- Hôm qua nghe người ta kể, đại soái vừa đến Tuy Châu đã phá Tam Giới Tự. Thế mà Hạ Châu còn có ngôi chùa lớn đến vậy sao?
Bờ bắc sông Vô Định, Hoàng Thao ngạc nhiên hỏi.
- Ta cũng thấy lạ. Chùa Thạch Phật này hương khói đông đúc, khách thập phương kéo đến như mắc cửi, tăng chúng hẳn không ít. Đi, vào xem thử.
Phong Vị nói rồi cùng Hoàng Thao lần lượt bước vào chùa.
Hôm nay là Tết Trung Nguyên, cũng là lễ Vu Lan. Từ đầu triều đến nay, hai ngày lễ ấy vẫn cùng tồn tại. Lễ nào thịnh hơn, hoàn toàn tùy thuộc giới quyền quý chuộng Đạo hay sùng Phật. Riêng trong dân gian, các nhà sư dường như thu hút người ta hơn. Cứ đến rằm tháng bảy, chùa chiền lại nhộn nhịp hơn quán đạo.
Chùa Thạch Phật là ngôi chùa lớn nhất Hạ Châu. Trước kia nơi đây có hơn trăm tăng chúng, sau một phen chỉnh đốn, giờ chỉ còn vài chục người.
Hai người vừa vào chùa đã gặp mấy ông lão bán hoa. Hỏi kỹ mới biết họ thay chùa đem hoa ra bán, riêng Phạm Diên Bá thì tự bán hoa của nhà mình.
- Năm xưa ta du ngoạn Tuyên Châu, thấy có hơn hai mươi lầu hoa. Quan phủ mở tiệc thường sai người đến chợ ấy mua hoa, nhờ nghề bán hoa mà nhiều nhà trở nên giàu có. Quả đúng như câu thơ: “Bên thành xưa có ông già bán hoa, thuyền nhẹ xuôi dòng nước chảy xa. Mười mẫu hoa thơm làm nghiệp cũ, khói mưa một mái dựng cơ nhà.” Ta cứ ngỡ Hạ Châu là đất biên thùy, chẳng ngờ cũng có người bán hoa.
Hoàng Thao cảm khái.
Phong Vị nói:
- Riêng trong châu đã có hơn mười quan viên, mỗi tháng lĩnh tổng cộng hai mươi vạn tiền lương. Quan lại trong phủ tiết độ mỗi tháng tiêu hơn trăm vạn tiền. Chưa kể huyện Sóc Phương, các xưởng thủ công, nha lại, lái buôn và hào trưởng các bộ tộc. Người có tiền ở đây không ít. Ngay cô em họ ta, năm xưa thay Linh Vũ Quận Vương viết công văn, tấu chương, hưởng lương chức Tư Mã châu, một năm đổi ra tiền được hơn bốn trăm xâu. Họ muốn mua hoa thì đương nhiên mua được nhiều. Hoàng nhị, nếu ngươi chịu ra làm quan thôi quan, một năm lĩnh tiền, lụa vóc, lúa mạch, củi đốt, trâu bò, gom lại được hơn ba trăm xâu chẳng khó. Chỉ một năm là đủ dựng nhà lớn trong châu.
Tám trấn vùng Tây Bắc kinh đô xưa nay đều tuân theo phép triều đình. Quy chế do triều Võ Tông định ra, lương bổng quan lại các châu huyện và phủ tiết độ đều có định mức. Riêng Hạ Châu nghèo khó, nên lương được tính theo mức hạ châu, rồi còn bị khấu bớt. Triều đình quy định một xâu bằng một nghìn tiền, nhưng ở đây chỉ tính tám trăm tiền.
Dẫu vậy, thứ sử một năm vẫn lĩnh bảy trăm hai mươi xâu, tính cả lương thực quy đổi; biệt giá được bốn trăm tám mươi xâu; Tư Mã bốn trăm hai mươi xâu; lục sự tham quân ba trăm sáu mươi xâu; lục sự một trăm hai mươi xâu; các tào tham quân hai trăm sáu mươi xâu; bác sĩ kinh học và bác sĩ y học, mỗi chức một trăm ba mươi xâu; tham quân sự một trăm hai mươi xâu.
