Thành trì đã bắt đầu tấp nập bóng người, phần lớn là gia quyến của các tướng lĩnh và nha lại trong mạc phủ. Ngoài thành, thân nhân của mấy vạn quân sĩ cũng kéo đến sinh sống, số lượng còn đang ngày một tăng lên.
Các công trình kiến trúc lớn nhỏ đã dựng lên được hơn nửa. Chỉ thêm một năm nữa là có thể hoàn thiện phần việc chính, sau đó sẽ do tư nhân tự bỏ vốn để từ từ tô điểm thêm cho trọn vẹn.
Vi Lăng đang rảo bước trên con đại đạo hướng bắc nam, con đường chủ chốt của thành mới Hoài Viễn.
Hắn chẳng thấy nơi này có gì đặc biệt. Dù sao thì ở kinh thành Trường An ngắm chán chê rồi, nhìn đâu cũng thấy thành trì nơi đây kém đi vài phần vị trí.
Thành mới và thành cũ Hoài Viễn gộp lại, e rằng chỉ xếp vào hàng thượng đẳng nếu đặt trong hệ thống châu thành. Nhưng châu thành thì vẫn chỉ là châu thành, chẳng thể sánh với tầm vóc của quốc đô. Chẳng qua miền Tây Bắc vốn hoang vu hẻo lánh, đến mức cả Thống Vạn Thành hay Linh Châu đều bị coi là những đại thành hùng vĩ. Quy mô của thành mới Hoài Viễn vượt xa Linh Châu và Hạ Châu, bảo sao người ta thấy mới lạ.
Thế nhưng, thành mới Hoài Viễn vẫn có một điểm khiến Vi Lăng phải tò mò, chính là nguồn sinh khí sôi động đến ngỡ ngàng nơi đây.
Sự hội tụ của các tuyến thương đạo đã mang lại một nền thương nghiệp phồn hoa.
Ngay trong các phường thị, những dãy hàng lúa gạo, cửa tiệm tơ lụa, cửa hàng dầu hạt cải đã mọc lên, chia thành hơn bốn mươi mặt hàng kinh doanh lớn nhỏ.
Võ phu đúng là lắm tiền! Người nhà bọn chúng chẳng cần lao động cũng đủ ăn đủ mặc. Chỉ cần chăm chỉ hơn một chút, xới thêm dấv khoảnh ruộng, là có thể sống một đời sung túc.
Vi Lăng vừa được bổ nhiệm làm Khổng mục quan ty Chi độ thuộc mạc phủ Sắc Phương, chức vụ này tương đương với vị trí hắn từng đảm nhận dưới trướng Chu Bảo, cũng xem như một viên nha lại trung tầng.
Đến nha môn ty Chi độ, hắn đi thẳng vào bái kiến thượng quan là Phong Vị.
Hai người em họ của Phong Vị đã vào hầu hạ đại soái từ rất sớm, sinh được một trai hai gái, cực kỳ được sủng ái. Danh vọng của dòng họ Phong ở Hà Trung tuy không bì được nhà họ Vi ở Kinh Triệu, nhưng người ta là dòng chính thống, còn hắn chỉ là thứ con cháu nhà họ Vi đã sa sút. Hừm, ai sang ai hèn thì còn chưa biết chừng.
- Đại lang đến đúng lúc lắm, đi theo ta ra ngoài một chuyến. - Phong Vị vừa sai người thu dọn đồ đạc vừa nói.
- Phán quan muốn đi đâu? - Vi Lăng ngạc nhiên hỏi.
Ngày đầu tiên đi làm sau kỳ nghỉ Tết, chẳng phải người ta thường dành thời gian để gặp gỡ hàn huyên hay sao? Sao lại vội vã thế này?
Phong Vị nhìn thấu vẻ hoang mang của Vi Lăng, liền giải quyết:
- Ra khỏi cửa thành Triều Kinh, đến nơi rồi ngươi khắc biết.
Vi Lăng mới nhậm chức chưa lâu, nghe xong vẫn thấy mơ hồ khó hiểu, nhưng đành bảo viên sai dịch mang theo sổ sách, bút mực cùng các thứ vật dụng, chuẩn bị lên đường.
