Trời chợt lất phất mưa, những giạt nước lớn buông rây xuống mặt đất.
Thiệu Thụ Đức kìm cương chiến mã, đám thân binh theo sau cũng loạt soạt dừng lại tăm tắp hệt như một người.
- Đất trong ruộng đã gieo đậu hết chưa? - Thiệu Thụ Đức lật người xuống ngựa, với tay vốc một nắm đất, kỹ càng săm soi lớp đất màu mỡ đang ngậm đầy nước.
Ở các châu thuộc Định Nhanh, không phải thửa ruộng nào cũng có mương mách dẫn nước tưới tiêu. Chỗ cần đào giếng, nơi phải gánh nước tướt, ông trời mà rủ lòng mưa xuống đôi chút thì trăm họ lại bớt đi vài phần nhọc nhằn.
Năm nay đánh trận ròng rã mấy tháng trời, dân đinh cả thảy các vùng Linh, Diêm, Hội, Y Phong cực khổ quá đỗi. Ruộng nương ở nhà đều phó mặc cho người già, phụ nữ và trẻ nhỏ cày bừa, có thể tưởng tượng được sản lượng chắc chắn sụt giảm, người ngợm cũng rã rời kiệt sức.
- Khải đại soái, từ tháng tám đã gieo trồng xong xuôi rồi ạ. - Lý Nhân Phụ đáp.
- Năm nay tám huyện Linh Châu có thu nổi một triệu sáu trăm vạn hộc lương đậu không? - Thiệu Thụ Đức lại hỏi.
Chẳng một ai đáp lời.
- Chắc chắn là không rồi! - Thiệu Thụ Đức vứt nắm đất đi, lẩm bẩm, Giữ được một triệu ba trăm vạn hộc đã là may lắm rồi.
Năm vạn tướng sĩ, xuất chinh suốt bảy tháng trời, cho dù có ăn toàn lương thực, chưa kể thịt thà sữa cháo, cũng ngốn hết ngót ba mươi vạn hộc là ít. Nguyên nhân vì điều động phu phen khiến việc đồng áng bị chểnh mảng, sản lượng sụt giảm, xét cho cùng đó cũng là cái giá phải trả, thậm chí còn vượt xa cả sự tiêu hao của quân sĩ, chiến mã cùng súc vật kéo xe.
Đánh trận nào phải chuyện đơn giản, vô số thứ phải lo toan toan tính.
Thiệu Thụ Đức không tài nào tưởng tượng nổi trăm họ ở các châu Quan Đông đã sống qua ngày thế nào. Những cuộc chiến họ từng trải qua thường nổ ra ngay trên chính quê hương mình, nay địch đánh tới, mai mình đánh ngược lại, giằng co dây dưa mãi không dứt. Trong khi đó, các cuộc chiến do quân Định Nhanh phát động hầu như đều diễn ra trên đất địch, sức tàn phá đối với hậu phương nhà được kìm hãm ở mức thấp nhất.
Hắn chợt nhớ tới chuyện Chu Toàn Trung sai Chu Trân sang trấn Tỉ Thanh để tuyển mộ binh lính. Nghe đồn rằng Chu Toàn Trung đã dặn dò đủ điều, cốt giục Chu Trân phải quay về trước mùa gặt lúa mì, phòng hờ người của Tần Tông Quyền đến cướp đoạt thứ lương thực duy nhất cứu mạng họ.
Chiến tranh, thực chất chính là đánh vào kinh tế!
- Đại soái, kỳ thực ngài không cần phải lo lắng thái quá. Định Nhanh các châu có một điểm khác biệt một trời một vực so với Quan Trung, Quan Đông hay Giang Nam, đó chính là gia súc nhiều vô kể. - Lý Nhân Phụ bẩm, Thần còn nhớ dạo mấy năm trước, trăm họ lầm than, trong nhà chẳng mấy ai có nổi con trâu con ngựa. Từ hồi đại soái bắc phạt rợ Hồ, tây chinh châu Dữu, rồi lại thảo phạt Đản Khương Hà Tây, thu về không biết bao nhiêu bò dê, khiến giá gia súc ở Hạ Châu tụt dốc không phanh. Dê sừng từ bốn trăm tiền một con rớt xuống còn hơn hai trăm tiền, hồi ấy trăm họ mới bắt đầu dám bỏ tiền mua dê…
Thiệu Thụ Đức hiểu rõ ý hắn muốn nói. Vùng đất rộng đến mấy chục vạn dặm vuông, thế mà chỉ có vỏn vẹn hơn một triệu nhân khẩu, đất rộng người thưa.
