Hắn ghé qua ba huyện Hồi Lạc, Linh Vũ và Bảo Tĩnh trước tiên. Số thân nhân của các đợt lính Khương, Hồ mới tuyển mộ tổng cộng lên tới hai vạn hộ, chủ yếu phân bố rải rác ở mấy huyện này. Hắn muốn tận mắt xem xét tình hình thực tế ra sao.
Linh Châu lúc này đã trở thành trọng điểm tài chính và vương khố của trấn Sắc Phương.
Thuế thu hoạch mùa thu năm nay bắt đầu từ tháng tám, đến nay đã thống kê xong xuôi. Mười châu ba mươi lăm huyện thuộc trấn Sắc Phương, tính cả thuế đinh lẫn thuế ruộng trong hai đợt hạ thu năm Văn Đức thứ hai, tổng cộng thu về khoảng bốn triệu năm trăm bốn mươi vạn hộc lúa đậu, chừng năm mươi mốt vạn tấm lụa, cùng hơn mười vạn quan tiền.
Bên cạnh đó, thuế chợ búa cũng tăng lên hơn một vạn bốn nghìn quan, lợi nhuận từ muối vẫn giữ ổn định ở mức khoảng hai mươi vạn quan, tiền bán ngựa quy ra lụa lên tới khoảng ba mươi lăm vạn tấm.
Riêng Linh Châu đã đóng góp hơn bốn phần trong số đó. Tám huyện này chính là con gà đẻ trứng vàng trong tay đại soái họ Thiệu.
Chín năm hòa bình, chín năm cuồng nhiệt di dân, chín năm dốc sức trị quốc cùng những nguồn lợi kếch xù từ chiến tranh, rốt cuộc đã đổi lấy kết quả đáng mừng này.
Đương nhiên, cái giá phải trả không hề nhỏ. Bắt đầu từ năm sau, tiền tuất cho tử sĩ và binh lính thương tật sẽ tăng vọt lên hơn hai mươi màng sáu trăm hộc. Chính nhờ sự xả thân chiến đấu của bọn họ, mười châu Sắc Phương, mười châu Lũng Hữu, ba châu Hà Tây cùng ba châu Bỉnh Ninh mới giữ được sự bình yên lâu dài, kinh tế mới có đà phát triển tốc độ cao, trăm họ mới được an cư lạc nghiệp.
Đây là cái giá bắt buộc phải trả.
Gia quyến của đám quân sĩ Khương Hồ mới tới đúng hai vạn hộ, một nửa là người Thổ Sồn, một phần tư là người Hồi Hột, một phần tư là người Long gia kèm theo một ít người Đạt Đát, Túc Đặc, Đảng Hạng và người Khương. Tính cả bản thân quân lính, tổng số người đã vượt mười vạn.
Sự xuất hiện của nhóm người này đẩy nhân khẩu trong hộ tịch mười châu Sắc Phương lên tới hơn tám mươi ba vạn hai nghìn chín trăm người, xấp xỉ mười sáu vạn tám nghìn hộ. Nếu tính thêm chừng sáu mươi vạn người dân tộc phiên, con số này đã tiệm cận tổng dân khẩu toàn vùng Hà Thao thời Tây Hạ đời sau.
Mười châu này, trừ hai châu Phong và Thắng hãy còn chút dư địa phát triển, nhìn chung đã chạm tới giới hạn của từng giai đoạn. Những việc còn lại là âm thầm rèn luyện nội công, chỉnh đốn các ngành nông, công, thương, phát triển thật tỉ mỉ và xây dựng thật chi tiết.
Không thể phủ nhận rằng, trải qua nhiều năm binh đao khói lửa, bất kể là trấn Sắc Phương hay ba trấn còn lại, phần việc xây dựng đời sống dân sinh ở địa phương đã bị bỏ bê quá nhiều. Bây giờ chính là lúc phải bù đắp lại.
Vấn đề khiến Thiệu Thù Đức quan tâm nhất lúc này là việc giáo hóa dân chúng.
