Sinh cuối đời Đường
“Thành quách mênh mang chẳng còn là đất Hán,
Biết bao nhân vật sống giữa quê người.”
Đứng trước cổng thành, Triệu Quang Phùng cảm khái ngâm một câu.
Trần Thành vừa đuổi tới, cười nói:
- Ngoảnh nhìn non nước đã thành cõi lạ, ai có kế gì khôi phục đất Hà Hoàng? Đi thôi, Triệu tùy sứ. Năm Trường Khánh thứ hai, Lưu Nguyên Đỉnh đến Lan Châu, còn thấy nhà nhà đều là người Đường, phong tục vẫn nguyên như cũ. Hội Châu mất vào tay người Thổ Phồn đã hai giáp, tức một trăm hai mươi năm. Ta muốn xem nơi này giờ biến thành thế nào.
Hai người đều là tâm phúc bên cạnh đại soái. Sở dĩ còn rảnh rỗi đứng đây chuyện trò, chủ yếu vì đại soái vẫn chưa vào thành.
Quân Thiết Lâm đã tràn vào trong, chiếm lấy nhà cửa hai bên đường phố. Dân chúng lúc đầu hoảng hốt, nhưng thấy binh sĩ không làm hại mình, họ mới dần yên lòng.
Hội Châu vốn là một châu thành vùng Hà Lũng từ trước thời Trung Đường. Trong thành có hai lớp tường, một lớp thành ngoài, một lớp thành trong. Toàn thành bố trí theo hình chữ “hồi”. Dù tường lũy nay đã đổ nát, người ta vẫn nhìn ra được dáng cũ.
Thành ngoài có bốn cổng đông, tây, nam, bắc, chu vi chừng năm dặm. Xem quy mô và cách xây dựng, ngay cả vào niên hiệu Thiên Bảo, dân cư trong thành hẳn cũng không đông.
Con đường vào thành lát đá xanh. Vết bánh xe vẫn hằn trên mặt đường, như những nét khắc của năm tháng. Hai bên có không ít nhà cửa, sửa sang còn tươm tất, xem ra vẫn có người ở. Chỉ không biết đó là người Thổ Phồn hay người Đường.
Nhìn chung, dáng vẻ nơi này chưa thay đổi quá nhiều. Có lẽ người Thổ Phồn không giỏi việc dựng xây thành thị, đành làm theo nếp cũ của người Hán. Về sau, vùng này còn rơi vào tay Tây Hạ, phong tục hẳn cũng chẳng biến đổi căn bản.
Văn hóa người Hán quả thật có sức sống dai dẳng. Đến đời Minh sau này, dù là Hội Châu hay Nguyên Châu, những người Đảng Hạng và Thổ Phồn từng đông như kiến cũng đều biến mất. Không thể nào tất cả đều bị giết sạch, khả năng lớn nhất vẫn là họ đã dần bị đồng hóa.
Đi được một đoạn, Thiệu Thụ Đức nhìn thấy một tòa nhà lớn bên đường, bèn kinh ngạc hỏi:
- Một tòa nhà bề thế thế này mà chẳng có ai ở sao?
Khu nhà rộng đến mấy mẫu. Tường viện đã sụp, cỏ dại mọc kín sân, cửa sổ cũng chẳng còn cái nào, trông chẳng khác gì vừa bị cướp phá.
Một vị kỳ lão đáp:
- Bẩm Linh Vũ quận vương, trước kia nơi này có người ở. Ban đầu là phủ nhà họ Vương, sau bị một hào trưởng Thổ Phồn chiếm lấy. Mỗi khi đông sang xuân đến, hắn lại vào thành cư trú. Chỉ vì người Thổ Phồn chém giết lẫn nhau quá dữ, ba đời chủ nhân trước sau đều chết thảm. Lâu dần, chẳng ai muốn dọn vào nữa, cứ để mặc nó hoang phế.
Người thời loạn mà cũng tin chuyện ấy sao? Người Thổ Phồn quả thật mê tín.
- Kia là tháp Phật ư?
Ngay từ ngoài thành, Thiệu Thụ Đức đã để ý đến tòa tháp cao này. Đến gần nhìn, hắn mới thấy đó là một tòa lầu xây bằng gạch, vậy mà vẫn còn nguyên vẹn.