Hơn nữa, lượng mưa thời đại này hãy còn khá dồi dào, môi trường ít bị tàn phá, đồng cỏ bao la ngút ngàn. Những đồng cỏ ấy chính là chiếc van xả áp của xã hội các châu thuộc Định Nhanh, hễ mùa màng thất bát là có thể trông cậy vào chăn thả. Nghề chăn nuôi tốn ít nhân lực hơn làm ruộng, giúp trăm họ không đến nỗi chết đói vào những lúc ngặt nghèo.
Người ít súc vật nhiều hóa ra lại có cái lợi nhường này. Thiệu Thụ Đức nhớ lại, vào thời Càn Long triều Thanh, chỉ riêng một phủ Ninh Hạ đã có tới hơn một triệu ba trăm vạn nhân khẩu gây sốc, trong khi diện tích cũng xấp xỉ Linh Châu ngày nay. Mà thời Càn Long lại chưa thoát khỏi tiểu băng hà, lượng mưa kém xa bây giờ, môi trường lại càng khắc nghiệt hơn, hễ xảy ra thiên tai là chẳng còn chiếc van xả áp nào để cứu vãn.
Tám huyện Linh Châu dưới sự cai quản của Thiệu đại soái hiện giờ mới có hơn chục vạn nhân khẩu, dư địa xả áp hãy còn thênh thang lắm.
Mô hình nông nghiệp bán mục bán canh này quả thật vẫn có chỗ đứng của nó.
- Đại soái, các bô lão Linh Châu đã đợi ở đằng trước từ lâu rồi ạ. - Lý Nhân Phụ lại cất tiếng nhắc nhở.
- Đi thôi.
Trong làn mưa thu lất phất, đại quân từ từ áp sát Linh Châu.
Nơi tổ chức nghênh đón nằm gần Đông Thương Thành, Thiệu Thụ Đức chủ động xuống ngựa từ sớm, tiến đến trước mặt Lý Thiều, kỹ lưỡng quan sát rồi cười nói:
- Lý phó xạ trông vẫn tinh anh lẫm liệt như ngày nào.
- Việc ở Linh Châu cốt ở khai khẩn ruộng nương, xây dựng thành trì cùng thợ thuyền khéo léo. Ba việc ấy đều có người chuyên trách phụ trách lo toan, lão phu chỉ việc thỉnh thoảng ghé mắt đôn đốc mà thôi. Đạo làm quan thì tại hạ vẫn tường tận cả. - Lý Thiều cười đùa đáp.
- Công lao của Lý phó xạ, ta đều ghi tạc trong lòng. - Thiệu Thụ Đức nói.
Tiếp đó, hắn lần lượt gặp gỡ các bô lão, quan lại và hào gấm đất Linh Châu.
Bản thân hắn cũng ngán ngẩm những lễ nghĩa phiền phức này, nhưng ở thời đại này, họ chính là đại diện cho lòng dân. Hắt hủi họ tức là bạo ngược vô đạo, là đi ngược lại thời cuộc, vả lại quyền phát ngôn cũng nằm trong miệng những kẻ này.
Sau một hồi khách sáo, rốt cuộc cũng tiễn được đám người ấy đi, Thiệu Thụ Đức bèn bước đến trước mặt Lý Thiều đang đứng tán gẫu với Phù Tồn Thẩm, cười bảo:
- Lý phó xạ chắc hẳn biết trong lòng ta vẫn hằng vương vấn chuyện gì chứ.
Lý Thiều cười lớn, nhận lấy xấp công văn từ tay thuộc hạ rồi trao tận tay Thiệu Thụ Đức, đoạn nói:
- Biết ngay đại soái kiểu gì cũng để tâm chuyện này mà, tất cả đều ở đây cả rồi.
Thí điểm chế độ luân canh ba vụ bắt đầu từ năm Quang Khải đầu tiên, tính đến nay đã là năm thứ ba, tháng trước vừa thu hoạch xong, ngần này là số liệu đã được thống kê sơ bộ.
- Sáu mươi khoảnh ruộng, thu về một vạn chín trăm hộc lúa mì… - Thiệu Thụ Đức nhẩm tính kỹ càng, mỗi mẫu ruộng thu được xấp xỉ một hộc tám đẩu lẻ.
