Tần Quý ngẩng đầu nhìn trời xanh biếc, lòng dạ khá vui vẻ.
Bộ lạc Hành Nhân đương nhiên cũng làm ruộng, chứ không phải toàn dân đều là quân hộ.
Thực ra, khi đánh trận thường cũng chưa đến lượt họ ra quân. Người Thổ Phồn, nói chính xác hơn là các bộ lạc đã bị Thổ Phồn hóa, cộng lại có đến mấy vạn người. Nếu bắt lính đến mức tối đa, e rằng có thể kéo ra hơn một vạn năm nghìn quân. Còn bốn bộ người Hán cộng lại, cũng chỉ tuyển được hơn ba nghìn trai tráng, hoàn toàn không cùng một quy mô.
Bộ Hành Nhân nằm ở phía tây thành, ven con sông lớn. Nơi ấy có hơn bốn nghìn thửa ruộng, trồng lúa, lúa mì và các loại ngũ cốc khác, đồng thời chăn nuôi gia súc.
“Đột” là đơn vị đo ruộng của người Thổ Phồn, mỗi đột bằng mười mẫu. Khi cai trị vùng Hà Lũng, Thổ Phồn thực hiện chính sách chia ruộng theo đầu người, mỗi khẩu được cấp một đột đất. Cách ấy khác đôi chút với phép chia ruộng theo trai tráng của triều đình.
Quan phủ Thổ Phồn thu thuế gọi là “nạp đột”, tính theo hộ. Ngoài lương thực, họ còn thu dầu, vải và những thứ khác, tính bằng thồ hoặc đấu, tương tự thuế hộ khẩu của triều đình.
Người Thổ Phồn cũng thu thuế ruộng, gọi là “địa tử”, thường nộp bằng lương thực hoặc đậu.
Ngoài nạp đột và địa tử còn đủ thứ thuế vặt, như cỏ khô, củi đốt, da thú. Những khoản ấy cũng chẳng khác mấy so với triều đình. Nhưng nhìn chung, thuế má nặng nề hơn nhiều so với thời dân Hà Lũng chưa rơi vào tay Thổ Phồn, cuộc sống vì thế vô cùng chật vật.
Nếu không nộp nổi thuế, người ta thường phải vay tiền ở chùa. Lãi chẳng hề thấp, khác nào uống thuốc độc giải khát.
Bộ Hành Nhân có hơn bốn nghìn người già trẻ lớn bé, hơn chín phần mười là dân Hán.
Sở dĩ nói hơn chín phần mười, là vì trước khi đế quốc Thổ Phồn sụp đổ, các dân tộc dưới quyền họ vô cùng phức tạp. Cách đánh trận của họ lại là kiểu đưa cả dân tộc đi nơi khác: bắt các bộ nô lệ theo quân, đánh đến đâu thì cho họ chăn nuôi, làm ruộng ngay tại đó. Ngay cả khi không có chiến tranh, quân lính đổi đồn cũng dẫn theo các bộ nô lệ phụ thuộc.
Bởi vậy, dân cư Lan Châu có nguồn gốc hết sức phức tạp. Người Thổ Phồn không chiếm ưu thế về số lượng. Đông nhất thực ra là người Thổ Cốc Hồn và các bộ nô lệ Đảng Hạng. Sau ba tộc lớn ấy mới đến người Hán, ước chừng hơn một vạn ba nghìn người, chỉ bằng một nửa thời Thiên Bảo.
Nhưng còn có những tộc người ít hơn cả người Hán, đó là một số nhóm nhỏ từ Tây Vực. Vì họ quá ít người, Thổ Phồn lười lập cho họ bộ lạc riêng, bèn ghép vào các bộ nô lệ khác, chẳng buồn xét có hợp hay không.
Người Túc Đặc ở hai châu Qua, Sa bị xếp vào bộ nô lệ người Hán. Một bên da trắng, một bên da vàng, vậy mà lại bị ghép chung thành một bộ lạc. Cách nghĩ của người Thổ Phồn quả thật kỳ lạ.
Được Tần Quý gọi đến, Lý Lão Sinh, Trương Lạc, Thương Diên Nô và An Nạp Căn lần lượt tới nhà hắn.
Lý Lão Sinh là Tả Nhất tướng của bộ Hành Nhân, Trương Lạc là Tả Nhị tướng, Thương Diên Nô là Hữu Tứ tướng, An Nạp Căn là Hữu Ngũ tướng. Cả bốn đều là thân tín của Tần Quý, người vừa làm bộ lạc sứ vừa giữ chức Thiên hộ trưởng, cũng chính tay hắn nâng đỡ.