Thêm rành rành mười bốn vạn người Khương Hồ, phần lớn lại dồn cả về một vùng Linh Châu, khiến bầu không khí đậm đặc thù phong đến mức nghẹt thở.
- Đây chính là gia quyến của quân sĩ Thanh Đường đấy phỏng? - Thiệu Thù Đức trỏ tay về phía một xóm nhỏ thuộc huyện Hồi Lạc, cất giọng hỏi.
Khu vực Đại Tuyết Sơn bên hội châu ngày đêm không dứt tiếng búa rìu đốn củi, từng bè gỗ lớn xuôi dòng nước trôi thẳng xuống, tập trung tại các bến đò ở các huyện thuộc Linh Châu. Việc xây dựng những ngôi làng mới, tính riêng tiền gỗ lợp nhà thôi đã ngốn một lượng nguyên liệu khổng lồ.
Bây giờ các huyện ở Linh Châu cũng đã phát triển thêm nghề nung gạch, nhằm đáp ứng nhu cầu xây nhà cất cửa của người dân.
Dù sao thì lương thực đã dư dả, đủ sức nuôi sống nhiều người không trực tiếp làm nông nghiệp, nhờ đó các ngành như lò gạch, nấu rượu, dệt vải, mộc mạc hay thuộc da mới có cơ hội vươn lên.
Nếu không giải quyết ổn thỏa vấn đề nông nghiệp, công thương nghiệp sẽ chẳng khác nào nước không nguồn, rất khó mà tiến bước.
Rốt cuộc, người làm trong hai ngành nghề lớn ấy có cày cấy đâu. Nếu giá gạo quá đắt đỏ, thu nhập từ việc làm thuê sẽ chẳng đủ duy trì sinh kế, các ngành liên quan tự khắc sẽ lụi tàn.
Kẻ xuyên không, việc đầu tiên cần giải quyết muôn đời vẫn là cái ăn, chứ không phải đi chế tạo ra máy hơi nước.
Đến cơm còn chẳng có mà ăn, ai thèm đi đúc máy hơi nước cho ngươi? Toàn bộ các khâu trong chuỗi công nghiệp từ khai mỏ, vận chuyển, luyện kim, gia công, chế tạo, tiêu thụ cho đến sửa chữa, biết tuyển dụng nhân công từ đâu?
Số lượng công nhân thoát ly khỏi nông nghiệp mà hệ thống công nghiệp đòi hỏi là vô cùng khổng lồ. Thật khó tưởng tượng nổi nó lại được dựng lên trên một nền tảng xã hội có sản lượng lương thực vô cùng hạn chế.
- Bẩm đại soái, năm nghìn hộ Thanh Đường thì huyện nhà phân về chín trăm mười ba hộ, tính ra là bốn nghìn sáu trăm năm mươi sáu người, đã cắt cử phân chia về các thôn. Ngôi làng này vốn chẳng phải mới lập, ban đầu có bốn mươi bốn hộ dân Hán, mười hai hộ Đảng Hạng có hộ tịch, nay lại dời thêm hai mươi mốt hộ gia quyến quân sĩ Thổ Sồn, mười hộ Hồi Hột cùng chín hộ Long gia, tổng cộng chín mươi sáu hộ, năm trăm lẻ một miệng ăn. - Viên huyện lệnh rõ ràng đã làm công tác chuẩn bị từ trước nên đáp lại vô cùng trôi chảy.
- Quả là một ngôi làng lớn. - Thiệu Thù Đức tấm tắc khen: - Trăm hộ dân cư, nửa là Khương Hồ, việc giáo hóa thế nào, ngươi có phương sách gì chưa?
- Phủ ty từng triệu tập các quan lại cácào ti đến bàn thảo, mọi người đều đồng lòng cho rằng, trước tiên phải khiến bọn họ an tâm sinh sống, tuyệt đối không được để họ quay lại cảnh sống du mục nữa. - Huyện lệnh đáp.
- Làm thế nào để bọn họ từ bỏ lối sống du mục? - Thiệu Thù Đức hỏi tiếp.