Hắn lại xem xét phần giống lúa đã dùng, mỗi mẫu gieo một đẩu rưỡi, tỷ lệ thu hoạch hạt giống xấp xỉ một ăn mười hai. Được đấy, tỷ lệ lợi nhuận này hoàn toàn chấp nhận được, thậm chí phải gọi là rất khả quan!
Hắn còn nhớ hồi năm Quang Khải thứ nhất, tỷ lệ thu hoạch hạt giống chỉ vọn vẹn một ăn tám phẩy năm, nay sản lượng đã tăng vọt tròn trịa bốn mươi phần trăm. Hai năm liên tiếp dùng lượng lớn phân trâu bò bón ruộng, dùng cỏ linh lăng và đậu đỗ để cố định đạm, cuối cùng cũng gặt hái được thành quả này, thật đáng mừng khôn xiết!
- Có thể thử nghiệm gieo dày hơn được rồi, nếu một mẫu đất vãi hai đẩu hạt giống, có thể thu hoạch hai hộc tư lúa mì. - Thiệu Thụ Đức vỗ đùi cái đét, nét mặt đầy phấn chấn, Có lẽ sẽ hao hụt đôi chút, nhưng sản lượng mỗi mẫu đạt hơn hai hộc là chuyện hoàn toàn trong tầm tay.
Hai hộc tư, nếu là lúa mì thì quy đổi theo trọng lượng đời sau sẽ tương đương hai trăm năm mươi ba cân bốn mươi bốn lạng; nếu là kê thì cũng được hai trăm ba mươi sáu cân.
Mức sản lượng này quả thực cao ngất ngưởng!
Sản lượng mỗi mẫu thời nhà Đường có cao có thấp, các khu đồn điền quân đội ở vùng Kinh Tây Bắc tính ra cơ bản chỉ khoảng một trăm cân mỗi mẫu. Xét việc đồn điền canh tác theo lối quảng canh, quản lý ruộng nương không chu đáo, nếu được cày bừa chăm bón kỹ càng thì chắc chắn sẽ khá hơn. Nhưng ngặt nỗi chỗ đất đai của họ khi ấy toàn là đất hoang lâu năm, độ phì nhiêu tích tụ bao đời cũng không thể xem nhẹ, bình thường thì năng suất chỉ tầm một trăm cân, tối đa là một trăm rưỡi mà thôi.
Chỉ có đội quân Hà Nguyên của Hắc Xỉ Thường Chi thời đồn điền là “mở năm nghìn khoảnh ruộng doanh điền, mỗi năm thu hơn một vạn thạch”, tính ra mỗi mẫu thu được hai thạch. Mẹ kiếp, đất ở Thiểm Châu lại phì nhiêu đến thế sao?
Tính theo mức trung bình toàn quốc thì cũng chỉ được đúng một thạch.
Đời Tống cũng xấp xỉ như vậy. Hơn nữa, bắt đầu từ thế kỷ mười một, khí hậu miền bắc chuyển lạnh, sang thế kỷ mười hai lại càng buốt giá hơn, chưa kể rừng núi đồng cỏ miền bắc còn bị tàn phá trầm trọng hơn nữa. Chết nỗi nhất là còn có cả nhân tố chủ quan quấy phá, đùa cỡn với sông Hoàng Hà khiến vỡ đê mấy bận. Thế nên, dẫu kỹ thuật nông nghiệp có phát triển hơn thời Đường chút ít, thì sản lượng mỗi mẫu tính ra lại chẳng tăng lên được bao nhiêu!
Trong tập tám của bộ "Phạm Văn Chính công tập" có ghi chép lại rằng: "Trộm nghĩ ruộng trung đẳng thu một thạch, tính ra hạt kê thu được chưa đầy một hộc."
Sách "Tống sử - Thực hóa chí" cũng chép: "Đại khái năm trung bình mỗi mẫu thu một thạch."
Mức một thạch này chính là sản lượng trung bình của một vụ kê lúa mì ở miền bắc đời Tống. Đương nhiên vẫn có những nơi vượt hơn một thạch, chẳng hạn từ Vị Nguyên đến Thành Kỷ thuộc Tần Châu, “dọc theo sông năm sáu trăm dặm, khai khẩn nghìn khoảnh (ruộng tốt), mỗi năm thu ba mươi vạn hộc”. Ruộng tốt loại này có thể đạt sản lượng ba thạch mỗi mẫu, tập trung chủ yếu ở dải đất ven sông hai châu Vị, Tần. Nhưng chớ quên rằng, vẫn còn vô số mảnh ruộng xấu có sản lượng chưa nổi một thạch!