Trong bộ lạc còn có một số quan viên do người Thổ Phồn bổ nhiệm, như phó bộ lạc sứ, phó Thiên hộ trưởng, giám quân, thư lại, quan coi việc nước và quan trông coi ruộng đất. Có người hắn tin được, có người thì không. Nhưng lần này sắp làm chuyện lớn, càng ít người biết càng tốt, nên hắn chỉ gọi các võ quan.
- Hôm nay, tiết nhi phủ Đô Bộ lạc sứ gọi ta đến bàn chuyện sửa thành quách. Hắn còn nhắc đến việc Tiết độ sứ Định Nan quân Thiệu Thụ Đức muốn đánh các châu Mân, Vị. Tần Quý vừa nói vừa quan sát vẻ mặt mọi người. Thấy ai nấy đều chăm chú lắng nghe, không có gì khác thường, hắn mới nói tiếp: - Ta thấy người Thổ Phồn ở tiết nhi phủ căng thẳng như vậy, nhất định sắp có chuyện lớn. Biết đâu mũi nhọn của Định Nan quân sẽ chĩa thẳng về phía này.
Lý Lão Sinh và Trương Lạc vẫn điềm nhiên, còn Thương Diên Nô và An Nạp Căn thì lộ vẻ kinh ngạc.
- Nói xem các ngươi nghĩ thế nào.
Tần Quý lên tiếng. Con trai hắn là Tần Hãn, cùng hai người cháu Tần Thanh và Tần Lạc đứng phía sau, im lặng không nói.
- Thiệu Thụ Đức nhất định nhắm vào Lan Châu. Lý Lão Sinh nói ngay.
- Hắn có thể kéo đến bao nhiêu quân? Nếu chưa đủ một vạn thì e là hơi ít. Trương Lạc nói.
Trên mặt Tần Quý thoáng hiện ý cười. Lý, Trương nói như vậy, lòng dạ họ đã rõ rành rành. Bao năm qua hắn không uổng công tin tưởng hai người.
- Thiên hộ định làm thế nào, chúng tôi xin nghe theo. Thương Diên Nô thở dài, nói: - Dù cuộc sống vẫn còn gắng gượng được, nhưng nếu giết sạch đám Thổ Phồn này thì trong lòng tôi cũng hả hê đôi chút.
An Nạp Căn lại tỏ vẻ ngờ vực. Ngay từ lúc Tần Quý bắt đầu nói, hắn đã lờ mờ đoán được ý định. Giờ nghe mấy người kia càng nói càng xa, càng nói càng đáng sợ, hắn ngồi không yên nữa.
- An Bách hộ, nói cho cùng, ngươi từng cứu mạng ta trên chiến trường, ta cũng từng cứu mạng ngươi. Chúng ta là chỗ sống chết có nhau. Lúc này ta cũng chẳng vòng vo nữa, vô ích thôi. Ba vị Bách hộ Lý, Trương, Thương đều đã hiểu ý ta, hẳn ngươi cũng hiểu rồi. Thế nào, nói rõ thái độ đi. Tần Quý thản nhiên nói.
- Thiên hộ định làm gì? An Nạp Căn hỏi.
- Chờ thời cơ. Một khi tình thế đổi thay, ta sẽ nghênh đón vương sư. Tần Quý vốn định nói sẽ chủ động liên lạc với Định Nan quân, nhưng thấy An Nạp Căn sợ đến thế, hắn bèn đổi lời: - Nếu quân Thổ Phồn thất trận, chúng ta sẽ thừa thế khởi binh, liên lạc với mấy bộ lạc khác, đánh cho chúng một trận khi đã sa cơ.
Nghe vậy, An Nạp Căn thở phào. Kế hoạch ấy vẫn nằm trong giới hạn hắn có thể chấp nhận. Nếu bây giờ lập tức đứng lên làm phản, nói thật, hắn không đủ gan.
- Đã vậy, tôi xin tuân theo lệnh Thiên hộ. An Nạp Căn nói.
- Tốt. Chuyện này liên quan đến cơ mật, tuyệt đối không được để lộ. Tần Quý dặn: - Đợi đại quân áp sát, lòng người dao động, cơ hội của chúng ta sẽ đến. Nếu Định Nan quân không kéo tới, hoặc đại bại mà về, thì bỏ chuyện này đi, từ nay không nhắc lại nữa, cứ xem như hôm nay chưa từng gặp mặt. Mọi người đều có vợ con, người thân. Ta không thể đẩy các ngươi vào chỗ bất nghĩa.
