Dương Duyệt thấy tên tù binh lên tiếng, chẳng tỏ vẻ ngạc nhiên, dường như đã gặp chuyện như thế này nhiều lần.
- Ta tên là Trương A Trúc Đốt. Ông nội ta là Trương Đình, từng làm trợ giảng kinh học ở Nguyên Châu, sau bị Thổ Phiên bắt đi. Vì biết chữ, ông được bổ làm Xá nhân, ban cho tấm thẻ đồng đỏ ghi thân phận. Chuyện ấy… chuyện ấy chẳng qua là tạm thời mang tên tuổi của triều đình Thổ Phiên, bất đắc dĩ mà thôi. Cha ta cũng biết chữ, từng chép kinh Phật trong chùa. Tiếc rằng ông mất sớm, tuổi đời còn trẻ. Ta biết được chẳng mấy chữ, bị bắt làm sai dịch, phải nuôi ngựa trong quân của bộ Lư Mã, khổ sở không sao kể xiết.
- Ngươi làm việc gì ở trạm gác ấy?
- Nuôi ngựa, cắt cỏ, đốn củi.
- Đã có dịp ra ngoài, sao ngươi không trốn về Hội Châu? Ngươi hẳn biết Hội Châu đã được Linh Vũ Quận vương thu phục.
- Trong châu còn vợ người Phiên và con nhỏ, ta không nỡ bỏ đi.
- Trước kia cũng có người bỏ vợ con trốn về. Sao ngươi lại không thể?
Trương A Trúc Đốt ấp úng, chẳng biết đáp sao.
Bạch Cư Dị và Nguyên Chẩn từng viết về một người như vậy. Thuở thiếu niên, ông theo cha đi trấn giữ An Tây. Sau đó, ông bị người Thổ Phiên bắt đi, lấy vợ người bản xứ, sinh được con cái. Mãi bốn mươi năm sau, ông mới tìm được cơ hội, trải bao gian nan trốn về biên giới.
Đúng lúc ấy, một viên tướng nơi biên ải sai lính khỏe vào đất Thổ Phiên bắt tù binh. Thấy ai ăn mặc như người Thổ Phiên là bắt, thế là ông cũng bị lôi về.
Thiên tử nhân từ, không giết những người ấy, mà hạ chiếu đày họ đến vùng Ngô Việt. Trên đường đi lại chịu đủ nỗi nhọc nhằn. Trông thấy dòng sông, ông nhớ quê nhà Giao Hà ở An Tây, bèn khóc òa, rồi nói với những tù binh Thổ Phiên đi cùng: “Nỗi khổ của các ngươi chẳng đáng là bao, khổ nhất vẫn là ta.”
Rõ ràng là người Hán, biết nói tiếng Hán, lòng vẫn hướng về Đại Đường. Bị bắt sang đất Thổ Phiên suốt bốn mươi năm mà chí chẳng đổi, bỏ vợ con trốn về. Vậy mà đám “lính khỏe” được tướng biên ải phái đi bắt tù binh Thổ Phiên có lẽ lại là người Hồ, nghe không hiểu tiếng Hán, bèn bắt ông về như bắt người Phiên, rồi đày đến Ngô Việt. Đúng là một chuyện trớ trêu đến đen tối.
- Bộ Lư Mã có bao nhiêu quân? Một viên mưu sĩ hỏi.
- Có một nghìn quân, hơn bảy nghìn trai tráng.
- Còn thị tộc Phục Phất Lăng?
- Chuyện ấy thì ta không rõ. Hẳn đông gấp mấy lần bộ Lư Mã.
- Ngươi có biết tình hình Lan Châu không?
- Không biết…
- Bộ Khâm Khất hiện đang chăn thả ở đâu?
- Ở phía bắc Vị Châu, quanh vùng giáp Lâm Châu và Lan Châu.
- Trước kia chẳng phải họ đã đến Lan Châu sao? Sao lại quay về?
- Có lẽ họ xung đột với các bộ lạc ở Lan Châu, đánh nhau một trận rồi thua chạy về.
- Bộ Khâm Khất còn bao nhiêu quân?
- Không rõ.
Viên mưu sĩ liếc nhìn Dương Duyệt, chắp tay thi lễ.
Dương Duyệt hắng giọng, hỏi:
- Trương A Trúc Đốt, ông nội và cha ngươi đều là người đọc sách, sao không lấy tên Hán, lại đặt cho mình cái tên Phiên?
