Trong thành Linh Châu, Trần Thành dâng lên một bản quân báo, rồi thưa tiếp:
- Nếu tích trữ được mười vạn hộc lương, đường nam sẽ vững vàng.
Tây Sứ Thành vốn đã nhỏ, lại trải qua bao mưa gió, hư hại nặng nề. Đợt này tu sửa, có thể làm được đến đâu, chẳng ai dám trông mong nhiều. Cũng như người Thổ Phồn muốn xây lại tường thành Lan Châu, chuyện ấy sao có thể thành? Thành quách dựng vội vừa kém chất lượng, vừa thiếu thốn đủ thứ, chẳng thể đỡ nổi một đòn của đại quân.
Tây Sứ Thành hiện giờ chỉ được sửa sang qua loa. Hai bên còn dùng gỗ mở rộng một đoạn thành lũy, quây lại làm kho chứa lương tạm thời. Thời chiến, nơi này miễn cưỡng cũng dùng được.
- Thành lũy xây xong thì đặt tên là Định Tây.
Thiệu Thụ Đức cúi đầu xem sổ sách, thuận miệng dặn.
- Tuân lệnh.
Trần Thành thấy cái tên ấy rất hợp, trong bụng cũng bắt đầu đoán già đoán non: Đại soái định bình định vùng nào phía tây đây? Hà Châu, Thiện Châu, hay cả hai nơi?
Sung sướng biết bao! Thiệu Thụ Đức hăm hở nhìn sổ sách. Năm Quang Khải thứ nhất, hai châu Linh và Diêm được miễn thuế; sang năm thứ hai mới bắt đầu nộp thuế. Suốt năm ngoái, tám huyện Linh Châu nộp 757.351 hộc thuế ruộng, hai huyện Diêm Châu nộp 84.147 hộc. Thuế hộ khẩu ở Linh Châu gồm hơn 83.200 tấm lụa và 16.262 quan tiền.
Quả là sung sướng! Riêng một châu đã nộp hơn một phần ba thuế ruộng, hơn một phần tư thuế hộ khẩu của toàn trấn. Linh Châu đánh trận ấy thật đáng giá! Hơn nữa, con số này còn được tính trong lúc phần đông dân từ Quan Trung mới đến chưa kịp cày cấy. Mùa xuân gieo hạt đã bắt đầu, năm nay Linh Châu càng đáng mong chờ.
Thật ra, đám dân mới từ Quan Trung đến vốn được định miễn thuế hai năm. Nhưng Thiệu đại soái tính đi tính lại gia sản, cuối cùng chỉ biết thở dài, không dám làm vậy.
Hai huyện Hội Châu, đến năm Quang Khải thứ hai, dân số tăng vọt. Khi vừa thu phục, nơi này có 1.200 hộ, bình quân mỗi hộ 5,7 người; nay đã lên 6.200 hộ, bình quân mỗi hộ chỉ còn 3,1 người. Nguyên nhân chủ yếu là đông đảo dân các bộ lạc đến định cư nơi biên cương theo chính sách đưa dân đến khai khẩn, tổng cộng có năm nghìn hộ. Phần lớn gia đình ít người, có nhà thậm chí chỉ có một người.
Thiệu Thụ Đức từng hứa, từ năm Quang Khải thứ hai trở đi sẽ miễn thuế cho họ trong mười năm. Ngoài ra, vì cuộc viễn chinh phía tây, dân địa phương Hội Châu còn phải phục dịch, góp tiền lương, nên cũng được giảm thuế đôi phần. Thế nên chín năm tới, tốt nhất cứ quên Hội Châu đi. Dân người Hán ở đó gần như chẳng nộp được gì, trừ phi Thiệu đại soái chủ động nuốt lời. Mà chuyện ấy dĩ nhiên không thể xảy ra.
Đất đai của quân Chấn Vũ và quân Thiên Đức mới bắt đầu được sắp xếp lại. Năm nay họ được miễn thuế, chỉ áp dụng với dân người Hán. Riêng ba huyện Lân Châu còn tạm thời được tự thu tự chi, chẳng khác nào một phiên trấn nhỏ của họ Tiết.
Linh Châu, chỉ riêng Linh Châu lúc này đã là nguồn thu lớn nhất trong mười châu, ba mươi bốn huyện của quân Định Nan. Coi trọng nơi này đến đâu cũng không quá.
- Đại soái, một bộ nghĩa tòng quân đã tới quan Hội Ninh.