- Vương tướng quân, làm phiền ngài rồi. - Vừa bước ra khỏi cổng lớn, Vi Lăng giật mình khi thấy hai đội quân đang đứng chờ sẵn, tất cả đều mặc giáp mang binh khí. Đặc biệt là những chiếc cung đã được kéo căng dây, trông như thể sẵn sàng nghênh chiến bất cứ lúc nào. Thế nhưng Phong Vị lại tỏ ra vô cùng thản nhiên, còn chủ động hành lễ với vị tướng dẫn đầu.
- Đã kiểm đếm xong xuôi, không có vấn đề gì. Đi thôi, đứng lố nhố ở đây chướng mắt lắm. - Vương Kiến Cập vừa nói vừa cầm một cây cung trên tay thúc giục.
- Cũng phải, phải nhanh tay lên thôi, đại soái rất coi trọng việc này. - Phong Vị đáp lời.
Màn thăm hỏi kết thúc, đoàn người bắt đầu xuất phát.
Đi theo còn có một cỗ xe ngựa, trên xe chất mấy chiếc thùng gỗ dán đầy giấy niêm phong, chẳng rõ bên trong đựng thứ gì.
Thế nhưng việc điều động hẳn một trăm tinh binh quân Thiên Đức đến hộ tống thế này chứng tỏ bên trong chắc chắn là vật quan trọng bậc nhất.
Vi Lăng cưỡi một con ngựa trắng, thong thả theo sau phán quan Phong Vị, rời khỏi cổng Triều Kinh rồi rẽ ngoặt về hướng đông nam.
Phía đông nam có cửa nước của thành mới Hoài Viễn, một con hào nối thẳng ra đại giang. Chỉ có điều mặt nước lúc này đã đóng băng, thuyền bè tạm ngưng hoạt động, cánh cửa ở thủy môn cũng đã đóng chặt.
Đoàn người nhanh chóng đến đích. Đó là một khu chợ vẫn đang trong giai đoạn xây dựng. Những dãy nhà bên trong đã cất xong, đường sá cũng được tu sửa gọn gàng, nhưng bức tường bao quanh phường thị thì chưa hoàn thiện, tạm thời chỉ vây quanh bởi một hàng rào cọc gỗ.
Bên ngoài tường phường có binh sĩ canh gác, nhưng không phải nha quân cũng chẳng phải châu binh, mà là một đội ngũ mới được thành lập ở Linh Châu mang tên "Thuế cảnh".
Binh lực của Thuế cảnh Linh Châu là năm trăm người, vừa vặn một doanh, sở hữu ba trăm con ngựa. Đãi ngộ y hệt nha quân, mỗi tháng lĩnh hai thạch lương thảo, một năm có năm lần ban thưởng, việc luyện tập cũng do nha môn Đốc giáo sức kiêm nhiệm.
Thuế cảnh tạm thời do đại soái trực tiếp quản lý. Toàn bộ vùng Sắc Phương hiện có ba doanh Thuế cảnh, một ở Linh Châu, một ở Hạ Châu, một ở Túy Châu, sức chiến đấu khá tốt, gần như có thể coi ngang ngạnh với nha binh.
Sau khi trao đổi với đám lính Thuế cảnh đang làm nhiệm vụ và xuất trình giấy tờ kiểm tra, đoàn người bước vào trong phường thị, tiến thẳng đến một tòa đại viện ba gian trước sau, đi vào qua chiếc cửa phụ được mở tạm.
- Cung quân sứ. - Phong Vị lại hành lễ với người đang bước ra đón là Cường Toàn Thắng.
- Phong phán quan, số đồ đạc đã đến đủ chưa? - Cường Toàn Thắng nhìn sang mấy chiếc thùng trên xe ngựa, cất tiếng hỏi.
- Ba vạn chiếc bánh bạc, đều ở cả đây rồi. - Phong Vị đáp.
Cường Toàn Thắng nghe vậy cũng chẳng dài dòng, lập tức phân phó người mở thùng để kiểm đếm.
Hồi lâu sau, viên sai dịch của nha môn Cung quân sứ đã kiểm đếm xong xuôi. Sau khi xác nhận lại nhiều lần, Cường Toàn Thắng ký tên ấn triện lên văn bản giao dịch.