- Thưa phải. Tòa tháp này tên là Phật Quang, thuộc Linh Quang tự. Nhà chùa dùng nó để thờ kinh Phật và xá lợi.
- Người Thổ Phồn cũng sùng Phật sao?
- Sùng Phật, nhưng việc đạo do các giáo đoàn cai quản. Thường thì chùa chiền trong mấy châu đều nằm dưới tay một giáo đoàn. Người đứng đầu gọi là Đô giáo thụ, kế đến là Phó giáo thụ. Dưới nữa có Đô pháp luật, Pháp luật, Đô phán quan và Phán quan.
Thiệu Thụ Đức hỏi:
- Đó là quan hay là sư?
- Quan tăng.
- Vậy thì vẫn là quan.
Thiệu Thụ Đức nói vậy. Thể chế ấy có vài phần giống triều ta, song vẫn khác nhau không ít.
Mọi người tiếp tục đi về phía trước. Thành trì nhìn chung vẫn giữ bố cục của Đại Đường, chùa chiền, cửa hiệu, nha môn đều còn đó. Chỉ là rất nhiều công trình dường như đã bỏ không từ lâu, khắp nơi phảng phất vẻ điêu tàn.
Thiệu Thụ Đức hỏi các kỳ lão:
- Trong thành Hội Châu có bao nhiêu người?
Một vị kỳ lão đáp:
- Chắc còn bảy tám trăm hộ.
- Người Thổ Phồn bao nhiêu? Người Đường bao nhiêu?
- Chia đều mỗi bên một nửa.
- Ngoài thành còn bao nhiêu người Đường?
Mấy vị kỳ lão đứng gần đó bỗng im bặt. Câu hỏi đã chạm đúng chỗ họ không biết.
Thiệu Thụ Đức lập tức hiểu ra. Người Thổ Phồn vốn chẳng buồn lập sổ hộ tịch, chỉ biết bắt người Đường nộp lương thực và các khoản đóng góp. Ngoài thành hẳn vẫn còn người Hán cày ruộng, nhưng liệu còn được bao nhiêu?
Vào những năm Đại Trung, triều đình từng thu hồi sáu châu bảy cửa ải, trong đó có các huyện thuộc Nguyên Châu. Khi ấy tình thế ở Hội Châu nhất định vô cùng căng thẳng. Người Đường nếu không muốn ở lại, rất có thể đã chạy sang Nguyên Châu.
Chuyện hộ khẩu không thể trông chờ vào người khác. Phía mình vẫn phải tự tay lo liệu.
Nha môn trong châu vẫn dùng người Thổ Phồn. Người của họ Khâm Khuất đảm nhiệm chức “tiết nhi” ở Hội Châu, nhưng lúc này đã bỏ chạy tan tác, chẳng còn thấy bóng một ai.
Thiệu Thụ Đức đi quanh nha môn một lượt, chăm chú nhìn từng góc. Một châu thành bị người Thổ Phồn chiếm giữ suốt trăm năm, nay lại được thu hồi dưới tay hắn. Dẫu hắn vốn trầm tĩnh, trong lòng vẫn khó tránh khỏi dâng lên niềm đắc ý.
Nhưng vừa nghĩ đến bộ tộc Khâm Khuất còn đang lang bạt khắp nơi, đem sở trường của dân du mục ra đánh du kích với mình, niềm vui ấy lập tức vơi đi nhiều.
Thiệu Thụ Đức quay lại chỗ mọi người đang tụ tập, nhìn các kỳ lão Hội Châu rồi nói:
- Các vị không cần lo Hội Châu sẽ lại rơi vào tay người Thổ Phồn. Ta đã quyết định phái quân Định Viễn đóng tại đây, giữ yên một phương. Đó đều là tinh binh, từng theo ta chinh chiến nam bắc, lập được không ít công lao. Bộ tộc Khâm Khuất chỉ cần dám quay lại, ta nhất định khiến chúng có đến mà không có đường về.
Các kỳ lão đồng thanh đáp, dù trong lòng tin hay không, ngoài mặt vẫn phải làm cho trọn lễ:
- Có thiên binh Đại Đường trấn giữ, nơi này ắt sẽ bình an.