Ở cấp huyện, huyện lệnh lĩnh ba trăm sáu mươi xâu, huyện thừa hai trăm sáu mươi xâu, chủ bạ một trăm tám mươi xâu, huyện úy cũng một trăm tám mươi xâu.
Đó là những chức quan có phẩm cấp. Ngoài ra còn vài chục nha lại không phẩm cấp, kể cả học trò học kinh và học trò học y, tất cả đều có trợ cấp. Mỗi năm, Hạ Châu chi hơn bốn nghìn xâu để trả lương quan lại; huyện Sóc Phương cũng tốn một nghìn tám trăm xâu. Tính cả sáu châu, hai mươi hai huyện trong toàn trấn, khoản lương bổng hằng năm vượt chín vạn xâu.
Dĩ nhiên, so với tiền nuôi quân thì số ấy chẳng đáng là bao.
Ba vạn năm nghìn quân sĩ, tính mọi khoản tiêu dùng trong một năm ra tiền, phải tốn hơn chín mươi vạn xâu. Năm Trung Hòa thứ tư, thuế chính, thuế hàng hóa và tiền bán ngựa của ba châu Hạ, Tuy, mới tính ra được khoảng năm mươi sáu vạn xâu. Cống nạp của các bộ tộc cũng đổi được hơn hai mươi vạn xâu. Nay có thêm tiền muối, tính cả hai châu Linh, Diêm, tổng thu chưa đến hai mươi vạn xâu. Cộng lại vừa đủ trang trải.
Cũng nhờ đại soái có bản lĩnh, khiến các bộ tộc nộp cống, lại liên tiếp hai năm thu được rất nhiều trâu, bò, ngựa, lạc đà, nên mới đủ sức trả lương đầy đủ cho quan lại và quân sĩ. Bình thường, tám châu Linh, Hạ chỉ nuôi nổi hơn một vạn quân, chưa bằng một phần ba hiện nay. Khoản thiếu hụt ấy, hoặc phải trông vào triều đình tiếp tế, hoặc phải chinh phục các bộ tộc, ngoài hai cách đó không còn đường nào khác.
Nói cho cùng, trấn Hà Đông kế bên cũng không đủ sức nuôi năm, sáu vạn quân cho Lý Khắc Dụng, lại còn liên tiếp gây chiến. Nhưng các tiết độ sứ ở phiên trấn thu thuế rất nặng, chẳng còn cách nào khác, trong tay họ có binh quyền. So với nơi ấy, thuế khóa dưới quyền đại soái Thiệu nhẹ hơn, dân chúng sống cũng dễ thở hơn.
Bởi vậy, cũng đừng trách các tiến sĩ sẵn lòng đến làm quan ở phiên trấn. Lương quan trong kinh quả thật khá hậu, nhưng chưa chắc đã lĩnh đủ. Còn ở quân Định Nan, lương bổng được phát tận tay. Cùng lắm, khi có chiến sự thì bị khấu bớt, hoặc nhận nhiều lương thực, vật dụng mà ít tiền bạc.
Trong châu có quan viên lĩnh quá nhiều trâu bò, đành tìm người ngoài thành gửi nuôi. Dẫu vậy, đời sống thực tế vẫn không tệ, ít ra thứ gì cũng được phát thật. Đại soái Thiệu muốn thì có thể tùy ý dựng nhà lớn trong châu. Ngôi nhà cũ của ông chẳng qua chỉ đáng một, hai nghìn xâu. Một tiến sĩ mới đỗ, dù trong túi chẳng có đồng nào, chỉ cần kiếm được chức việc là đã có người sẵn lòng cho vay cầm cự, bởi ai cũng tin hắn trả nổi.
- Hai vị còn mua hoa không? Hôm nay khách vào chùa lễ Phật đông lắm, chần chừ nữa là bán hết đấy.
Phạm Diên Bá giục:
- Hoa này đều do vườn nhà ta trồng, có mấy chục đóa, tươi đẹp lắm.