Phong Vị thấy vậy mới thở phào nhẹ nhõm.
Ba vạn miếng bạc cuối cùng cũng giao dịch xong xuôi. Chẳng phải vì tiếc tiền, mà thực chất việc này do chính tay đại soái giao phó, trọng trách vô cùng to lớn.
- Đi thôi, vào trong nhà rồi nói chuyện. - Cường Toàn Thắng nói: - Mấy vị hào phú lớn trong trấn đều có mặt cả rồi, vừa hay ngồi lại bàn bạc luôn một thể.
Đi qua một dãy hành lang dài, mọi người bước vào một căn đại sảnh rộng rãi, bên trong đã ngồi sẵn hơn chục vị thương gia lớn. Vi Lăng chẳng quen ai trong số đó, nhưng Phong Vị rõ ràng là nhẵn mặt hầu hết bọn họ.
- Chư vị. - Cường Toàn Thắng hắng giọng, đảo mắt nhìn đám quan lại từ các nha môn khác cùng những thương nhân lớn đến từ các châu rồi cất tiếng: - Đại soái có lệnh, bắt đầu từ năm nay, các vụ mua bán lớn đều phải tập trung giao dịch trong khu vực phường thị.
Triệu Thành và Khang Phật Kim đưa mắt nhìn nhau. Chuyện này vốn dĩ đã nằm trong dự liệu, suy cho cùng cũng chỉ để thu thuế cho dễ dàng hơn mà thôi.
Việc kinh doanh đã đạt tới tầm cỡ của hai người bọn họ, thực chất chẳng còn cần phải trốn thuế nữa. Đám võ phu kia nào phải loại dễ nói chuyện, hễ thiếu tiền là chúng sẽ lăn ra vòi vĩnh. Trốn thuế quá nhiều vừa nguy hiểm, mà đến khi mạc phủ túng thiếu, kiểu gì cái đám đại gia chúng nó cũng lôi ra vặt lông đầu tiên. Cần gì phải rước họa vào thân? Mấy kẻ buôn bán nhỏ mọn trốn thuế thì thôi đi, thương nhân lớn thì trốn đi đâu cho thoát?
- Mọi hoạt động mua bán trong phường thị đều phải ghi chép tập trung, có thể bù trừ lẫn nhau. - Cường Toàn Thắng nói tiếp.
- Xin mạo muội hỏi Cung quân sứ, ghi chép theo kiểu nào, mà bù trừ ra sao? - Triệu Thành lên tiếng hỏi.
Vi Lăng liếc nhìn hắn ta một cái. Nghe đồn kẻ này là thúc phụ bên họ hàng của Triệu Ngọc, ái thiếp của đại soái, nay lại là người đầu tiên lên tiếng hỏi, ngẫm nghĩ thấy khá là thú vị.
- Mỗi thương gia khi vào cửa đều phải đến phân ti phường thị thuộc nha môn Cung quân sứ để lập công văn, gọi là "tài khoản". Mỗi lần thực hiện một thương vụ, thu nhập và chi tiêu đều phải kê khai rõ ràng trong tài khoản, do nha môn phái sai dịch thống nhất ghi chép lại. Khoản thu và khoản chi có thể đem ra bù trừ cho nhau…
Nói một cách đơn giản, đây chính là một hệ thống ngân hàng thanh toán.
Những giao dịch lớn đều tập trung thực hiện tại một chỗ. Có người bán được một lô hàng thì tính vào khoản thu, mua một lô hàng thì tính vào khoản chi. Thu và chi có thể triệt tiêu lẫn nhau, cuối cùng tính ra khoản số dư. Kẻ nào có thặng dư thì nha môn bù tiền, kẻ nào thâm hụt thì phải đến nha môn nộp tiền.
Tất nhiên, những người có thặng dư và thâm hụt hoàn toàn có thể tự giao dịch riêng với nhau bên ngoài, hình thức này tương tự như việc vay mượn, nha môn không nhúng tay vào, các người tự lo liệu lấy, tất cả đều dựa vào chữ tín.
