Năm Văn Đức thứ hai, mùng tám tháng tư, đèo San Đan phía tây huyện Thiên Bảo, nay là phía tây huyện Vĩnh Xương, chìm trong vẻ thâm u tĩnh lặng.
Nơi đây là một điểm cao trên hành lang Hà Tây, giữ vị trí yết hầu của con đường quân sự. Thời Bắc Ngụy, người ta từng dựng đồn lũy, phái quân canh gác nơi này.
Vì sao lại nói là yết hầu của đường quân sự? Bởi vì Lương Châu không giống những châu huyện nội địa thông thường, nguồn nước vốn chẳng dồi dào. Đại quân xuất chinh bắt buộc phải có nước uống, mà đèo San Đan lại may mắn có sẵn điều kiện này.
Các thung lũng cửa ngõ ở Âm Sơn cũng tương tự như vậy.
Rõ ràng trong núi có không ít đường mòn, cớ sao ai nấy đều dồn cả vào một lối đi? Rất đơn giản, dọc đường có suối phun tự nhiên, rất tiện cho ngựa uống nước, đồng thời lại đủ rộng để xe ngựa qua lại.
Đèo San Đan cũng là một nơi như thế, nó còn có một cái tên khác là Thủy Tuyền Tử.
Tể tướng Ngột Mạt Lỗ thị là Lỗ Hấn dẫn hơn năm trăm kỵ binh đuổi sát phía sau, đã xông thẳng lên đèo San Đan.
Mà ở dưới chân núi, vẫn còn gần hai nghìn kỵ binh đang từ từ hội tụ. Họ đến từ các bộ lạc Ngột Mạt, Thổ Cốc Hồn, họ Long, Túc Đặc, còn trấn giữ phía sau là hơn bốn trăm kỵ binh thuộc một bộ phận của Bối Ngỗi Đô.
Riêng Báo Kỵ Đô vốn được trang bị một người ba ngựa, trên lý thuyết thì cơ động không hề yếu, lúc này đã bị tụt lại phía sau từ lâu.
Kỵ binh Hồi Hủ hoạt động quấy rối ở phía đông đèo San Đan nay đã chẳng còn ra thể thống gì, kẻ thì bị xua đuổi, kẻ thì bị tiêu diệt, chẳng còn lại mấy mạng, tuyệt đối không thể gây ra bất kỳ mối đe dọa nào cho tuyến hậu cần của đại quân truy kích nữa.
Lúc này, quân Sóc Phương cần phải kiểm soát đèo San Đan, để đại quân truy kích vượt qua con đường tiện lợi nhất này.
Vút! Một mũi tên xé gió lao tới, sượt qua vai Lỗ Hấn, cắm phập vào ngực một kỵ binh đứng cạnh hắn.
Tên kỵ binh thét lên thảm thiết, ngã ngựa rơi xuống đất.
Chưa để Lỗ Hấn kịp hoàn hồn, vô số mũi tên nữa đã rít gió bay tới. Ngay sau đó, từ hai bên thung lũng và khe suối, đại quân kỵ binh ồ ạt xông ra.
Trên địa hình phức tạp này, người Hồi Hủ giữ thăng bằng thân thể cực kỳ hoàn hảo, tiếng dây cung vang lên liên liêng, kỵ binh Ngột Mạt lần lượt ngã ngựa.
Lên dốc xuống đèo vốn chẳng phải chuyện dễ dàng gì đối với kỵ binh.
Lên dốc thân phải chồm về phía trước, xuống đèo phải ngả ra sau, địa hình lại gồ ghề, còn phải liên tục thực hiện các động tác điều chỉnh khác. Chuyện giương cung bắn tên hay chém giết vốn cực kỳ bất tiện, kỵ binh Hán nhân không làm nổi, nhưng người Hung Nô thời nhà Hán đã làm được, và người Hồi Hủ lúc này thậm chí còn làm tốt hơn.
Ba ưu thế lớn của kỵ binh thảo nguyên là cưỡi ngựa giỏi, bắn cung giỏi, chịu thương chịu khó; nhưng lại có ba nhược điểm lớn là trang bị kém, thiếu nỏ mạnh tầm xa, thiếu giáp che chở, thậm chí dùng cả mũi tên xương, kỹ năng giáp lá cà yếu, cùng với tính tổ chức lỏng lẻo.
