút này có muốn thương xót cũng chẳng nổi nữa.
Người trong thời loạn, trái tim sớm đã lạnh băng như sắt nguội.
- Cứ đánh đấm kiểu này mãi, e rằng rồi cũng chẳng bằng Chu Toàn Trung đâu.
Lại có kẻ lên tiếng.
- Sớm muộn gì cũng thế thôi. - Mọi người phụ họa.
- Chu Toàn Trung cũng chẳng bằng Quận vương Linh Vũ.
Lý Hàng nghe đến đây mà trong lòng sảng khoái khôn tả. Tiếng thơm của Đại soái vậy mà đến cả đám thương hồ ở Hà Đông cũng tường tận.
Song, không phải ai cũng cho rằng Thiệu Thụ Đức hơn hẳn Lý Khắc Dụng. Ngay lúc ấy, một thực khách không kìm được bèn cất lời mỉa mai:
- Trấn Tỏa Phương nửa Hồ nửa Hán, cái tên Thiệu Thụ Đức kia cũng chẳng khác gì người Hồ, cướp bóc phụ nữ, cương thường phế bỏ, đâu có chút phong thái của một bậc hùng chủ!
Mọi người nghe vậy đều cười phá lên.
- Hùng chủ... Hùng chủ mà để cho bách tính mua một đấu gạo giá tận một trăm đồng, trong khi ở Hạ Châu chỉ có bốn đồng, ngươi có giỏi thì ra ngoài nói với dân chúng xem sao.
- Ta từ phủ Hà Trung mua vải vóc về Thái Nguyên, đi ngang qua huyện Lãm nộp một bãi thuế quan, đến Thạch Châu lại nộp tiếp, vào đến phủ Thái Nguyên vẫn phải nộp! Ra tới chợ thì đủ loại thứ tiền nhiều như lông bò. Hùng chủ biết bóc lột là tài đấy, dù sao thì ta làm ăn không để mình chịu lỗ, ngươi mua vải nhà ta phải trả giá cao hơn, thử hỏi đây là lỗi của ai?
- Lão đây ghét nhất loại người như ngươi. Năm kia ta buôn một chuyến đào mận, đi giữa đường bị binh lính cướp sạch, nếu không nhờ phản ứng nhanh thì cái mạng cũng chẳng còn. Quận vương đất Lũng Tây với Quận vương Linh Vũ vốn là anh em kết nghĩa, nếu cơ nghiệp Hà Đông này vào tay...
- Uống say lú lẫn cả rồi đấy à? Mồm mép không biết giữ cửa miệng cơ à? - Một thương nhân từng trải vỗ mạnh xuống bàn, quát lên.
Mọi người thấy thế liền im bặt, không nói thêm câu nào nữa.
- Bọn thương nhân nặng lòng vì lợi mà chẳng biết lễ nghĩa! Chẳng hiểu lễ phái là gì, nói chuyện với các ngươi khác nào đàn gảy tai trâu. Hà Đông là một trấn danh tiếng, há lại để cho kẻ vùng Sóc Phương đến thống trị ư?
Vị thực khách nức nở đứng phắt dậy, hậm hực bỏ đi.
Lý Hàng liếc theo bóng hắn. Nhìn bộ dạng gấm vóc lụa là khắp người kia, hẳn là kẻ không phải lo cơm áo, sống trong cảnh sung túc đủ đầy.
Loại người này đúng là đứng nói chuyện mà không biết đau lưng. Đám dân đen đầu tắt mặt tối, nếu có thể bỏ bốn mươi đồng mua gạo thì chẳng ai dại gì bỏ ra năm mươi đồng, huống hồ là một trăm đồng.
Lúc Quận vương Linh Vũ mới đặt chân đến Tể Châu, giá lương thực cũng chỉ tầm bốn mươi đồng, thế mà ngót nghét chục năm trôi qua, năm nào cũng đánh nhau sứt đầu mẻ trán, dân số lại tăng lên gấp mấy lần, vậy mà giá lương thực vẫn duy trì được mức giá ấy, thậm chí giá thịt và sữa còn giảm xuống. Một vị quan cai trị hiền đức nhường ấy, bách tính tự khắc tôn kính yêu mến.
Xem ra, sau này có thể để thêm nhiều thương hồ Hà Đông sang Linh Hạ buôn bán. Nhờ có họ, thanh danh của Đại soái nhất định sẽ vang dội khắp một phủ bảy châu này. Ngày sau nếu đại quân tiến đánh Hà Đông, có lẽ sẽ bớt đi được không ít lực cản.
Thảnh thơi dùng bữa xong, Lý Hàng rời khỏi quán ăn, tiếp tục rảo bước đi dạo khắp phố phường.
- Chủ quán, bánh của lão làm ngon thế này, buôn bán hẳn là rất khấm khá nhỉ?
- Ấy dà. Năm năm trước, con phố này có tới bảy hàng bán bánh, năm hàng bán bánh bao, bốn hàng bán rượu, thế mà nay đã thưa thớt đi mấy tiệm. Người ta toàn mua bột về tự làm ở nhà, ra tiệm mua bánh ít hẳn đi.