- Thiên hộ suy tính thận trọng, chuyện này nên làm như vậy. Mấy người đồng thanh nói.
Tháng Hai, tiết trời đã ấm lên nhiều.
Lễ tế thần đất bắt nguồn từ lễ tế thần đất của nước Ân, rồi phát triển qua đời Chu. Đến triều Chu, lễ ấy được nâng thành tế lễ cấp quốc gia, vô cùng trọng thể.
Trong tế lễ trong nước thì cúng tổ tiên, ngoài nước thì cúng thần đất. Thần đất, tức Hậu Thổ, vốn là một vị thần trừu tượng. Về sau, giới tinh hoa tự giải nghĩa, dùng thuyết trời tròn đất vuông để phát triển lễ tế thành tế trời ở đàn tròn, tế đất ở đàn vuông, rồi quy định đó là quốc lễ.
Nhưng dân thường không tế những điều sâu xa như thế. Họ thờ “thần đất”, bởi vị thần này có sức mạnh lớn lao, có thể trừ tai ương và phù hộ mùa màng.
Đến triều đại này, triều đình tế thần đất của triều đình, châu huyện tế thần đất của châu huyện, dân gian tế thần đất của dân gian. Lễ tế của triều đình rất trang nghiêm, lễ ở châu huyện cũng trang nghiêm nhưng có phần nhẹ hơn, còn lễ dân gian thì vui hội là chính.
Ngày ấy, đàn bà về nhà mẹ đẻ thăm hỏi, đàn ông uống rượu thi tài, đánh trống. Có người ca hát nhảy múa, khắp nơi đều rộn ràng.
Ngày hội tế thần đất thời Đường và Tống nhìn chung vẫn nối tiếp nhau, khác biệt không lớn. Đời Tống có thơ rằng: “Trẻ nhỏ ngày hội vui như cuồng”, “Người đi hát khúc khinh bạc, kẻ múa hội tế như say”, “Rượu xuân cùng uống, lão nhà quê chiều về còn khoe”. Những câu thơ ấy đều tả cảnh náo nhiệt trong ngày này.
Đến đời Minh, vì người Mông Cổ cai trị suốt một thế kỷ, cộng đồng làng xã tan rã, ngày hội tế thần đất không còn quan trọng. Những gì còn lưu lại chỉ là múa hội và diễn tuồng ở các làng.
Hôm nay là tiết Xuân Xã. Trời còn chưa sáng, cả Hạ Châu đã âm thầm rộn lên một bầu không khí nôn nao.
Hoàng Thao là thôi quan trong phủ, địa vị cao quý. Vì có một tòa nhà ở ngoài thành, ông được dân làng gần đó mời làm xã chính, đứng ra chủ trì lễ tế.
Dưới cây tế của làng, phía đông thôn, người ta đã bày sẵn thần đất cùng lễ vật: huyết gia súc, nửa con vật tế, lúa gạo, táo, hạt dẻ và rượu.
Trẻ con chạy nhảy khắp nơi, chốc chốc lại vây quanh Phạm Diên Bá, người đang nấu thịt tế, hít hà mùi thơm ngào ngạt.
- Lũ trẻ nghịch ngợm các ngươi, đừng làm đổ đồ đạc đấy!
Phạm Diên Bá đứng dậy định đuổi. Bọn trẻ ré lên, chạy tán loạn.
- Trong làng sao lại có nhiều người Đảng Hạng thế? Hoàng Thao nhìn đám nam nữ già trẻ cạo tóc đang vào chỗ ngồi, ngạc nhiên hỏi.
- Đại soái đã xếp họ vào hộ tịch, đưa họ vào hàng dân chúng. Những người này hẳn từ trên núi xuống, khai hoang làm ruộng trong làng. Phạm Diên Bá đáp: - Thực ra đã có người tự nuôi tóc, chỉ là tóc chưa mọc dài thôi. Họ đều là thành viên của làng, lần này dự lễ tế cũng đã góp phần lễ.
Hoàng Thao gật đầu.
Đại soái thường nói đến một từ: “đồng hóa”. Ông nghe đến nỗi tai sắp chai cả rồi. Chuyện ấy nói dễ thì dễ, nói khó cũng khó. Cốt lõi của việc đồng hóa là khiến họ hòa nhập vào tập thể mới, trở thành một phần trong đó và cùng tham gia mọi sinh hoạt. Lễ tế của làng là một dịp như thế.
Dĩ nhiên, nếu họ không hòa vào cộng đồng lớn, lại tụ tập với nhau để tổ chức những sinh hoạt riêng, khép kín tự chơi với nhau, thì việc đồng hóa sẽ khó khăn hơn nhiều.