Song điều này cũng không phải là tuyệt đối.
Kỵ binh Hồi Hủ lúc này trang bị cũng coi như tạm ổn, tuy hơi thiếu áo giáp. Khả năng tổ chức cũng mạnh hơn các bộ lạc thảo nguyên thông thường. Cận chiến giáp lá cà quả thực là điểm yếu, nhưng đã bù đắp được hai trong ba nhược điểm lớn, lại thêm việc đánh trên địa hình phức tạp, hoàn toàn không cần giáp lá cà cự ly gần, điều này bỗng chốc tôn họ lên chẳng khác nào thần tiên hạ phàm.
Đây là một trận mai phục đoạn hậu đã được chuẩn bị vô cùng chu đáo!
Quân Ngột Mạt bất ngờ bị tập kích, thương vong vô số. Nhìn những người thân tộc lần lượt ngã ngựa, Lỗ Hấn đau đớn vô cùng, bọn họ đuổi theo quá gấp gáp rồi!
- Đại tướng mau đi! - Các tùy tùng níu lấy dây cương của Lỗ Hấn, vây quanh hắn rút lui về chân núi.
Kỵ binh các bộ ở dưới chân núi trông thấy vậy, chẳng cần ai phân phó, lập tức tản ra tứ phía.
Kỵ binh thảo nguyên giao chiến vốn hoàn toàn khác biệt với trung nguyên.
Không gian quá rộng lớn, dư địa xoay chuyển quá dư dả!
Khi đối mặt với quân Hán tiến đánh thảo nguyên, người Hung Nô thường tản ra, cứ mấy chục kỵ binh thành một nhóm, lợi dụng sở trường kỵ xạ để chiến đấu.
Trong khi đó, kỵ binh quân Hán lại dứt khoát xuống ngựa chiến đấu trên mặt đất, dùng nỏ mạnh để xua đuổi và bắn sát thương từ xa.
Hai bên đấu trí đấu dũng, hết sức phát huy sở trường và né tránh sở đoản, bên nào cũng chịu tổn thất. Thế nhưng đến cuối cùng, quân Hán vẫn nhỉnh hơn một bậc, bởi vì lều trướng bộ lạc của Hung Nô đâu thể chạy nhanh như ngựa được, một khi bị tìm thấy, ngươi sẽ chẳng còn cách nào du đấu tứ phía nữa, đành phải ngoan ngoãn quyết chiến với ta mà thôi.
Lều trướng của người Hồi Hủ đặt ở San Đan thuộc Cam Châu, còn đèo San Đan lại nằm ở Thiên Bảo thuộc Lương Châu, tạm thời không có nơi nào bắt buộc phải tử thủ, thế nên họ mới có thể lợi dụng địa hình phức tạp nơi đây, sau khi mai phục xong liền dùng phương thức giao tranh quy mô nhỏ để tiếp tục quần thảo.
Cái khổ của việc kỵ binh quy mô lớn dàn trận đối chiến, họ đã sớm nếm đủ mùi vị ở phía nam thành Lương Châu rồi, tuyệt đối không muốn nếm lại lần thứ hai.
Một tên tướng lĩnh kỵ binh Hồi Hủ liên tiếp giương sừng cung, bắn hạ ba tên kỵ binh Ngột Mạt, sau đó kẹp chặt bụng ngựa, bám theo một kẻ khác, dùng thiết cốt đóa trong tay giáng mạnh một đòn, trực tiếp đập kẻ đó ngã ngựa.
Sự kết hợp giữa người và ngựa vô cùng nhịp nhàng!
Trong quá trình xung phong, mặt đất dập dềnh gồ ghề, thế nhưng động tác của hắn hoàn toàn không hề biến dạng, mượn lực và phối hợp hoàn hảo giữa người với ngựa để hoàn thành một kích đoạt mạng này.
Nếu Lý Thiệu Vinh có mặt ở đây, phỏng chừng cũng phải cất lời khen ngợi. Hắn từng chế giễu kỵ binh nửa mùa của quân Tuyên Vũ có kỹ nghệ cưỡi ngựa kém cỏi, thế nhưng kỵ vụ của tên tướng kỵ binh Hồi Hủ này hình như còn cao siêu hơn cả hắn, khiến người ta không khỏi cảm thán rằng nghề nghiệp nào cũng có tinh hoa riêng. Chúng ta đừng nên đọ kỹ nghệ cưỡi ngựa với những kẻ từ nhỏ đã quen cưỡi ngựa chăn thả trên thảo nguyên, chỉ cần chú trọng phát huy sở trường của mình là đủ.