Thiệu Thụ Đức nói tiếp:
- Từ hôm nay, Hội Châu phải học theo phong tục Hoa Hạ, dẹp bỏ thói Hồ. Người Hán cũng được, người Thổ Phồn cũng được, phong tục và phép tắc phải hòa làm một.
- Chúng tôi xin vâng lệnh.
Đợi tiễn các kỳ lão đi hết, Thiệu Thụ Đức sai gọi Trần Thành, Triệu Quang Phùng và Lư Tự Nghiệp đến. Hắn có thể nói dối người khác rằng Hội Châu đã được thu hồi, nhưng không thể tự lừa mình. Bộ tộc Khâm Khuất tránh đánh, chủ lực vẫn còn nguyên. Đó luôn là một mối họa, nhất định phải bàn ra kế sách đối phó.
Trần Thành quả nhiên đã nghĩ sẵn trên đường. Vừa đến nơi, hắn liền nói:
- Đại soái, mạt tướng có một kế.
Trần Thành vốn giỏi bày những kế độc. Hắn chắp tay, nói tiếp:
- Đại soái có thể phái thêm kỵ binh, dồn người Thổ Phồn về phía nam, rồi sai người phóng lửa đốt sạch bãi chăn. Bây giờ cỏ non chưa mọc lại, tháng ba cũng đã đến, cỏ khô mà các bộ lạc Thổ Phồn tích trữ chắc chẳng còn bao nhiêu. Làm vậy ắt sẽ có tác dụng.
Kế này quả thật quá độc.
Thiệu Thụ Đức hỏi:
- Không còn cỏ khô, người Thổ Phồn sẽ làm gì?
- Hoặc chạy thật xa, sang châu khác kiếm sống, hoặc dứt khoát liều mạng quyết chiến.
Trần Thành đáp.
Thiệu Thụ Đức trầm ngâm hồi lâu. Chuyện đốt đồng cỏ thật ra không đơn giản. Suốt dọc đường, hắn đã nhìn thấy không ít bãi chăn ở Hội Châu. Các bãi nằm rời rạc từng khoảnh, châm lửa một lần cũng chỉ đốt được một vùng. Muốn cả đất đai bốc cháy ngùn ngụt, phải chia nhiều toán quân, đi khắp nơi phóng hỏa. Đốt hết lần này đến lần khác, như thế mới thiêu sạch cỏ khô trên mặt đất. Cỏ xanh cũng đốt được, chỉ là khó hơn nhiều.
Nếu chuyện ấy còn có thể giải quyết bằng cách phái thêm nhân lực, thì những hậu quả khác do việc đốt đồng cỏ gây ra lại cần phải cân nhắc cẩn thận.
Thiệu Thụ Đức nghĩ đi nghĩ lại. Trong lịch sử các triều đại Trung Nguyên, chẳng có mấy triều làm chuyện này. Nhà Hán từng làm, nhà Minh cũng từng làm. Triều ta dường như cũng có một lần, còn những triều đại khác thì hắn chưa từng nghe nói.
Đúng rồi, chuyện triều ta đốt cỏ chủ yếu xảy ra ở trấn U Châu.
“Tiết độ sứ Lư Long là Lưu Nhân Cung vốn hiểu rõ tình hình người Khiết Đan. Ông ta thường tuyển tướng, luyện quân, nhân mùa thu tiến sâu vào đất địch, vượt qua núi Trích Tinh để đánh chúng. Người Khiết Đan khiếp sợ. Mỗi lần sương giá vừa xuống, Nhân Cung lại sai người đốt cỏ hoang dưới chân cửa ải, khiến ngựa Khiết Đan phần nhiều chết đói. Chúng thường phải đem ngựa tốt hối lộ Nhân Cung để xin mua bãi chăn, rồi hết sức giữ đúng lời thề trong giao ước.”
Bây giờ đã sang tháng ba, còn hơn một tháng nữa cỏ mới mọc lại. Hiệu quả có lẽ không được như mong muốn, nhưng chắc chắn vẫn gây ra tác động đáng kể. Chỉ có điều, hậu quả cũng sẽ theo đó mà đến. Danh tiếng của mình e rằng sẽ bị tổn hại nặng nề.