Thạch lúa đời Tống tuy có nhỉnh hơn đời Đường chút đỉnh nhưng cũng chẳng đáng là bao, cái sản lượng lương thực này ngẫm lại mới cay đắng làm sao.
Năng suất của nhà Kim cũng chẳng khá khẩm hơn. Năm Hưng Định thứ ba dưới thời Kim Tuyên Tông: "Ruộng của quân dân vùng Hà Nam tổng cộng hơn một trăm chín mươi vạn khoảnh, số đang cày cấy hơn chín mươi vạn khoảnh, ruộng tốt thu một thạch hai đẩu, ruộng trung bình một thạch, ruộng xấu tám đẩu… mỗi năm thu được chín trăm sáu mươi vạn thạch."
Tính ra vẫn là một thạch mỗi mẫu.
Đừng nói chi đến Đường Tống, mãi cho đến đời Thanh hay thời Dân Quốc, sản lượng lúa mì trung bình mỗi mẫu ở miền bắc cũng chỉ vỏn vẹn hơn một trăm cân. Kỹ thuật nông nghiệp tuy có tiến bộ nhưng chẳng có bước đột phá nào mang tính bản chất, trong khi cường độ lao động trái lại còn nặng nhọc hơn thời Đường, còn năng suất thì chẳng hề tăng lên được bao nhiêu.
Chế độ luân canh ba vụ có thể đẩy sản lượng mỗi mẫu lên tới hơn hai trăm cân, chẳng khác nào biến những mảnh ruộng tầm thường thành ruộng tốt, chỉ riêng một việc này thôi cũng đủ khiến sản lượng lương thực bùng nổ.
Dựa vào việc này, Thiệu đại soái hoàn toàn có thể củng cố uy vọng tuyệt đối trong toàn trấn, không một ai dám cản trở. Kẻ nào dám phản loạn, thiên hạ sẽ nhất tề xúm vào tru diệt.
- Lý phó xạ, nếu muốn phổ biến toàn bộ Linh Châu, cần phải tốn bao nhiêu trâu cày? - Thiệu Thụ Đức mang vẻ xúc động hỏi dồn.
- Thưa đại soái, cứ mỗi mẫu ruộng là cần một con trâu để bón phân, nếu không có trâu thì các loại đại súc vật khác cũng có thể tạm thay thế, chỉ là chưa rõ hiệu quả ra sao.
Phù Tồn Thẩm đứng lặng bên cạnh, đăm đăm nhìn Thiệu Thụ Đức.
Vị Linh Võ quận vương này vừa đến đã nhắm thẳng vào chuyện nông vụ mà hỏi, thậm chí bỏ quên luôn cả hắn, thế nhưng hắn không hề tỏ chút oán trách nào, trái lại còn dâng lên niềm cảm khái sâu sắc.
Hạng người trọng nông, dẫu sao vẫn còn hơn chán vạn những kẻ đắm chìm trong hưởng lạc.
Hắn nhìn ra được, Linh Võ quận vương là một lòng muốn nâng cao sản lượng từng mẫu ruộng. Đương nhiên việc này ẩn chứa cả tham vọng xưng hùng thiên hạ, nhưng đời sống trăm họ chẳng phải cũng theo đó mà khấm khá lên hay sao? Cần chi phải phân định rạch ròi đến thế!
Việc làm của Linh Võ quận vương đã vượt xa tầm vóc của bất kỳ vị tướng soái nào khác trong thiên hạ. Nói một câu phạm thượng, hạng người như thế mới xứng đáng có được thiên hạ.
- Một mẫu cần một con trâu, một vạn khoảnh thì cần tới một triệu con trâu! - Thiệu Thụ Đức ngẩn người, mẹ kiếp thế này thì đi đâu ra lắm trâu thế để mà tìm?
Trong nhà trăm họ tuy chắc chắn có không ít trâu, nhưng so với con số một triệu thì hãy còn cách một trời một vực, chưa kể khi mở rộng quy mô toàn diện thì nhu cầu chắc chắn còn vượt xa một triệu.