Trận chiến vẫn tiếp diễn. Thừa hưởng khí thế từ đợt mai phục thành công, kỵ binh Hồi Hủ đuổi sát không buông, thẳng một mạch xông đến chân núi.
- Vút! Vút! - Mũi tên đan xen ngang dọc, tiếng kêu thảm thiết vang lên liên hồi.
Kỵ binh đôi bên chẳng hề có trận hình nào cả, cứ thế vừa cưỡi ngựa vừa bắn nhau ở cự ly trung bình trên thảo nguyên, liên tục vòng vo vây đánh.
Kỵ binh Bối Ngỗi Đô đã lao lên.
Hàng trăm kỵ binh chia làm hai ngả, bất ngờ vòng ra hai bên sườn của tốp kỵ binh Hồi Hủ đông nhất, liên tiếp bắn tên ở cự ly trung bình.
Chiến thuật kẹp bắn kinh điển!
Kỵ binh Hồi Hủ cứ thế cắm cổ xông tới, kết quả là đằng trước bỗng bay vụt tới hàng chục cây lao ném, hơn chục tên không kịp kêu một tiếng đã ngã ngựa rơi xuống đất.
Những kẻ còn lại tiếp tục tăng tốc, mưu toan phá vỡ vòng vây kẹp bắn của các trinh sát Bối Ngỗi Đô.
Thế nhưng đám tinh binh Bối Ngỗi Đô vừa ném lao xong lại rút từ bao ra hai cây mã sóc ngắn dài chừng hai mét nhẹ nhàng hơn, chẳng hề sợ hãi mà trực tiếp xông lên.
Tiếng mã sóc đâm vào da thịt, tiếng đao kiếm va chạm, tiếng chiến ngựa hí vang, tiếng kêu thảm của kẻ sắp chết hòa quyện vào nhau.
Người Hồi Hủ thiếu áo giáp, đánh cận chiến cực kỳ chịu thiệt thòi, lập tức bị đánh cho tan tác.
Vòng vây kẹp bắn vẫn tiếp tục.
Khả năng cưỡi ngựa bắn cung ở cự ly trung bình của quân lính Bối Ngỗi Đô chẳng thua kém gì người Hồi Hủ, ở cự ly gần lại có thêm tuyệt kỹ ném lao, giáp lá cà đối mặt lại được áo giáp che chở, thế nên hơn trăm tên kỵ binh Hồi Hủ này trực tiếp bị họ bào mòn đến chết, trong khi thương vong của bản thân chưa đến hai mươi người.
Cảnh kỵ binh quy mô nhỏ quần thảo trên thảo nguyên, đừng nhìn nó không tráng lệ bằng những cú xung phong của đại đoàn kỵ binh, nhưng độ đẫm máu lại càng hơn thế, số người thương vong cũng chẳng hề ít chút nào.
Đám tinh binh Bối Ngỗi Đô từng bị kỵ binh các quân giỏi cận chiến giễu cợt trước kia, lúc này đã trực tiếp thể hiện được giá trị của mình.
Cho dù có tới trung nguyên, trên những vùng đại thảo nguyên hoang vu, gặp phải kỵ binh địch quy mô lớn nhỏ, họ vẫn nắm trong tay ưu thế.
Còn về tập đoàn kỵ binh quy mô lớn, ta không đánh là được, đó là chuyện của kỵ binh thuộc các quân khác. Khá nhiều người trong số họ đã vứt bỏ cung cưỡi ngựa, sử dụng trường mã sóc cồng kềnh, chính là để phối hợp tác chiến cùng bộ binh.
Thiết Kỵ Quân là thứ quân hợp tan tùy lúc, chẳng có nghĩa vụ phải phối hợp với bất kỳ ai cả.
Đám kỵ binh Hồi Hủ lao xuống núi nhanh chóng bị quét sạch không còn một mảnh.
- Lên đèo! - Một vị phó tướng Bối Ngỗi Đô ra lệnh.