Trần Thành khẽ nhắc.
- Ừm. Năm nay còn có ba nghìn tội đồ thuộc các bộ lạc, cứ đưa hết đến Vị Châu.
Thiệu Thụ Đức lật sổ sách, lẩm bẩm một mình.
Trần Thành cạn lời. Hóa ra đại soái mải mê tính sổ thu chi, hoàn toàn chẳng nghe ông nói.
Nhưng sao lại đưa đến Vị Châu, không phải Lan Châu? Lẽ nào kế hoạch đổi rồi? Trần Thành lại bắt đầu đoán già đoán non.
- Đi thôi, đừng nghĩ ngợi vẩn vơ nữa.
Thiệu Thụ Đức giao sổ cho viên coi sổ, cười ha hả rồi nói:
- Ra bến tàu xem thử.
Gần bến tàu là xưởng đóng thuyền. Lý Thiệu đã chờ ở đó từ lâu.
Thiệu Thụ Đức chắp tay thi lễ:
- Lý soái.
- Đại soái đừng làm lão phu khó xử. Cứ gọi một tiếng Lý sứ quân là được.
Lý Thiệu vội xua tay.
- Vậy ta gọi Lý Bộc xạ.
Thiệu Thụ Đức cười. Đó là chức danh vinh dự triều đình ban thêm cho Lý Thiệu, gọi như vậy vừa hay tránh được cảnh khó xử.
- Đại soái đến xem thuyền vận lương phải không?
- Phải. Hành quân đánh trận, việc quan trọng nhất không gì bằng lương thảo. Bọn giặc Thổ Phồn đang chực cắt đường lương của ta. Cứ để chúng xem rốt cuộc bên nào cạn lương trước, đại quân của chúng hay quân ta.
Từ xưa đến nay, chẳng biết bao nhiêu đạo quân phải rút lui vì hết lương. Có khi thắng trận rồi mà lương cạn, không thể thừa thắng mở rộng chiến quả. Có lúc còn thảm hơn, hết lương rồi đại bại, thậm chí toàn quân bị diệt.
Danh tướng dụng binh, trước tiên phải nghĩ cách cắt đường lương của đối thủ. Lần này đánh Thổ Phồn, quân ta huy động hơn năm vạn người. Không tính các bộ lạc Thổ Phồn ở Âm Sơn, mỗi tháng đã tiêu tốn hơn bốn vạn hộc lương, nhiều hơn hẳn lúc quân sĩ đóng trại bình thường.
Quân Định Nan đánh trận xưa nay không chỉ ăn lương. Trước khi chiếm được Linh Châu, trong trấn thường xuyên thiếu ngũ cốc, quân sĩ phần lớn phải ăn thịt khô và uống sữa thay cơm. Dù sao các bộ lạc chỉ có thể nộp bò dê, mà phần đông họ không làm ruộng.
Năm Quang Khải thứ hai thu được 2,078 triệu hộc lương và đậu. Chỉ riêng phần lương cấp trong một năm cho quân nha và các bộ được hưởng đãi ngộ như quân nha đã hơn 1,15 triệu hộc. Quân sĩ thường ngày cũng tiêu tốn kinh người. Kể cả đậu cho ngựa và gia súc kéo xe, một năm đã hết hơn 460.000 hộc. Trừ thêm hơn 121.000 hộc tiền trợ cấp, còn dư hơn ba trăm nghìn.
Đó mới chỉ là phần còn lại sau khi nuôi quân. Một phần lương bổng của quan lại và thợ thủ công cũng phải trả bằng lương thực. Rồi đủ loại công trình đều cần lương, tính ra sau cùng chẳng còn lại bao nhiêu.
May mà các bộ lạc nộp lên hàng trăm nghìn bò dê, cùng dược liệu, da thuộc và nhiều thứ khác. Ngoài số dùng để ban thưởng, vẫn còn dư khá nhiều. Nhưng người ta không thể chỉ ăn thịt mà bỏ ngũ cốc. Trước ngày xuất trận, nha phủ dùng bò dê đổi lại không ít ngũ cốc từ tay quân sĩ, bởi họ ăn không hết.
Lần viễn chinh Thổ Phồn này, Thiệu đại soái chỉ chuẩn bị lương ngũ cốc, đậu, sữa và thịt khô đủ dùng khoảng sáu bảy tháng. Nếu nửa năm vẫn chưa đánh xong, đành phải ứng trước thuế năm sau. May là lúc ấy lương mùa thu đã thu hoạch được gần một tháng.