- Một ngày bán hoa kiếm được bao nhiêu?
- Chẳng được bao nhiêu. Con trâu nhà ta chỉ cày được hai ba năm nữa thôi. Đại soái nhân đức, năm ngoái thu thuế nhẹ, sang năm lại bỏ thuế củi. Ta mới tính dành dụm ít tiền, năm sau mua một con nghé về nuôi. Giá trâu năm ngoái với năm nay đều rẻ, ta sợ để thêm hai năm nữa lại tăng giá. Rốt cuộc hai vị có mua hoa không?
Hai người nhìn nhau cười, rồi đáp:
- Cứ để cho các cô nương nhà quân sĩ mua vậy.
Đời sống của quan lại, quân sĩ dĩ nhiên dư dả hơn nông dân nhiều. Khách đến chùa lễ Phật hôm nay, phần lớn là người nhà quân sĩ. Chính họ là lực lượng giúp những người bán hoa, quán rượu, tiệm vải, hiệu xe ngựa, thậm chí cả lầu xanh trong thành Hạ Châu làm ăn phát đạt.
Trên đường tới đây, Phong Vị và Hoàng Thao đã thấy một gia đình quân sĩ thuê hẳn xe ngựa đến chùa Thạch Phật. Tiền bạc tiêu xài rộng tay đến thế, đủ thấy họ có của ăn của để. Ở Quan Trung, thuê xe lừa đi hai mươi dặm phải trả năm mươi tiền, vùng Hà Nam và Thục Trung còn đắt hơn. Còn ở Hạ, Tuy, thuê xe ngựa chỉ tốn hai, ba mươi tiền. Nhưng năm năm trước, giá đâu có rẻ như vậy.
Trong các trấn khắp thiên hạ, quân sĩ đều là hạng người có đặc quyền. Chín phần mười ngân khố của phủ tiết độ được dùng để nuôi quân. Xét chuyện tiêu tiền, rốt cuộc chỉ có họ mới tiêu nổi, bởi quan lại thật sự chẳng có bao nhiêu.
Đại soái Thiệu khuyến khích quân sĩ tiêu tiền, nhờ đó việc buôn bán mới sôi nổi. Bằng không, trong thành đã chẳng có lắm người Đảng Hạng bỏ trốn đến thế. Cách ấy cũng khiến quân sĩ càng thêm hăng hái, ra trận càng thêm dũng mãnh.
Phong Vị và Hoàng Thao đi dạo trong chùa một lúc, phát hiện các nhà sư bán đủ thứ. Ngoài rau quả và hoa trái trồng lúc nhàn rỗi, còn có cả thức ăn chay lẫn bùa hộ thân. Hai người chẳng lấy làm lạ. Chùa chiền trong triều, ở những khoản ấy vốn làm tốt hơn quán đạo, gần gũi dân chúng hơn, náo nhiệt hơn, dĩ nhiên cũng kiếm được nhiều tiền hơn.
Có điều, chùa Thạch Phật quả thật quá chăm chăm kiếm tiền, phần nào đã quá đà. Hỏi ra mới biết ruộng chùa đã đổi thành ruộng quân, nay cũng phải nộp thuế, nên không nuôi nổi nhiều tăng chúng. So với thời thịnh vượng, số người đã giảm hơn sáu phần mười.
Thảo nào! Đánh thuế cả tăng ni vốn đã có từ triều Võ Tông, nhưng sau đó dần dần không còn phổ biến. Nay ở các trấn khắp thiên hạ, nhà sư được miễn thuế ngày càng nhiều, bởi họ tài giỏi trong việc khiến gia quyến của tiết độ sứ và các đại tướng sùng Phật. Chẳng biết sau này Linh Vũ Quận Vương có bỏ thuế của tăng chúng hay không?
- Tam lang, không còn sớm nữa, chúng ta nên vào thành thôi.
Hoàng Thao mua một chiếc bánh hấp, bẻ làm đôi, mỗi người cầm một nửa vừa đi vừa ăn.