Đợt viễn chinh phía tây lần này đã thu về khoảng hơn tám mươi vạn con đại súc vật, trong đó trâu chiếm hơn bảy phần. Nỗi lo thiếu hụt trâu thịt từng khiến hắn đau đầu khi đẩy mạnh mô hình luân canh ba vụ trước đây, nay đã được giải tỏa đáng kể.
Mới năm kia, người ta còn vì cần tới một triệu con trâu mà mày âu mặt tủi. Cuối cùng, hắn đành lôi kéo các tù trưởng các bộ lạc trên thảo luận, lập ra trang trại trâu nhưng cũng chỉ gom về được chừng hai mươi vạn con. Đến năm nay, số trâu được các trang trại cho vay đã lên tới ba mươi bốn vạn con, dân gian Linh Châu tự bỏ tiền mua sắm cũng ít nhất mười vạn con, thế nhưng khoảng trống vẫn còn rất lớn.
Tuy nhiên, nếu tính cả chiến lợi phẩm từ chiến dịch viễn chinh phía tây, một triệu con trâu sẽ không còn là vấn đề.
Thế nhưng, chớ vội mừng sớm! Trấn Sắc Phương bây giờ đã có mười sáu vạn tám nghìn hộ rồi. Trừ đi các hộ phi nông nghiệp, nếu áp dụng toàn diện mô hình sản xuất nông nghiệp luân canh ba vụ, nhu cầu về trâu và đại súc vật sẽ lên tới khoảng ba triệu con. Khoảng trống chẳng những không thu hẹp mà còn phình to thêm, đúng là cái sự sướng mà hóa khổ đây mà!
Thiệu Thù Đức nhẩm tính sơ qua, số trâu quan nuôi ở các ty mục hiện nay chỉ vào khoảng hơn chục vạn con. Từ nay về sau, các bộ tộc phiên ở bốn trấn Sắc Phương, Lũng Hữu, Hà Tây và Bỉnh Ninh mỗi năm sẽ tiến cống hơn hai triệu con gia súc lớn nhỏ, trong đó đại súc vật chiếm hơn bốn mươi vạn con.
Muốn đạt tới con số ba triệu, ít nhất phải mất bốn năm, thậm chí là năm năm.
Cũng may việc phổ biến luân canh ba vụ còn cần thời gian, cứ thong thả mà làm. Trước tiên tập trung dồn sức giải quyết cho dứt điểm Linh Châu, khiến Linh Châu đạt tới mức đại trị. Sau đó có thể nhân rộng ra các châu huyện còn lại của trấn Sắc Phương, từng bước củng cố nền tảng vững chắc.
Còn về ba trấn kia, nguyên tắc của Thiệu Thù Đức là khuyến khích bọn họ tự làm, chứ sẽ không hỗ trợ quá nhiều, đành phải để tự bọn họ nghĩ cách lấy thôi.
- Đại soái, phương thức canh tác nông mục kết hợp luân canh ba vụ này có thể khiến đám người phiên an cư lạc nghiệp. - Huyện lệnh thưa: - Huyện nhà vừa tuyển mộ được một vị nông học tiến sĩ người từ Trường An tới. Người này đã lật giật đống hồ sơ sổ sách trong phủ, lại cất công đi dò la các hộ tá điền ở chùa Long Hưng, và cho rằng nếu chỉ thuần túy chăn thả, sáu mẫu đồng cỏ mới nuôi nổi một con gia súc, nhưng nếu chuyển sang trồng cỏ linh lăng, củ cải đường cùng các loại cỏ nuôi gia súc năng suất cao khác, thì một mẫu là đủ dùng. Đám người phiên mới tới sống xen kẽ với dân Hán, chỉ cần học cách trồng kê, mì, đậu cùng cỏ chăn nuôi, ắt sẽ cắm rễ sinh cơ được thôi.
- Người phiên vốn thạo việc chăm nom gia súc nhưng lại chẳng biết cày cấy, làm sao bảo đảm họ học được? - Thiệu Thù Đức lại hỏi.