Thấy Thiệu Thụ Đức đã hơi động lòng nhưng vẫn còn do dự, Trần Thành bồi thêm:
- Đại soái, mạt tướng nghe nói bộ tộc Khâm Khuất đã nương nhờ họ hàng bên nhà vợ ở Minh Châu, lấy đó làm chỗ dựa, rồi liên tục kéo quân lên phía bắc cướp phá. Trước kia chúng từng xâm phạm Nguyên Châu, cướp sạch mấy huyện. Chẳng bao lâu nữa, e rằng chúng lại đánh sang Vị Châu, thậm chí cả Hội Châu. Tính toán của bộ tộc Khâm Khuất phần nhiều là cho rằng quân ta không thể ở đây lâu dài. Một khi đại quân rút đi, chúng sẽ quay lại chiếm vùng này. Dẫu quân Định Viễn sẽ đóng lâu dài tại Hội Châu, giặc đến cướp phá vẫn khó lòng đề phòng hết. Chẳng lẽ lại có thể ngày ngày canh chừng giặc hay sao?
- Nếu đại soái lo lửa cháy lan đến bãi chăn của họ Bạch và các bộ tộc khác, chi bằng sai người đi xa hơn về phía nam, cố gắng đốt ở tận phía nam. Hiện giờ gió đang thổi từ tây bắc, chắc chắn không ảnh hưởng đến các bộ ở Hội Châu.
Thiệu Thụ Đức thầm mắng trong bụng. Đến cả hướng gió cũng đã tính tới rồi. Ngọn lửa này chỉ đốt đất Hồ, không đốt đất Hán. Chẳng lẽ nó sẽ cháy mãi về phía nam, lan thẳng đến tận Minh Châu?
Hắn hỏi:
- Làm vậy có khiến các bộ Thổ Phồn liên kết với nhau, cùng kéo quân đánh ta không?
Trần Thành đáp:
- Đại soái chỉ cần sai người báo cho người Thổ Phồn ở Minh Châu biết rằng triều đình chỉ diệt bộ tộc Khâm Khuất, không liên lụy đến những người khác, đồng thời ban tặng thật nhiều vàng lụa. Người Thổ Phồn vốn tham lợi. Dùng vàng lụa dụ chúng, lại lấy chuyện đốt đồng cỏ mà uy hiếp, tiến hành cả hai đường, thì dù có quan hệ họ hàng bên nhà vợ, chúng cũng làm được gì? Cho dù bây giờ thời gian quá ngắn, chưa đốt được bao nhiêu, đợi đến cuối thu, sau khi sương giá buông xuống, chúng ta vẫn còn năm tháng để phóng hỏa. Đồng cỏ có hạn, chẳng lẽ không đủ cho trâu dê nhà mình ăn, lại đem nuôi trâu dê của bộ tộc Khâm Khuất hay sao?
- Một khi mất chỗ dựa, bộ tộc Khâm Khuất chỉ còn đường quay về Hội Châu. Khi ấy người mệt ngựa kiệt, chúng hoặc đầu hàng, hoặc đi cướp bãi chăn của bộ tộc khác. Đến chuyện tìm quân ta gây phiền phức, chúng cũng chẳng còn tâm trí. Dù sao, lo kiếm thức ăn cho trâu dê vẫn quan trọng hơn.
Trần Thành nói đến đó, cuối cùng kết luận:
- Nếu chúng không chịu đến, chúng ta sẽ ép chúng phải đến.
Thiệu Thụ Đức nói:
- Kế này quả thật hay, nhưng bắt tay vào làm e rằng chẳng dễ dàng. Thôi được, trước hết sai họ Bạch phái sứ giả đến Minh Châu. Cứ lấy chuyện đốt đồng cỏ ra uy hiếp, nói rõ rằng lần này dù chưa đốt được, nửa năm sau ta vẫn sẽ phái người tới đốt. Xem chúng trốn được bao lâu, còn dám kéo quân cướp phá các châu huyện nữa hay không. Trước hết cứ dọa chúng một phen. Chuyện đốt đồng cỏ hệ trọng vô cùng, nếu chưa đến lúc bất đắc dĩ thì không nên làm.
Thiệu Thụ Đức vẫn lo việc này sẽ kéo theo quá nhiều hậu quả khó lường. Một khi đã ra tay, e rằng chẳng còn mấy bộ lạc chịu quy thuận mình. Danh tiếng ấy thật sự quá xấu.