- Bẩm tướng quân, thị tộc Phục Phất Lăng khác với thị tộc Khâm Khất ở Hội Châu. Năm xưa họ về với triều đình vốn đã chẳng cam lòng, chỉ vì sợ thế lực Thượng Diên Tâm nên mới đầu hàng. Thượng Diên Tâm mất đã lâu, bộ chúng của ông ta bèn khôi phục phép tắc thuở đầu triều đình Thổ Phiên, bắt mọi người nói tiếng Thổ Phiên, lấy tên Thổ Phiên, tết tóc bím hoặc cạo đầu, mặc áo cài vạt bên trái bằng da thú, đủ điều ràng buộc.
- Thị tộc Phục Phất Lăng này gan cũng lớn, lòng dạ lại đen tối. Không sợ triều đình đem quân đánh phạt sao? Dương Duyệt lạnh giọng hỏi.
- Bên cạnh hai châu Mân, Vị là hai châu Tần, Thành, vậy mà ba mươi năm chẳng thấy quân triều đình tiến về phía tây. Họ đương nhiên chẳng còn biết sợ. Trương A Trúc Đốt đáp. Khi Nghĩa Quân nổi dậy, Thượng Diên Tâm quy thuận triều đình, họ từng một phen kinh hãi. Nhưng triều đình thu phục sáu châu, bảy ải xong thì dừng bước. Sau đó Thượng Diên Tâm mất, Nghĩa Quân cũng suy yếu hẳn, các tiết nhi và vạn hộ Thổ Phiên lại chứng nào tật nấy. Thị tộc Khâm Khất ở Hội Châu còn khá hơn, cho phép dân chúng mặc lại áo mũ nhà Đường, không can thiệp nhiều. Còn những châu khác thì thật khó nói.
Lời Trương A Trúc Đốt chẳng nể nang gì, nhưng cũng là sự thật. Trấn Phượng Tường ở vùng tây bắc kinh đô vốn là phiên trấn khá mạnh, đông dân, lắm của, nhiều quân, cai quản phủ Phượng Tường, Tần Châu và Lũng Châu. Sau khi không lập được chức Phòng ngự sứ ở Bành Châu, Thành Châu hiện cũng thuộc quyền trấn Phượng Tường. Một phiên trấn đứng hàng đầu như vậy, lẽ nào thật sự không có sức tiến về phía tây?
Thượng Diên Tâm chưa mất, còn có thể nói ông ta cũng là bề tôi nhà Đường, không tiện đánh. Nhưng sau khi ông ta mất, bộ chúng cũ lại làm phản, còn do dự gì nữa? Trước khi Hoàng Sào nổi dậy, triều đình có hơn mười năm để ra tay, vậy mà tất cả đều bị phí hoài.
Các châu huyện vùng Lũng Hữu cứ thế bị bỏ mặc, mãi đến khi Đại Đường diệt vong. Sang đời Ngũ Đại, hết triều này đến triều khác thay nhau nổi lên, đương nhiên chẳng ai đoái hoài. Đầu thời Bắc Tống cũng hầu như không ai ngó ngàng. Đến tận khi mở mang vùng Hà Hoàng, triều đình mới thật sự thu phục lại, nhưng cũng chỉ lấy lại được một phần. Những nơi đông dân nhất, như Lương Châu, đã sớm rơi vào tay Tây Hạ.
- Trương A Trúc Đốt, nếu để ngươi dẫn đường tìm các bãi chăn của những bộ lạc Thổ Phiên ở các châu Hà, Vị, Mân, ngươi có tìm được không? Dương Duyệt lại hỏi.
- Vị Châu thì còn được, những nơi khác rất khó. Trương A Trúc Đốt nghĩ một lát rồi nói. Thật ra tướng quân không cần cố công tìm kiếm. Thổ Phiên được gọi là triều đình Phiên, ắt phải có nguyên do. Người Thổ Phiên không phải ai cũng sống nay đây mai đó theo đàn gia súc. Họ có quan phủ, nha môn, ruộng đất, bãi chăn, quân đội, chẳng khác triều đình ta là bao. Nếu đem quân nhẹ tiến nhanh, tìm ra họ không khó. Trừ phi họ chịu vứt bỏ tất cả, trở lại lối sống rong ruổi theo nguồn nước và đồng cỏ, như thị tộc Khâm Khất ở Hội Châu. Nhưng quyết tâm ấy chẳng dễ hạ.
- Ngươi nói năng cũng có đầu đuôi đấy. Dương Duyệt khen một câu rồi hỏi tiếp. Tình hình bên trong các bộ Thổ Phiên ở hai châu Mân, Vị ra sao? Có hiềm khích gì không?
- Bẩm tướng quân, ta chưa từng nghe nói. Thị tộc Phục Phất Lăng cai quản khá ổn. Các bộ dù có thù hằn, cũng không đánh giết lẫn nhau.
- Hai châu Mân, Vị còn bao nhiêu con cháu người Hán từ đời Thiên Bảo?