Thực chất đây là một hình thức mậu dịch kiểu hội chợ, triển lãm, lấy các giao dịch lớn làm trọng tâm. Nó cực kỳ thịnh hành ở châu Âu thời trung cổ, và triều đình ta cũng đã có mầm mống từ lâu. Chẳng hạn như thương nhân châu nào đó vận chuyển hàng hóa đến Trường An, sau khi bán xong liền đến ty tiến tấu đóng tại Trường An của trấn đó hoặc tìm những đại thương nhân có tiếng để nhận lấy một tấm thẻ tín vật, lúc về quê cứ thế mang ra đổi lấy tiền.
Tiến tấu ty của triều đình, trước khi Hoàng Sào làm loạn vùng Quan Trung, từng đảm nhận một phần chức năng của ngân hàng.
Không còn nghi ngờ gì nữa, mô hình giao dịch thế này mang lại lực đẩy cực lớn cho thương nghiệp, đồng thời cũng có lợi cho triều đình trong việc thu thuế.
Đám đại thương nhân thường buôn bán những món tiền lớn đến vạn quan. Lấy tiền Khải Nguyên Thông Bảo thời Hội Chương làm ví dụ, một quan có tám trăm đồng, nặng sáu cân bốn lạng, vạn quan tiền chính là sáu mươi tư cân, mang đi vận chuyển đường dài quả thực khổ sở vô cùng, rủi ro lại cao ngất ngưởng. Đừng nói chi đến chuyện một số châu huyện còn chẳng cho phép tiền đồng mang ra khỏi địa giới, điều đó càng bóp nghẹt các giao dịch thương mại.
Mô hình giao dịch theo kiểu hội chợ, khi các thương nhân mở tài khoản trong "ngân hàng thanh toán", chẳng khác nào chuyển khoản cho nhau, bù trừ chi thu rồi thanh toán tập trung. Cách làm này không chỉ giảm thiểu tối đa nhu cầu về các loại tiền tệ như tiền đồng hay lụa là, mà lại vô cùng tiện lợi.
Tiền đồng thì chất lượng chẳng đồng đều, luôn là nỗi đau đầu của thương nhân. Có những mẻ kém chất lượng, đập xuống đất là vỡ làm đôi, thử hỏi ai dám nhận loại tiền này?
Lụa là thực ra cũng khó định giá, bởi vì kiểu dáng, phẩm chất khác nhau nên giá cả chênh lệch rất lớn, lại thêm các yếu tố như năm sản xuất hay độ cũ mới, tất cả đều tạo thành rào cản lớn cho giao dịch thương mại.
Vậy thì, hội chợ sẽ dùng loại tiền tệ nào để ghi chép sổ sách đây?
- Xin mạo muội hỏi Cung quân sứ, trong thời gian diễn ra hội chợ, mọi mua bán đều dùng vật gì để ghi sổ? - Triệu Thành lại cất tiếng hỏi.
Vi Lăng thầm mỉm cười mỉa mai, tên này đích thị là kẻ được thuê để tung hứng rồi đây.
Cường Toàn Thắng gật đầu, ra hiệu cho đám tiểu đồng mang những đồng bạc được đúc sẵn ra phát cho mỗi thương gia năm đồng. Sau đó lại có người bưng ra một số vật dụng đặt lên bàn.
- Triều đình đã phân phát thước cân cùng các tiêu chuẩn đo lường như thước năm tấc, đấu, thăng, hợp cho các ty ở kinh thành và khắp các châu thiên hạ. - Cường Toàn Thắng chỉ vào những dụng cụ đo lường đặt trước mặt rồi nói.
Dụng cụ đo lường đều do Thái phủ ty của triều đình chế tạo, định kỳ phân phát cho các đạo châu trong thiên hạ bằng chất liệu đồng.
Thực chất đây là một loại dụng cụ tiêu chuẩn, do triều đình ban hành để làm thước đo thống nhất cho các châu. Địa phương sẽ dựa vào đó để chế tạo lại rồi sử dụng trong sinh hoạt hằng ngày.
Lấy việc cân đo làm ví dụ, triều đình có quy định: "Lấy trọng lượng của một trăm hạt thử ở giữa làm một chu, hai mươi bốn chu là một lạng, mười sáu lạng là một cân."