Đang lúc uy thế thắng trận lớn ở Lương Châu, mệnh lệnh của quân Sóc Phương vẫn vô cùng dễ thi hành. Thủ lĩnh các bộ như Ngột Mạt bắt đầu tập hợp tay chân, dọc theo con đường dốc thoai thoải phóng thẳng lên trên.
Ban nãy là chịu thiệt do bị mai phục, lúc này sau khi định thần lại, họ bắt đầu lợi dụng ưu thế số lượng để bắn tầm xa, từng chút một đánh thốc lên.
Vẫn là thiếu kỵ binh đi bộ! Lúc này mà có vài trăm bộ binh tay cầm cung bộ binh với nỏ mạnh, nào đâu phải phiền phức thế này.
Trên thảo nguyên phía đông đèo San Đan, một đại đội lạc đà đang di chuyển.
Đây đều là những tài vật do các bộ lạc Lương Châu được động viên đóng góp, mang theo kê vàng, đậu nành, mũi tên, đang liều mạng chuyển gấp ra phía trước.
Bên cạnh đoàn lạc đà, còn có một lượng lớn xe ngựa đang di chuyển theo chiều ngược lại.
Trên xe ngựa chất đầy tài bảo, hàng vạn nam phụ lão ấu bước đi thẫn thờ theo sau, sắc mặt mệt mỏi.
Họ đều là tù binh của các bộ lạc bị người Hồi Hủ vứt bỏ, chủ yếu là người Ngột Mạt. Ngoài ra còn có rất nhiều bộ chúng Lục Cốc Thổ Băng, đây đều là những kẻ đã quy hàng, trai tráng trong bộ lạc chẳng biết đã đi đâu mất, có người bảo bị người Hồi Hủ ép đi theo, phỏng chừng là vậy. Nhưng lại để lại quá nhiều người già yếu, há chẳng phải bị người khác bắt làm tù binh hay sao?
Khỏi phải bàn nhiều, lại thêm hơn hai vạn người Lục Cốc Thổ Băng nữa, tất cả đều được đưa đến ba huyện Thắng Châu, biên hộ tề dân.
Còn phụ nữ trẻ con người Ngột Mạt được giải cứu, lại là thứ vũ khí trọng yếu để khống chế các bộ Ngột Mạt đang truy kích kỵ binh Hồi Hủ, tạm thời đều được an trí ở hai huyện Cô Tang và Thần Điểu của Lương Châu, đồng thời cũng biên hộ tề dân.
Thiệu Thụ Đức dẫn theo bảy nghìn bộ kỵ Thiên Trụ Quân tiến bước trên trạm đạo đi Cam Châu.
Chiến trường lúc này lại rơi vào cảnh hỗn loạn.
Thiết Kỵ Quân, Báo Kỵ Đô cùng nhân mã các phiên bộ, tổng cộng hơn một vạn bảy nghìn kỵ binh, đang chia thành mấy tầng lớp, truy kích tàn quân Hồi Hủ và Thổ Băng tháo chạy về phía tây.
Người Hồi Hủ ban đầu phái kỵ binh quy mô nhỏ liên tục quấy rối, cản trở đại quân truy kích, nhưng hiệu quả mang lại không rõ rệt cho lắm. Đến cuối cùng, Ô Mỗ Chủ rốt cuộc cũng tuyệt vọng, từ bỏ ý định mang theo dân chúng bộ lạc Thổ Băng cùng trốn chạy về phía tây, mà thay vào đó là ép buộc trai tráng của họ cưỡi ngựa chạy về hướng tây.
Tên này thật đúng là thú vị!
Ban đầu thì muốn mang theo tù binh, trâu bò, cừu dê, tài bảo cùng đi, sau đó phát hiện không thực tế, sau đại bại ở Lương Châu, quân Đường đuổi theo trên toàn tuyến, thế nên hắn đành vứt bỏ những thứ đó, quay sang phỉnh phờ người Lục Cốc Thổ Băng cùng di cư theo.
Nhưng làm vậy cũng vô cùng chậm chạp. Sau khi thấy hành động cản trở chẳng đem lại tác dụng gì, Ô Mỗ Chủ cuối cùng cũng nhìn nhận rõ thực tế, từ bỏ phụ nữ trẻ em người Lục Cốc Thổ Băng, chỉ mang theo trai tráng.
Hết lần này đến lần khác đày ải mà chẳng thấy quan tài chưa đổ lệ, kẻ này chắc là đồ óc heo quá!