Hắn thừa biết hiện nay trên thảo luận, tỷ lệ trâu và dê đại khái dao động từ một ăn bốn đến một ăn năm. Sở hữu một triệu con trâu đồng nghĩa với việc phải có ít nhất bốn, năm triệu con dê, số lượng gia súc khổng lồ nhường ấy thì phải cần đến đồng cỏ rộng lớn nhường nào mới nuôi nổi?
Dẫu sao hắn cũng rõ khu vực tuần tra Địa Cận Trạch do thị tộc Ngụy Tài đứng đầu hiện có chừng hơn mười vạn nhân khẩu cùng hơn một triệu con gia súc. Mục dân bình thường trong nhà chỉ sở hữu vài chục con gia súc lớn nhỏ, mà số người như thế lại chẳng có bao nhiêu. Phần lớn toàn là đám nghèo hèn đi chăn thuê cho tộc trưởng tù hào, địa vị thấp kém. Tính bình quân nghiêm ngặt ra thì mỗi người trong bộ tộc chỉ chia được mười mấy con gia súc mà thôi.
Mua sạch trâu cày ở khu vực Địa Cận Trạch cũng chỉ gom được chừng hơn hai mươi vạn con.
Đảng Khương Bình Hạ có chừng mười mấy vạn người, tuyệt đối không vượt quá hai mươi vạn; tính theo mức ấy thì cũng chỉ tầm hơn hai triệu con gia súc, trong đó số trâu nhiều nhất là ba mươi vạn.
Mục dân Đảng Khương Hà Tây nằm dưới quyền kiểm soát của hắn trong tay tối đa chỉ có mười vạn con trâu.
Các bộ tộc rợ ở Âm Sơn nhiều nhất cũng chỉ gom nổi ba mươi vạn con trâu.
Đảng Khương Hoành Sơn gộp lại cũng chỉ chừng hai mươi vạn con trâu, thậm chí có lẽ chỉ hơn chục vạn, bởi lẽ họ không hoàn toàn chăn thả mà vẫn làm ruộng.
Nói cách khác, gom hết trâu của tất cả các bộ tộc rợ nằm dưới quyền kiểm soát của hắn, đến một con cũng không chừa lại, thì may ra mới gom nổi con số xấp xỉ một triệu con.
Nhưng đời nào họ chịu ngoan ngoãn dâng không! Kỳ thực cái chi phí ấy vốn dĩ cũng không nên do Mạc phủ gánh vác, mà chỉ có thể thông qua con đường giao thương buôn bán để giải quyết.
Một con bò thịt thảo nguyên nay có thể bán được ba đến bốn xâu tiền, giá trị xấp xỉ bảy, tám hộc lương thực. Thế nhưng ngoài gia quyến quân sĩ ra, rất hiếm có người dân thường nào có thể một lúc gom đủ ngần ấy tiền hoặc lương.
Giá mà có một ngân hàng chuyên cho vay bò thịt thì tốt biết mấy, sau mùa gặt sẽ dùng lương thực để trả góp. Nhưng ngân hàng cần phải có vốn ban đầu, mà số vốn ban đầu ấy sẽ là ít nhất một triệu con trâu, vậy thì lấy từ đâu ra đây?
Lẽ nào, lại phải quay lại cái nghề cũ… cướp giật hay sao?
Hay là kéo đám tù hào các bộ tộc vào cuộc, bắt họ làm cổ đông ngân hàng? Thông qua hình thức cho vay trâu cày để cùng chia sẻ lợi nhuận từ việc nông nghiệp người Hán được mùa lớn?
Thiệu đại soái sai người khiêng ghế mây tới, lặng lẽ ngồi xuống trầm ngâm suy tính.
Lý Nhân Phụ giương cao chiếc ô lớn che nắng che mưa cho hắn, đứng im phăng phắc chẳng nhúc nhích.
Phù Tồn Thẩm, Lý Thiều cùng những người khác lặng lẽ nhìn vị Linh Võ quận vương đang chìm trong suy tư.
Phía trong doanh trại cách đó không xa, những người dân dời đến từ Trung Nguyên đang kiễng cao chân ngóng sang, muốn tận mắt xem thử vị đại soái mới của họ trông tròn méo ra sao.
Trong làn mưa bụi gió lùa, tựa hồ như có một bàn tay vô hình đang định đoạt số phận của tất cả bọn họ.