Chiến tranh quả thực là một hoạt động tiêu hao khổng lồ, nhất là khi huy động hơn năm vạn người.
- Mỗi thuyền vận lương cần năm thủy thủ, một chuyến chở được 1.500 hộc. Hiện giờ đã có sáu mươi chiếc rồi chứ?
Nhìn những cột buồm san sát trên bến, Thiệu Thụ Đức hỏi.
- Có 58 chiếc, còn 2 chiếc chưa hoàn thiện hẳn.
Lý Thiệu đáp:
- Gỗ phơi khô tích trữ nhiều năm trong xưởng thuyền Linh Châu đã dùng hết sạch. Những thuyền đóng sau này đều làm theo lời dặn của đại soái, chặt gỗ xong là bắt tay vào đóng. Theo lời thợ cả Mã, loại thuyền này không bền.
Các ngươi thiếu một lò sấy gỗ! Thiệu Thụ Đức thầm nghĩ.
Gỗ đóng thuyền phải phơi âm vài năm, chờ lâu quá. Nhưng nếu lập kế hoạch chu đáo, mỗi năm đều đốn gỗ lớn, xẻ ra rồi cất đi cho khô, cũng chẳng phải chuyện khó. Chỉ tiếc lúc này hắn đang phải đánh trận, đúng lúc cần thuyền gấp, chẳng còn cách nào khác.
Chở lương thực, quân giới, than đá, bò dê, vật liệu xây dựng và đủ thứ linh tinh khác, gánh nặng quá lớn! Nếu chỉ dùng đường bộ, chi phí chẳng đội lên đến tận trời sao? Còn phải huy động hơn mười vạn phu phen ư? Như vậy thì ruộng đồng bỏ hoang mất.
Bến Linh Châu lúc này tấp nập người qua lại. Phu phen vác từng bao lương, chuyển xuống khoang thuyền rồi xếp ngay ngắn.
Tháng ba, sông ngòi tan băng, từng đoàn thuyền được đẩy vào bến, thả neo chờ bốc hàng.
Hai bên bờ sông còn có hai bến khác đang chất hàng.
Kho Đông của Linh Châu được dựng trên một gò đất cao ở bờ đông, đối diện thành Linh Châu qua sông. Bờ tây còn có Kho Tây, cũng nhìn sang thành Linh Châu. Đúng vậy, thành Linh Châu nằm trên một doi đất giữa sông, thật khiến người ta đau đầu.
Ba bến cùng lúc vận chuyển hàng hóa, tốc độ cũng khá nhanh.
“Boong, boong…”
Tiếng chuông trên bến vang lên. Một chiếc thuyền chất đầy lương ngũ cốc và cỏ khô nhổ neo, bắt đầu rời bến.
Lúc này gió bắc vẫn thổi. Nếu gặp hướng gió bất lợi, phải huy động phu phen kéo thuyền bằng dây, rất vất vả. Nhưng dù sao vẫn rẻ hơn chở bằng đường bộ.
Chiến tranh cũng là một hoạt động xã hội phức tạp, đòi hỏi tính toán chặt chẽ.
Có người chỉ nhìn thấy cảnh đao thương trên chiến trường, thấy anh hùng tung hoành, hào khí ngút trời. Nhưng ít ai nghĩ sâu hơn, rốt cuộc hệ thống nào, con người nào, thứ gì đã chống lưng cho những anh hùng ấy phô trương đến vậy.
Kinh tế của ngươi ra sao? Hệ thống vận chuyển hậu cần thế nào? Khả năng chế tạo quân giới đến đâu? Việc tuyên truyền ra sao? Lòng dân thế nào? Tất cả có đủ sức để ngươi phô trương đến mức ấy không?
Không có những công việc phía sau phức tạp, nhọc nhằn và rườm rà này, lấy gì mà đánh trận? Hậu cần không chu toàn, sức chiến đấu ngoài tiền tuyến sẽ chẳng thể bảo đảm. Đến lúc ấy, anh hùng cũng đành hụt hơi, chỉ biết than trời.
Gió bắc dần nổi mạnh. Thiệu Thụ Đức tâm trạng phấn chấn, cất tiếng ngâm:
- Gió lớn nổi lên, mây bay cuộn trời!
Rồi hắn nói tiếp:
- Đi thôi, các anh em Thiết Lâm quân cũng đến lúc xuất phát rồi!