- Riêng bốn huyện ở Vị Châu vẫn còn một, hai vạn người.
- Vẫn còn bốn huyện sao?
- Còn. Thành quách có chỗ đổ nát, nhưng vẫn giữ được phần lớn. Người trong thành làm ruộng, chủ yếu trồng kê và lúa mì, cũng chăn nuôi trâu, dê, ngựa.
- Tình hình này cũng gần giống Hội Châu. Dương Duyệt hỏi: Dân Hán còn nói tiếng Quan thoại được không?
- Có người nói được, có người không. Trương A Trúc Đốt đáp thật. Ta từng nghe người ta nói, càng về phía tây, dân Hán biết nói tiếng Thổ Phiên càng nhiều, người mặc áo cài vạt bên trái cũng nhiều hơn, gần như chẳng khác người Phiên.
Dương Duyệt nhìn cách ăn mặc của hắn, trong lòng đã tin được phần nào.
Ở vùng Hà Lũng, người Thổ Phiên cai trị tùy theo từng nơi, đặt ra các chức như đức luận, trấn quân, tiết nhi, vạn hộ, thiên hộ, bách hộ. Nhưng xét đến tận gốc, vẫn là chế độ nô lệ của họ. Dù dân Hán làm ruộng, người Thổ Phiên vẫn theo lệ riêng, chia họ thành từng bộ lạc. Ban đầu, họ còn ép dân Hán tết tóc bím, thay đổi y phục. Chỉ đến ngày mồng một tháng giêng hằng năm, người Hán mới được mặc áo nhà Đường, để lại kiểu tóc của người Hán và tế bái tổ tiên.
Sau khi Lãng Đạt Mã bị ám sát, Thổ Phiên rơi vào nội loạn, phong trào bỏ tục người Hồ có phần trỗi dậy, nhất là sau khi Trương Nghị Triều, Thượng Diên Tâm và những người khác trở về với triều đình. Nhưng về sau tình hình lại đổi khác, mỗi nơi nặng nhẹ khác nhau.
Người còn một lòng hướng về Đại Đường ngày càng ít, tuổi tác lại phần đông đã cao. Thế hệ dân Hán trẻ tuổi rốt cuộc xem mình là ai, thật khó mà nói.
Chuyện ở Hội Châu, ai nấy đều thấy rõ. Bộ Bạch cũng chẳng muốn làm ruộng nữa, chỉ muốn tiếp tục chăn thả. Trong bộ lạc, người biết tiếng Hán rất ít, may ra chỉ có tầng lớp trên còn nhớ đôi chút chuyện cũ. Thế hệ mới thì biết cái quái gì!
Dương Duyệt chưa từng tận mắt thấy cảnh Linh Vũ Quận vương dẫn quân vào thành Hội Châu. Nhưng hắn có thể hình dung, những bậc cao niên người Hán kia vốn đều mặc áo cài vạt bên trái, để tóc bím. Chỉ sau khi bộ Khâm Khất bỏ đi, họ mới đổi lại y phục cũ, rồi cử mấy người còn biết tiếng Hán ra đón.
Hội Châu đã vậy, các châu Mân, Vị, Hà, Lâm, Lan còn có thể khác sao? Chưa biết chừng tình hình còn tệ hơn.
Dương Duyệt sai quân đưa Trương A Trúc Đốt và những người kia đi, rồi suy nghĩ một lúc. Sau đó hắn gọi các mưu sĩ đến bàn bạc:
- Đại soái muốn đánh Lan Châu, nhưng đường đi qua núi cao sông xiết, rất khó tiến quân. Nếu vòng qua hai châu Vị, Lâm, dọc đường có nhiều bãi chăn, thuận lợi cho quân Phiên đánh tập kích. Chi bằng lập tức viết thư xin chỉ thị. Đợi quân Phiên đến núi Thiên Đô, ta sẽ điều hai quân Định Viễn và Tân Tuyền hội lại, cùng kéo xuống phía nam. Trước hết đánh hạ Vị Châu, rồi tiến về phía tây đánh Lâm Châu, vòng ra phía sau Lan Châu. Khi ấy, đại soái đích thân dẫn chủ lực nha quân men sông tiến về phía tây. Đó là chính binh. Cánh quân vòng qua Linh Châu là kỳ binh. Một chính một kỳ, ắt phá được địch.
Dương Duyệt không có quyền điều động quân Phiên. Hàn Kiến, Thứ sử Hội Châu, và Vương Ngộ, sứ quân Định Viễn, cũng chẳng có quyền ấy. Các bộ Phiên ở Hội Châu lấy bộ Bạch đứng đầu. Họ chịu phối hợp với quân Định Viễn là vì khi trước Thiệu Thụ Đức đã ra lệnh. Nếu không, chẳng ai sai khiến nổi họ.