- Việc này có thể giao phó cho các bậc trưởng lão trong làng cùng đám lý chính. - Huyện lệnh tỏ vẻ nắm chắc phần thắng trong tay, đáp: - Huyện sẽ cắt người phi ngựa đi một vòng dọc các thôn xóm. Nếu thấy cỏ nuôi gia súc cùng kê mì trên đồng mọc tươi tốt, sẽ ban thưởng lụa là; bằng như để đất hoang hóa nhiều, sẽ bắt giam trừng phạt.
- Bắt giam xem chừng không ổn lắm. - Thiệu Thù Đức cười bảo: - Phạt họ nộp lương thực với gia súc là được.
- Đại soái nói phải lắm.
Mưu kế này ngẫm lại thực ra cũng có điểm khả thi.
Hơn nữa, trong số người Thổ Sồn, rất nhiều kẻ biết làm ruộng. Bọn họ vốn chẳng phải thứ dân du mục thuần túy gì, mà là kết hợp cả nông lẫn mục.
Long gia hay Hồi Hột cũng chẳng phải ai cũng du mục. Trước loạn An Sử, triều đình mở mang vùng Hà Lũng đã sớm thay đổi một phần phương thức sinh sống của người phiên. Sau khi vùng Hà Lũng rơi vào tay Thổ Sồn, nhờ sự thống trị của họ, tỷ lệ người phiên biết cày cấy lại càng cao hơn, hoàn toàn khác với phong tục trên đại thảo nguyên quanh vùng Âm Sơn, thảo nguyên phía bắc Âm Sơn hầu như hoàn toàn du mục, hiếm có kẻ nào biết gieo trồng.
- Sau khi họ đã định cư thành công, bước tiếp theo phải giáo hóa thế nào? - Thiệu Thù Đức tiếp tục đặt câu hỏi.
Hắn không hề nghĩ rằng cứ để người phiên định cư là vạn sự đại cát, mọi chuyện đâu có đơn giản như vậy.
Trên thực tế, sự giao thoa giữa các dân tộc khác nhau chắc chắn sẽ sinh ra hiện tượng dung hợp văn hóa. Người Túc Đặc ít ỏi là thế, dân số Đại Đường đông đúc là vậy, mà vẫn tiếp thu không ít thứ từ người Túc Đặc, từ y phục, thực phẩm, âm nhạc cho tới tôn giáo, mặt nào cũng có.
Người Túc Đặc tuy đã hòa lẫn vào người Hán, nhưng người Hán của Đại Đường cũng chẳng còn giống người Hán thời nhà Hán nữa.
Người Đường thích ăn bánh hồ, thích ngồi giường hồ, sử dụng rất nhiều nhạc cụ truyền từ Tây Vực tới, y phục cũng khác biệt ít nhiều...
Dân chúng vùng Tây Bắc dưới quyền Thiệu đại soái, ngay cả người Hán bây giờ cũng đâm ra thích ăn các sản phẩm từ sữa, nhiễm thói hồ hóa khá nặng. Dù trong mắt hắn chẳng có gì to tát, nhưng người Hán ở vùng Quan Đông thực ra rất ít khi ăn sữa, cũng khó lòng thấy được các chế phẩm từ sữa.
Ban sáng khi đi ngang qua một ngôi làng, Thiệu Thù Đức phát hiện ra đám người Hồi Hột di cư tới đã mang theo rất nhiều hạt giống đậu hồi hột. Có thể hình dung được, loại cây lương thực có nguồn gốc từ Tây Á này sẽ dần trở nên phổ biến khắp trấn Sắc Phương.
Đậu hồi hột xuất thân từ Tây Á nên tất nhiên cực kỳ chịu hạn, lại còn chịu được đất cằn cỗi, đất nào cũng mọc được, khả năng thích nghi vô cùng mạnh mẽ. Đối với khu vực Tây Bắc mà nói, đây quả thực mang ý nghĩa hết sức tích cực.
Chỉ là không biết giá trị dinh dưỡng ra sao, sản lượng có cao không. Đậu tương được trồng trong mô hình luân canh ba vụ hiện tại có sản lượng quá thấp, một mẫu chỉ thu về chừng sáu mươi cân. Dù đối với dân chúng mà nói thì đó chỉ là hoa màu phụ, nhưng thế cũng quá ít ỏi đi. Nếu sản lượng đậu hồi hột có thể nhỉnh hơn chút ít, chuyển sang trồng loại này cũng là một ý hay.