Ngày mười lăm tháng ba năm Quang Khải thứ ba, Thiệu Thụ Đức đích thân dẫn Thiết Lâm quân, Thiết Kỵ quân, Báo Kỵ Đô và bốn nghìn quân Thiên Đức, tổng cộng mười chín nghìn người, xuôi theo đường trạm bên bờ tây Hoàng Hà, rầm rộ tiến quân. Đầu tháng tư, đoàn quân tới huyện Ô Lan.
Lúc này, một vạn nghĩa tòng quân đóng ở quan Ô Lan; bảy nghìn quân Vũ Uy đóng ở thành quân Tân Tuyền; bốn nghìn quân Thiên Đức đã tiến đến dựng trại cách phía tây nam huyện Ô Lan hai mươi dặm.
Ngày mồng ba tháng tư, sứ giả của các đạo quân phía đông nam do Dương Duyệt chỉ huy vượt sông, mang đến tin khẩn: các toán Thổ Phồn ở hai châu Mân, Vị đang liên kết khắp nơi, tập trung binh lực, dường như muốn đánh trại Định Tây.
- Hừ, dụ chúng ra cũng tốt. Nếu không thì biết bao giờ mới lùng núi phá trại, dẹp yên được chúng!
Thiệu Thụ Đức đặt quân báo xuống, gọi Lý Nhân Phụ:
- Đưa mật sứ từ Lan Châu đến đây.
Một chàng trai trẻ bước vào, kính cẩn hành lễ:
- Bái kiến Linh Vũ quận vương.
- Ngươi là Tần Hãn, con trai Tần Quý phải không?
Thiệu Thụ Đức hỏi.
- Chính là kẻ hèn này.
- Mời ngồi, dâng trà.
- Đa tạ Linh Vũ quận vương.
Tần Hãn lại thi lễ rồi nói:
- Gia phụ sai kẻ hèn này đến, là để tiến cử cho đại vương vài người dẫn đường.
- Chính là mấy người lái thuyền đó?
- Đúng vậy. Từ Lan Châu đến quan Hội Ninh, nước chảy xiết, bãi cạn và đá ngầm rất nhiều, thuyền bè khó đi. Mấy người này trước kia thường qua lại vùng Hội Châu, làm nghề buôn bán đường sông.
- Người Thổ Phồn cũng buôn bán sao?
- Linh Vũ quận vương nói đùa rồi. Đến người rừng núi còn buôn bán, huống chi người Thổ Phồn.
- Đường sông hiểm trở thế nào?
- Hai hẻm núi Hưởng Thủy và Tang Viên có vách đá dựng đứng, đường kéo thuyền rất khó mở. Nếu gió ngược thì không thể kéo thuyền bằng dây. Dù gặp gió thuận, dưới sông vẫn có dòng xiết và bãi cạn nguy hiểm, điều khiển thuyền chẳng dễ dàng. Năm Thiên Bảo thứ tám, Quan Trung gặp nạn đói lớn, triều đình ra lệnh chở lương từ Lan Châu, Thiện Châu cùng các nơi khác vào Quan Trung. Khi ấy thuyền đi xuôi dòng mà vẫn vô cùng gian nan, nhiều chiếc bị hư hỏng. Nếu đi ngược dòng thì càng khó. Xin đại vương xem xét.
Từ cuối thời Minh, Trung Quốc bắt đầu bước vào thời kỳ khí hậu lạnh kéo dài, đến cuối đời Khang Hy thì nhiệt độ xuống thấp nhất, rồi mới từ từ ấm lên. Mãi đến cuối đời Thanh, khí hậu mới dần thoát khỏi thời kỳ lạnh ấy. Trong quãng thời gian đó, mưa ít, nước Hoàng Hà không nhiều. Từ đoạn Lan Châu xuôi xuống Trung Vệ, người ta thường nhắc đến bốn hẻm núi, một bãi cạn: Hắc Sơn, Hồng Sơn, Tang Viên, Hưởng Thủy cùng bãi cạn Đại Lãng Câu. Thuyền bè qua đây khá nguy hiểm. Mỗi lần đi đến nơi này, người thả bè và thủy thủ đều phải tập trung hết sức. Chỉ sơ sẩy một chút là thuyền vỡ, người chết.
Bấy giờ đang là cuối đời Đường. Khí hậu bắt đầu lạnh dần, đến giữa thời Ngũ Đại mới xuống thấp nhất. Nhưng đợt lạnh ấy kéo dài không lâu, hoàn toàn không thể sánh với thời Minh mạt Thanh sơ. Đến đầu đời Tống, khí hậu đã nhanh chóng ấm trở lại.