Cây thử vốn là một loại hoa màu mọc ở một vùng nào đó thuộc Hà Trung, lấy đó làm chuẩn, trọng lượng của một trăm hạt có kích thước trung bình được tính là một chu.
Nói một cách nghiêm ngặt thì cách này không hẳn là quá chính xác. Nhưng đây là thời cổ đại, có thể xem là đã rất tốt rồi, những yếu tố cân nhắc được tính toán tương đối toàn diện.
Triều đình lấy đây làm chuẩn mực, chế tạo ra các dụng cụ cân đong phát xuống các châu trong thiên hạ làm tiêu chuẩn.
- Miếng bạc này gọi là "viên", nặng mười tám chu, chín phần bạc một phần đồng, cứ thế mà dùng vật này để ghi sổ. - Cường Toàn Thắng cất lời.
Đồng bạc thực chất tồn tại với tư cách là tiền tệ ghi sổ của hội chợ. Nhưng khác với thứ tiền tệ tưởng tượng mà người châu Âu thời trung cổ hay dùng (như mác, lira), đây là thứ có hiện vật đàng hoàng.
Số bạc sản xuất từ mỏ bạc Cao Lan đã đúc được hơn năm vạn tám nghìn viên, toàn bộ được cất giữ tại nha môn ty Chi độ. Nay đã chuyển ba vạn viên sang nha môn Cung quân sứ để phòng ngừa những lúc cần dùng tới.
Một phiên hội chợ thông thường sẽ được dự toán trước, đại khái việc mua bán sẽ cân bằng với nhau, không nhất thiết phải chi ra quá nhiều bạc. Ba vạn viên này quả thực chính là đem ra để dùng cho những tình huống khẩn cấp.
Đương nhiên, nếu kết thúc hội chợ mà đám thương nhân phe Linh Hạ thực sự rơi vào trạng thái thâm hụt mậu dịch, cần phải bù tiền cho người khác nhưng tiền bạc lại không đủ, đại soái Thiệu sẽ phái người cấp cho một tờ giấy chứng nhận. Người cầm giấy chứng nhận này sau một khoảng thời gian cố định (chẳng hạn như sau mùa gặt), có thể mang giấy đến để lãnh đủ mọi thứ bao gồm lương thực, ngựa chiến, tiền bạc, do nha môn Cung quân sứ phát hành tờ phiếu đó chi trả, đồng thời có thể bù đắp thêm một chút tiền lãi.
Hiện nay Trung Nguyên chiến loạn liên miên, các thương nhân đến Linh Hạ buôn bán có thể thu mua vô số mặt hàng như da thú, gân động vật, lông chim hay ngựa chiến. Nếu Thiệu Thụ Đức bằng lòng bán mười vạn con ngựa, thậm chí sẽ có kẻ dám nuốt trọn số lượng ấy.
Trong các cuộc chiến tranh mức độ khốc liệt cao, ngựa đã trở thành một thứ tiêu hao phẩm, một trận đại chiến chết vài nghìn con là chuyện hết sức bình thường.
Đại soái Thiệu đã chuẩn bị để đại thông mã hành độc quyền việc buôn bán ngựa của các ty mục quản cùng các bộ tộc người rợ rồi. Năm ngoái lão ta keo kiệt, chỉ bán ra ngoài vạn con ngựa, thế mà nhu cầu mua lại lên tới hơn ba vạn con... cái đám sát tinh này, thời buổi đánh trận bây giờ hung hãn thế cơ à?
Phải rồi, nếu các thương nhân bản địa ở Linh Hạ buôn bán có thặng dư, nha môn Cung quân sứ sẽ thanh toán bằng tiền đồng, lụa là, lương thực hoặc các loại tiền cứng quy đổi tương đương theo giá trị đồng bạc.
Họ cũng có thể lựa chọn gửi khoản thặng dư đó ở nha môn Cung quân sứ, dùng để nộp thuế, mua đất đai, hoặc để dành sử dụng vào phiên hội chợ lần sau.
Chỉnh đốn trật tự thương nghiệp, thúc đẩy mậu dịch thương mại, là việc Thiệu Thụ Đức đã ấp ủ từ lâu.