- Chủ quán, hàng thịt...
- Hàng cám...
Lý Hàng dành trọn một ngày trời lang thang khắp các khu chợ, thông qua việc trò chuyện để thăm dò giá cả các mặt hàng, sau đó đối chiếu với trước kia xem biến động ra sao.
Sự biến động của giá cả thường gắn liền trực tiếp với nguồn cung và khâu vận chuyển. Lý Hàng từng có thời gian theo học ở Ty Thám Vọng, nên hắn thừa hiểu mấy ngọn ngành này.
Trở về nhà trạm, hắn đóng chặt cửa lại, bắt tay ngay vào việc viết báo cáo.
"... Chiến tranh liên miên, của cải và sinh mạng dân chúng hao hụt kiệt quệ, phố xá điêu tàn ảm đạm. Bách tính lầm than dưới gót giày binh đao giặc giã, giá gạo leo thang chóng mặt. Vùng Giới, Đại, người Xạ Đà cướp bóc chính châu huyện của mình, dân đi ăn mày dọc đường đông như trẩy hội. Trạch, Lộ vốn là châu phủ giàu có, nay dưới quyền cai trị của Lý Hãn Chi, một con chuột giá trị tới bảy nghìn đồng... Duy chỉ có Thái Nguyên cùng các châu huyện lân cận là còn được an ninh đôi chút, thế nhưng kho tàng cạn kiệt bên trong Hà Đông, qua đó cũng đủ thấy rõ phần nào..."
"... Từ thời Tần Hán đến nay, ngựa Đường là thịnh vượng nhất, Hà Đông vốn cũng có các viện chăn nuôi ngựa. Thế nhưng dân chúng mua ngựa, mỗi con phải bỏ ra hai vạn năm nghìn đồng, hoặc sáu, bảy mươi súc lụa. Đến tận nơi mới mục sở thị, hóa ra giá ngựa Hà Đông lại đắt đỏ đến thế. Từ đó mà xét, chính sách nuôi ngựa đã hỏng bét, gần như chẳng khác gì U Châu, kém xa Thành Đức. Nếu chặt đứt con đường thông ra thảo nguyên của chúng, có lẽ sẽ thu lại mối lợi to lớn."
"... Trâu là gốc của nghề cày cấy, trâu ngựa của quan hay dân đều là nguồn lực vô cùng quan trọng. Một con trâu ở Hà Đông giá ba nghìn năm trăm đồng, trong khi trâu ở Linh Hạ chỉ có hai nghìn rưỡi. Các hộ dân phủ Thái Nguyên, cứ hai ba nhà phải hùm xép chung nhau một con trâu, túng quẫn đến mức này, há còn trị quốc được sao?"
"... Thường dân bậc trung trở xuống, việc ăn thịt không hề dễ dàng, chỉ khi nào nhà có việc hiếu hỉ mới dám mua cừu mổ thịt. Người buôn cừu ở phủ Thái Nguyên cho hay, cừu đực giá bốn trăm đồng, cừu thiến giá năm nghìn, cừu non hai trăm rưỡi. Cảnh ngộ thế này, hỏi sao người già bảy mươi tuổi có thể được ăn thịt?"
"... Đào, lý, hạnh, táo..."
Lý Hàng vừa hồi tưởng vừa hí hoáy viết, viết xong mà trong lòng được một phen gội rửa tư tưởng "yêu trấn" sâu sắc.
Con người ta sợ nhất là đem ra so sánh. Đại soái Thiệu của Sóc Phương mà đặt lên bàn cân so với Đại soái Lý của Hà Đông, thì quả thực là bậc thánh hiền không ai sánh bằng.
Tuy nhiên nói đi cũng phải nói lại, Hà Đông hiện tại kỳ thực vẫn còn tàm tạm. Dù sao thì Lý Khắc Dụng cầm quyền chưa đến bảy năm, vẫn chưa có đủ thời gian để tàn phá cơ đồ. Cứ đợi đến đời con cháu hắn, e rằng bách tính Hà Đông sớm thành thây khô hết cả. Một trấn lớn với dân số cả triệu người, khéo mà bị hao hụt đi hơn một nửa (trong lịch sử, đến thời hậu Hán thì dân số sụt giảm nghiêm trọng tới hơn bảy thành, tốc độ lao dốc còn nhanh hơn cả Hà Nam, Hà Bắc và Quan Trung).
"Lý Khắc Dụng e là không đủ sức đối phó đồng thời với cả hai mối đe dọa Đông lẫn Tây." Lý Hàng không viết câu này vào báo cáo, sợ làm ảnh hưởng đến phán đoán của Đại soái, nhưng hắn tin một người thông minh anh võ như Đại soái hoàn toàn có thể đọc ra điều đó qua từng câu chữ.
Đây không phải chuyện Lý Khắc Dụng thích dỗi là giải quyết được, tiền tài lương thảo đâu phải từ trên trời rơi xuống.