Dĩ nhiên, suốt đời Tống, thời tiết vẫn lạnh hơn hẳn cuối đời Đường, chỉ ấm hơn đôi chút so với đời Ngũ Đại. Có thể thấy điều đó qua việc mùa thu hoạch lương thực thời Tống muộn hơn thời Đường đúng một tháng.
Lúc này, lượng nước Hoàng Hà dồi dào hơn nhiều so với thời Minh Thanh. Đoạn qua Hắc Sơn và Đại Lãng Câu, vốn nguy hiểm ở đời sau, khi ấy chưa đến nỗi đáng sợ. Có thể nhìn vị trí thuyền bè qua sông ở quan Hội Ninh mà biết. Nhưng ngược lên trên, đến Lan Châu, quả thực vẫn có những đoạn đường sông khó đi.
- Khả năng thuyền bị hư hỏng có cao không?
Thiệu Thụ Đức trầm ngâm một lúc rồi hỏi.
- Đại vương chịu được mất mấy chiếc thuyền?
Tần Hãn hỏi lại.
Chết tiệt, câu này làm ta nghẹn lời.
Đường Huyền Tông chịu được mất thuyền, còn ta thì không. Chút lương này, mất một chiếc thôi cũng xót ruột.
- Nếu kéo thuyền bằng dây, có tránh được bãi cạn và dòng xiết không?
- Khó, nhưng có thể thử. Có điều hai hẻm Tang Viên và Hưởng Thủy không thể mở đường kéo thuyền.
- Tiểu huynh đệ hẳn có cách chỉ dạy ta.
Thiệu Thụ Đức cười nói.
- Đại vương có thể đóng thuyền ở Hội Châu, dùng thuyền nhỏ là được. Đến gần hai hẻm Tang Viên và Hưởng Thủy thì ghé bờ. Từ đó đến Lan Châu cũng không xa. Đoạn từ quan Hội Ninh đến Hội Châu thì chuyển hàng bằng đường bộ.
Phiền phức thật! Thiệu Thụ Đức thở dài. Hắn không dám mạo hiểm, vậy chỉ còn cách chia chặng đi thuyền, gặp nơi hiểm trở thì chuyển sang đường bộ, qua khỏi rồi lại xuống thuyền.
Nhưng làm vậy cũng không tệ. Từ Linh Châu đến quan Hội Ninh đã tiết kiệm được vài trăm dặm đường bộ. Những chặng sau cũng bớt được một quãng đáng kể. Tính chung vẫn có lợi.
Chỉ là lại phải bắt phu ở Hội Châu, trong khi sức dân nơi đó đã căng lắm rồi, e rằng không đủ. Đám phu từ Linh Châu theo đến đây, ban đầu hắn còn định giải tán cho họ về nhà. Xem ra bây giờ không được nữa. Năm nay mùa màng Linh Châu sẽ bị ảnh hưởng mất. Khổ thật!
- Cứ làm theo cách ấy. Bên núi Tuyết đã đốn gỗ suốt nửa năm, bảo họ ngừng kết bè gỗ xuôi dòng, dốc sức lo quân nhu. Sau khi nhận lương thảo và khí cụ ở quan Ô Lan, đại quân sẽ tiếp tục lên đường. Ta không muốn chờ thêm nữa.
Thiệu Thụ Đức nói.
- Tuân lệnh.
Lý Nhân Phụ lập tức sai người đi truyền lệnh.
- Tiếp theo, hãy nói tình hình bên trong của người Thổ Phồn ở Lan Châu.
Thiệu Thụ Đức nói:
- Ta nghe thương nhân Hồ kể rằng ở Lan Châu có hơn hai vạn quân Thổ Phồn, có thật không?
- Chưa đến hai vạn. Nhưng nếu gom được một vạn năm, sáu nghìn người thì có thể. Tính cả bốn bộ người Hán của chúng ta, may ra mới gần đủ hai vạn.
Tần Hãn đáp.
Con số ấy không chênh mấy so với lời Khang Phật Kim. Thiệu Thụ Đức yên tâm.
Đoàn quân của hắn có đến ba vạn hai nghìn người, gần một nửa là quân chiến đấu. Nếu đánh chính diện, hắn tin mình đủ sức đánh bại số quân Thổ Phồn ngang bằng. Huống hồ binh lực của chúng còn chưa đến hai vạn.
Trận này, nhất định phải đánh!