Chẳng vì lý do gì khác, chỉ vì tiền. Hành vi giao dịch thương mại càng nhiều, thuế thương nghiệp thu được càng lắm, đây là điều hiển nhiên.
Những thứ đang cản trở thương nghiệp hiện nay, thứ nhất là chiến tranh, cái này ai cũng hiểu. Thứ hai là việc các châu hạn chế mang tiền đồng xuất biên giới, gây phiền hà vô cùng, bóp chết ngay từ đầu vô số tiềm năng giao dịch, cản trở sự lưu thông hàng hóa. Thứ ba là chất lượng tiền đồng và lụa là hỗn tạp, khó định giá, việc thanh toán gặp nhiều trắc trở khiến không ít vụ giao dịch đổ bể.
Việc tung ra loại tiền tệ ghi sổ lấy bạc nguyên chất làm chuẩn mực, tổ chức giao dịch đại tông tập trung vào thời gian cố định dưới hình thức hội chợ, triển lãm, chắc chắn quy củ, tiện lợi và an toàn hơn nhiều so với kiểu buôn bán lộn xộn trong dân gian.
Còn về chút thuế thương nghiệp thu được tại hội chợ thì chỉ là chuyện nhỏ... à không, đối với đại soái Thiệu thì không phải chuyện nhỏ đâu, một khoản tiền lớn đấy chứ!
Thuế nhà cửa 3%, thuế qua cửa 2%, cộng thêm thuế chuyên doanh đối với một số mặt hàng đặc biệt như thuế ngựa sắp sửa thu tới, cùng với loại thuế tem mà đại soái Thiệu đang chần chừ không biết có nên làm hay không, tức là in ra một số loại giấy tờ dán lên chứng nhận giao dịch, để chính phủ đứng ra công chứng, giúp các thương nhân có thêm chút an tâm về mặt tâm lý. Nếu tổng giá trị thương mại của một phiên hội chợ có thể đạt tới mười vạn viên, vậy thì mạc phủ ít nhất cũng thu về được một vạn viên tiền thuế, tương đương với một vạn rưỡi quan tiền đồng.
Đừng quên là vẫn còn thuế quan 10%, thu cả hàng xuất lẫn nhập, thương nhân thu hút tới càng đông thì tổng thuế quan thu về lại càng cao.
Đám đại thương nhân kỳ thực chẳng sợ nộp thuế, bọn họ chỉ sợ không làm ăn được gì. Một con ngựa mua vào ở Hạ Châu với giá hơn ba mươi tấm lụa, mang về Thục Trung bán lại lời gấp mấy lần, hoàn toàn không phải là chuyện phóng đại. Chút thuế thương nghiệp kia tính ra có đáng là bao, cười chết đi được, chỉ như lông ngỗng ngoài mưa mà thôi.
Đại soái Thiệu cung cấp cho thương nhân một địa điểm an toàn, cung cấp tiền tệ ghi sổ cùng hệ thống ngân hàng thanh toán để thuận tiện cho giao dịch của họ, lại tập trung thương nhân lại theo mô hình triển lãm giúp việc lựa chọn mua sắm trở nên dễ dàng. Đa phương kết hợp như thế, hy vọng tiền thuế thương nghiệp có thể vươn lên một tầm cao mới.
Không có tiền, quả thật bước đi chẳng đặng.
Hơn mười vạn quân trong tay, nếu sau này có những trận đại chiến lớn cần đánh, khoản chi phí này tuyệt đối không phải là con số nhỏ.
Thêm nữa, việc cứ phát cừu cho quân sĩ làm phần thưởng thực sự không còn hợp thời cho lắm. Kiếm thêm chút tiền mặt là điều cực kỳ cần thiết, hy vọng có thể thu hút thêm nhiều kim loại quý từ các trấn ngoài chảy tới.
Rất nhiều kế hoạch của đại soái Thiệu, nếu không tiến hành cải cách tiền tệ thì hoàn toàn không tài nào thực hiện nổi. Tiền tệ ghi sổ đấy, bây giờ có bạc hiện vật cho các người sờ sờ ra đấy, nhỡ ngày nào đó không còn hiện vật nữa thì tính sao đây?