Trấn Sóc Phương đang mang đà vươn lên mạnh mẽ, trong khi trấn Hà Đông lại trượt dài dốc xuống. Đại soái chỉ cần vững bước tiến chắc, không đi đường tắt hiểm nguy, không tiến đánh liều lĩnh, cứ để cho Lý Khắc Dụng quậy phá thêm chục năm nữa, đến lúc đó đối phương sẽ chẳng còn chút sức kháng cự nào.
Tiền tài lương thảo vốn đã ngày một vơi cạn, lại còn đi gây thù chuốc oán khắp nơi, mở chiến tuyến trên nhiều mặt trận, đây chẳng khác nào tự rước lấy con đường diệt vong.
Trừ phi Lý Khắc Dụng vào lúc lâm chung tuyệt vọng liều chết một phen, may mắn vớ được một thắng lợi quân sự mà chính hắn cũng không dám tin, nhờ vào vận may trời cho để đánh bại Đại soái hoặc Chu Toàn Trung.
Nhưng sao con người ta lại có thể phó mặc hy vọng vào một thứ mơ hồ đến thế?
- Không hay biết sứ giả Hạ Châu có đang ở trong nhà trạm không?
Bên ngoài bỗng vang lên tiếng hỏi vọng vào.
- Phó sứ đang nghỉ ngơi trong phòng, dám hỏi tướng quân đây là... - Tướng tùy của Lý Hàng cất tiếng hỏi.
- Ta là Nghĩa nhi quân sứ Lý Tồn Tiến, đặc biệt đến mời sứ giả Hạ Châu sang Dương Khúc một chuyến.
Lý Hàng khẽ động lòng.
Đại soái không lập ra Nghĩa nhi quân, nhưng ở các trấn trong thiên hạ, Nghĩa nhi quân có thể nói là nhiều như nấm sau mưa, phần lớn đều là lực lượng thân tín của các phiên soái. Việc phái Lý Tồn Tiến đến mời chứng tỏ Lý Khắc Dụng vẫn dành sự coi trọng nhất định, đồng thời cũng là nể mặt Đại soái.
Lý Hàng cất gọn văn thư giấy tờ vào tráp, chỉnh lại vạt áo rồi sải bước đi ra khỏi phòng, cất giọng đáp:
- Ta chính là Lý Hàng. Quận vương đất Lũng Tây đang ở Dương Khúc ư?
- Đúng thế. - Lý Tồn Tiến đáp: - Đại soái đang duyệt binh ở Dương Khúc, triệu kiến sứ giả tới để hỏi chuyện.
Duyệt binh thì ắt phải ban thưởng. Hà Đông đã nghèo túng đến nông nỗi này rồi mà Lý Khắc Dụng vẫn còn giở trò này ra, bảo hắn hiếu chiến tàn bạo cũng chẳng oan chút nào!
Thêm nữa, Lý Hàng cũng nhạy bén ghi nhớ ngay địa danh Dương Khúc.
Huyện này nằm cách phía bắc Tấn Dương bảy mươi dặm, chính là chiếc cửa ngõ phía bắc trọng yếu của phủ Thái Nguyên. Cuối thời Càn Phù, Đại soái Thiệu từng mang quân chinh phạt Hà Đông, khi vây quét cha con Lý Quốc Xương, đã từng thống lĩnh Thiết Lâm Đô đóng quân tại Dương Khúc.
Cách Dương Khúc về phía bắc bảy mươi dặm có trấn Thạch Lĩnh và cửa ải Thạch Lĩnh, vốn là yết hầu quân sự của Hà Đông, Khang Truyền Khuê trước kia từng giữ chức Thạch Lĩnh trấn tướng.
Chỉ cần canh giữ vững vàng cửa ải này, Thái Nguyên sẽ hoàn toàn vô sự, ấy là bởi địa thế nơi đây hiểm trở vô cùng, chỉ vừa đủ cho một chiếc xe đơn độc lọt qua.
Hà Đông quả thực là một vùng đất đai trù phú, phía bắc lại có biết bao hiểm quan, riêng cửa ải Nhạn Môn đã có tới hai nơi, bịt kín tất cả các ngả đường. Chỉ có khu vực phía nam là hơi trống trải, thảo nào Chu Toàn Trung đánh chiếm lại dễ dàng đến thế.
- Không rõ Quận vương đất Lũng Tây vì cớ gì lại đại duyệt chư quân ở Dương Khúc vậy? - Sau khi bước lên chiếc xe ngựa do người Hà Đông phái tới, Lý Hàng cất lời hỏi.
Lý Tồn Tiến giục ngựa đi sóng đôi cạnh xe, ngậm miệng không đáp.
Lý Hàng bất giác nhíu mày. Quân Tấn xuất chinh Bắc phạt, thường sẽ tập trung binh mã ở Dương Khúc, sau đó mới chia thành từng đợt tiến lên phía bắc đánh Hãn, Đại.
Lý Khắc Dụng rốt cuộc đang toan tính trò gì đây?