- Đại soái, Vương tướng quân du vây sứ Phong An Quân đã tới. - Thân binh thập tướng Lục Minh giục ngựa chạy tới, bẩm báo.
- Cho hắn qua đây.
Vương Càn Dụ nhanh chóng chạy đến:
- Mạt tướng bái kiến đại soái.
- Vương tướng quân, trận chiến đột kích thung lũng Hồng Nguyên, thung lũng Trang Lãng lần này, làm rệu rã lòng địch, công lao vô cùng to lớn. - Thiệu Thụ Đức lên tiếng hỏi: - Bộ khúc của tướng quân hiện còn bao nhiêu người?
- Hai quân Phong An, Kinh Lược gần một nghìn kỵ binh, ngoài ra còn có hai nghìn phiên kỵ.
- Có mang theo mã sóc ngắn hay thương cưỡi ngựa không?
- Có một số tướng sĩ mang theo sừng cung và mã sóc ngắn.
- Đừng mang trường mã sóc nữa, hãy mang mã sóc ngắn và sừng cung, lập tức đuổi theo người Hồi Hủ.
- Tuân lệnh!
Đuổi! Dùng tốc độ nhanh nhất mà đuổi! Đây chính là nhiệm vụ hàng đầu lúc này.
Kỵ binh triều đình vẫn mang di phong Nam Bắc triều, mã sóc họ sử dụng tương đối thô dài, cồng kềnh, lưỡi sóc cũng dài, nặng hơn nhiều so với thương kỵ binh thời Minh Thanh sau này, bởi vì hướng huấn luyện kỵ binh vốn không thuần túy chỉ là đâm chém trên lưng ngựa, võ nghệ mã sóc vốn không giống với thương kỵ binh hay giáo kỵ binh, nó phức tạp và toàn diện hơn một chút, chi phí bồi dưỡng cũng cao hơn.
Thứ treo bên yên ngựa thường là mã sóc ngắn, còn trường mã sóc buộc phải cầm tay, điều này đã định sẵn việc bọn họ rất khó rời khỏi bộ đội辎 trọng để hành quân độc lập.
Lúc này muốn truy kích người Hồi Hủ, tự nhiên phải sử dụng binh khí dài nhẹ nhàng hơn, để tiện mang theo cung tên tiêu diệt quân địch.
Sau này, có phải nên cải cách các khoa mục huấn luyện kỵ binh truyền thống không? Mã sóc, liệu có thể loại bỏ được chăng?
Thiệu Thụ Đức kỳ thực có một kế hoạch, trận này nếu có thể bình định Cam Châu, vậy thì sẽ đại tuy mộ binh trong người Hồi Hủ Cam Châu, chuyên môn tổ chức một đội kỵ binh.
Nền tảng cưỡi ngựa của đội quân này rất tốt, kỹ năng bắn cung cũng siêu việt, sau đó lại chuyên chế tạo loại thương kỵ binh cực kỳ nhẹ nhàng rẻ tiền trang bị cho họ làm binh khí dài, đúng vậy, chính là loại thương kỵ binh từng bị nhiều võ phu trên lưng ngựa khinh bỉ vì quá nhẹ nhàng nên chẳng thể phổ biến trên quy mô lớn.
Cứ chuyên tâm huấn luyện như vậy mấy năm, để xem rốt cuộc kỵ binh sử dụng thương kỵ binh nhẹ nhàng dễ dùng hơn, hay kỵ binh sử dụng trường mã sóc lợi hại hơn.
Nếu độ hiệu quả giá thành đủ cao, sau này dẹp luôn món mã sóc đi cho rồi, đến cung mà cũng chẳng thể dùng chung được. Đã thế lại còn khó luyện hơn nhiều, lưỡi sóc dài hơn sáu mươi phân, phần đầu nặng như quỷ, thời gian huấn luyện dài hơn thương kỵ binh rất nhiều, muốn luyện cho tinh thông lại càng khó hơn.
Sau khi Vương Càn Dụ rời đi, Thiệu Thụ Đức lại thầm nghĩ xem còn kỵ binh nào chưa được phái đi hay không.
- Dương Duyệt đâu? Hiện đang ở đâu rồi? Hơn ba nghìn phiên hán kỵ dưới tay hắn đâu? - Hắn cất tiếng hỏi.