Ở Hạ Châu hầu như không có chuyện ấy. Việc đồng hóa gần như là nửa ép buộc, chỉ có điều cách làm tương đối mềm mỏng. Người Thổ Phồn thì ép người ta tết tóc, đổi áo quần, bôi phẩm màu lên mặt, học tiếng Thổ Phồn. Còn ở đây, nhờ nền văn hóa phong phú, bao dung, thú vị, người ta len lỏi vào mọi ngóc ngách, nhẹ nhàng như gió xuân thấm vào đêm, khiến người khác chẳng hay biết mà đổi thay.
Có khi trong lúc nào đó, người ta đã nuôi tóc dài, mặc áo Đường, nói tiếng quan thoại.
Cũng có thể một ngày nọ, cha mẹ người Đảng Hạng chợt nhận ra con cái mình chẳng khác gì trẻ người Hán: cùng chơi đùa, cùng trồng trọt, cùng đi phu dịch, cùng dự lễ tế, cùng ra trận đánh giặc. Mọi chuyện diễn ra tự nhiên như vốn phải thế.
Qua hai ba thế hệ, còn ai phân biệt nổi người nào là người Hán, người nào là người Đảng Hạng?
Dĩ nhiên, sự ảnh hưởng luôn có qua có lại. Chỉ tiếc là nền văn minh của người Đảng Hạng quá lạc hậu. Họ không thể để lại dấu ấn cho Đại Đường như những người Hồ An Tức từ phương xa đến. Thứ duy nhất họ có thể khiến người Hán tiếp nhận, e chỉ là các món làm từ sữa. Nhưng nếu nhìn rộng ra vài trăm năm, thậm chí hàng nghìn năm, người đời sau chỉ cho rằng đó là khác biệt văn hóa giữa các vùng miền của người Hán, chứ chẳng nghĩ ấy là công lao của người Đảng Hạng. Nghĩ cũng thật đáng buồn.
Sau khi mọi người lần lượt vào chỗ, tế thần đất, tế thần lúa, rồi chia thịt tế, nghi thức ngày hội đã xong. Không khí bỗng đổi khác, trở nên náo nhiệt như hội lớn.
Rượu ngon, món quý lần lượt được dọn lên. Mọi người ăn uống no say. Ngày này không phân sang hèn, chẳng cần giữ lễ nghi. Ai cũng có thể lớn tiếng trò chuyện; hứng lên thì nhảy múa, đánh trống, ca hát. Nói chung, vô cùng vui vẻ.
Hoàng Thao uống khá nhiều rượu hội, mặt đỏ bừng. Ông bỗng muốn làm một bài thơ, nhưng chẳng hiểu sao lại nhớ đến những người dân cũ còn sót lại ở Hà Lũng từ thời Thiên Bảo. Họ hẳn chẳng thể hưởng ngày hội này.
Nhưng những tháng ngày khổ sở ấy chắc sẽ không kéo dài lâu nữa. Đại soái sắp đem quân đi tây. Năm vạn đại quân cuồn cuộn, đủ sức nghiền nát mọi cuộc kháng cự của người Thổ Phồn.
Người có học trong triều đình vốn ít nhiều mang nỗi lòng nơi biên ải. Những bài thơ về vùng Hà Hoàng, e đã có đến mấy nghìn bài, trong đó hơn sáu trăm bài được người đời truyền tụng. Hoàng Thao chợt cũng muốn theo đại quân sang tây, đến Lan Châu, thăm vùng đất xưa đã rơi vào tay giặc. Tiếc rằng đại soái không gọi tên ông.
Nhưng ông là thôi quan trong phủ, nắm việc pháp luật kỷ cương. Xét về lý, ông cũng có thể theo quân. Hay là gửi một bài thơ cho đại soái?
“Chiều tà phủ bóng thành đơn,
Ngâm dài tiễn bước quân dồn lên đường…”
Hoàng Thao nhíu mày, nghĩ được hai câu rồi quyết định về nhà cân nhắc thêm. Nhất định ông phải viết được một bài thơ thật ưng ý. Đại soái hẳn sẽ thích.
Ngày mồng tám tháng Hai năm Quang Khải thứ ba, cửa nam Hạ Châu mở rộng.
Trong màn sương sớm, từng đoàn binh sĩ nối nhau kéo ra. Trước tiên là kỵ binh, rồi đến bộ binh, tiếp đó là quân nhu. Đội nọ tiếp đội kia, doanh trại này nối doanh trại khác, dường như mãi chẳng có điểm cuối.
Đại quân xuất chinh!