Ai mà sai khiến được họ thì người ấy sẽ gặp nguy hiểm. Hắn ắt mất lòng tin của Linh Vũ Quận vương, bị gạt ra rìa, cất đi không dùng nữa, chẳng còn cơ hội trở mình. Chính trị là vậy.
Vốn theo phép tránh hiềm nghi, Dương Duyệt cũng chẳng muốn nêu đề nghị này. Cứ theo đại soái đánh những trận yên ổn chẳng tốt hơn sao? Tội gì tự chuốc rắc rối, vô duyên vô cớ khiến người ta nghi ngờ?
Nhưng hắn tha thiết muốn thắng, tha thiết muốn thu phục lại đất đã mất. Vì chuyện ấy, hắn chẳng muốn bận tâm nhiều nữa.
Các mưu sĩ đương nhiên hiểu ý hắn. Đã theo vị chủ công này, chẳng có gì phải nói, chỉ còn cách hết sức giúp hắn đến cùng.
Lúc ấy, Vương Toàn cũng đã nhận thưởng, trở về nhà.
Nhà hắn ở vùng thượng lưu sông Tổ Lệ. Nói là cấp nhà, thực ra chỉ cho ít gỗ. Đến chỗ ấy cũng phải xếp hàng chờ, vì đám thợ đốn gỗ người Phiên bị sai dịch không đủ.
Vương Toàn đã nhận được gỗ, lại tự mình đi chặt thêm cành cây và lau sậy. Hắn cùng những anh em cũ xúm vào giúp nhau dựng nhà gỗ. Nhà không lớn, nhưng đủ cho cả nhà bốn người ở, thậm chí còn có chuồng ngựa và chuồng dê.
Khi đi trên con đường cỏ hoang ở đầu làng, hai cha con Vương Toàn cố tình cho ngựa đi chậm lại, để lộ một góc lụa là gấm vóc vừa nhận được. Màu sắc sặc sỡ, nhìn một cái là nhận ra ngay.
Người trong làng phần lớn là đám dân theo quân Hoàng Sào, có người từ bốn huyện Ngân Châu tới. Thấy Vương Toàn, họ đều lên tiếng chào hỏi. Còn những người khác là tù phạm được ân xá. Họ cô độc một mình, vẻ mặt buồn bã; thấy Vương Toàn cũng chẳng vui vẻ gì.
Mọi người đều là tù binh. Ngươi theo Trương Ngôn, Lý Đường Tân, còn ta theo Mạnh Khải, cớ sao đãi ngộ lại khác nhau đến thế? Trong lòng ai nấy đều không phục.
Vương Toàn cũng chẳng ưa nổi những kẻ đầy bụng oán hờn ấy. Đi ngang qua, hắn khịt mũi nói:
- Có bản lĩnh thì kéo xuống phía nam đánh Vị Châu mà cướp! Trâu dê, của cải, đàn bà đều có cả. Ngồi nhà tức tối thì được ích gì? Đồ hèn!
Kẻ bị hắn mắng nổi giận, lập tức rút chiếc chĩa gỗ trong đống cỏ, định xông lên liều mạng. Đúng lúc ấy, mấy kỵ mã từ phía tây đi tới. Nhìn y phục, hẳn là quân Định Viễn. Hắn đành nén giận, nhổ toẹt một cái rồi nói:
- Chỉ có ngươi là giỏi chắc? Đợi lần sau có việc, ta sẽ xuống phía nam cướp một tiểu thư nhà quan Thổ Phiên về. Chức chỉ huy của ngươi đến lúc ấy cũng phải nhường cho ta. Để xem ngươi còn vênh váo được không!
Vương Toàn bật cười:
- Nói khoác chẳng ích gì. Ta cũng nhắc ngươi một câu, bây giờ đâu còn ở trong quân. Ngươi vô lễ với ta thì chẳng sao. Nhưng sau này nếu tập hợp quân, kéo xuống phía nam cướp lương, ngươi mà còn cái thói ấy, cứ chờ xem ta có chặt đầu ngươi không.
Nói rồi, cha con Vương Toàn nghênh ngang bỏ đi.
Những người còn lại nhìn theo, mặt mày đều hầm hầm tức tối. Nhưng trong đáy mắt, vẻ thèm muốn thì giấu thế nào cũng không nổi.
Quan phủ sao còn chưa gọi quân? Mau phát khí giới xuống đây. Mọi người chẳng cần tập luyện, cứ thế kéo xuống phía nam cướp cho bằng được!
Làm ruộng vất vả chẳng sao, nhưng không có đàn bà, không thể nối dõi tông đường, cuộc sống ấy làm sao chịu nổi?