Mà một khi đậu hồi hột được nhân rộng trên diện rộng, thói quen ăn uống của dân chúng Tây Bắc chắc chắn sẽ thay đổi theo. Ngươi xem, lại thêm một điểm khác biệt so với người Hán Quan Đông nữa rồi. Ăn uống, suy cho cùng cũng là một phần của văn hóa.
Dung hợp văn hóa chính là như vậy đấy.
- Sau khi người phiên đã an cư lạc nghiệp... - Huyện lệnh bỗng ngẩn ra một thoáng, không biết phải tiếp lời thế nào.
Thiệu Thù Đức xua xua tay. Hắn thấu hiểu sự ngượng ngùng của đối phương, bước tiếp theo chẳng lẽ không phải là đi học hành chữ nghĩa hay sao? Nhưng điều đó sao mà khả thi cho nổi!
Phổ cập giáo dục là việc ngốn nhiều tiền bạc nhất trên đời! Xã hội công nghiệp thời hậu thế, chi phí cho giáo dục luôn chiếm khoản lớn nhất trong ngân sách tài chính. Ngay cả thời kỳ cách mạng công nghiệp cận đại, các quốc gia công nghiệp rõ ràng rất cần một lượng lớn công nhân có học thức, nhưng ngân sách nhà nước làm sao gánh nổi! Việc phổ cập giáo dục diễn ra vô cùng đau đớn, chẳng khác nào một cái hố không đáy.
Thiệu Thù Đức chịu chết không hiểu vì sao mấy kẻ xuyên không khác lại dễ dàng mở trường lớp, phổ cập giáo dục đến thế, né tránh được cái hố đen tài chính này. Năng lực chấp hành mạnh mẽ như nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa thuở dựng nước, tiến hành chiến dịch xóa nạn mù chữ trên toàn quốc mà còn mất tới mười năm trời mới kéo giảm được tỷ lệ mù chữ xuống bảy tám phần trăm. Trấn Sắc Phương bây giờ gần như toàn là kẻ mù chữ, muốn dùng giáo dục để đồng hóa là điều bất khả thi.
- Thôi vậy. - Thiệu Thù Đức ngẫm nghĩ một hồi, đoạn cất lời: - Trước tiên cứ để người phiên học tiếng quan thoại đã, đó là điều cơ bản nhất. Linh Châu bây giờ đã có sáu vạn rưỡi hộ, vốn dĩ ta chẳng muốn tiếp tục đưa dân Hán tới đây nữa. Xem ra lúc này, vẫn phải để thêm nhiều người tới đây thôi.
- Năm nay, ta sẽ phái ít nhất một nghìn hộ dân Quan Trung cùng hai nghìn hộ dân Thục Trung đến tám huyện Linh Châu. Từ nay về sau, cố gắng tránh đưa thêm người phiên mới vào, ít nhất trong vòng mười năm tới sẽ không có chuyện đó.
- Gia quyến của đám quân phản loạn bốn châu Phù Phường vốn định đày đi Lũng Hữu, coi như hời cho bọn chúng, ở đây có một nghìn năm trăm hộ.
- Ba nghìn quân sĩ ở phủ Hưng Nguyên phái tới quân Hà Nguyên, hãy dời người nhà của họ đến Linh Châu.
- Tổng cộng là bảy nghìn rưỡi hộ người Đường, xấp xỉ bốn vạn nhân khẩu, có thể dung hòa bớt chút thù phong rồi. Cái đất Linh Châu này nếu không chịu dọn dẹp chỉnh đốn một phen, e chẳng khác nào U Châu trước loạn An Sử là bao.
Linh Châu đã thế, mười châu còn lại của trấn Sắc Phương, nếu có điều kiện, tự nhiên cũng nên làm theo cách này.
Việc chỉnh đốn lại phong tục dân gian đã đến mức nước sôi lửa bỏng, không thể chần chừ thêm được nữa.