Đây là món bánh ngon đến mức quan viên trong kinh đi trên đường cũng không nhịn được phải mua. Bột mì trắng, mỡ lợn, hai người ăn thấy thơm ngon vô cùng.
Bãi đất trống ngoài chùa đã có người hát tuồng, dân chúng đứng vây quanh xem rất đông. Nhìn quần áo họ vá chằng vá đụp, hẳn là nông dân quanh vùng. Trẻ nhỏ chạy nhảy đùa giỡn, vui vẻ hớn hở, khác hẳn vẻ tiêu điều chết chóc ở những phiên trấn chìm trong chiến loạn.
- Chiến tranh kéo dài nhiều năm, không ít ngày lễ đã bị bỏ quên. Nghe nói Linh Vũ Quận Vương khuyên dân chúng ăn mừng ngày lễ nhiều hơn, chẳng lẽ ông ấy chỉ lo hưởng lạc sao?
Phong Vị chợt hỏi.
Hoàng Thao đáp:
- Có lẽ ông ấy muốn vực dậy lòng dân, cũng để quân sĩ tiêu tiền nhiều hơn. Ngươi nhìn bên kia mà xem, nhà nông bày bán hoa, trái cây, gà vịt, hành hẹ rất đông. Nếu bán hết được, ít nhiều cũng bù đắp tiền sinh hoạt.
Xét trong thời xưa, những dịp lễ tết quả thật tạo nên một đợt mua bán rầm rộ.
Chùa Phật vừa là nơi lễ bái, vừa gắn với phong tục, vui chơi và buôn bán. Các nhà sư tổ chức mọi việc đâu ra đấy. Bản lĩnh ấy quả thật hơn hẳn đạo sĩ. Phong Vị và Hoàng Thao tuy không nói rõ được từng lẽ, nhưng cũng lờ mờ hiểu ra: khuyến khích quân sĩ, quan lại tiêu dùng sẽ khiến việc buôn bán thêm nhộn nhịp, tiền lương và hàng hóa họ lĩnh được cũng lưu chuyển ngoài chợ.
Tiền không lưu thông trên thị trường thì chẳng khác nào vật chết. Về lâu về dài, chỉ khiến tiền bạc ngày càng khan hiếm. Đời sau, nhà Minh nhập vào biết bao bạc trắng, nhưng đâu phải tất cả đều được đem ra buôn bán. Một phần lớn biến thành những thỏi bạc nằm im trong hầm nhà giàu. Bạc ấy có ích gì? Không đầu tư, không tiêu dùng, không mở rộng sản xuất, trăm năm trôi qua, mầm mống kinh tế mới vẫn chỉ là mầm mống.
Nhưng muốn làm được những việc ấy, trước hết phải có cảnh thái bình và phép tắc rộng rãi.
Chế độ của các tiết độ sứ vốn khá thoáng. Họ chẳng quản gì nhiều, chỉ cần thu tiền, còn ngươi làm gì cũng được. Nhưng có được cuộc sống yên ổn mới khó. Đó cũng là lý do chính khiến họ Thiệu kia nuôi ba vạn năm nghìn đại quân. Quân đội chính là cột trụ giữ cho thiên hạ khỏi chao đảo.
Chỉ tiếc thời cuộc loạn lạc, Quan Trung cũng có thể nổ ra chiến tranh. Cảnh phồn hoa ở Hạ Châu vừa mới chớm nở, mong rằng đừng bị hủy hoại giữa chừng.
Những điều tốt đẹp thường mong manh lắm. Cục diện mà Thiệu Thụ Đức dốc hết tâm sức, dè dặt nâng niu gây dựng, có khi chỉ một trận đại bại là hóa thành hư không. Nhiều năm sau, khi nhớ lại, dân chúng có lẽ sẽ ngỡ đó chỉ là một giấc mộng chẳng có thật.
Chúng ta đã từng sống những ngày như thế sao?
Chứ không phải co ro trong lũy đất, thấp thỏm nhìn đại quân đi ngang qua bên ngoài, rồi trơ mắt thấy họ cướp mất đàn bà, của cải, thậm chí cả túi lương thực cuối cùng ư?
Trên đường trạm cách ngôi chùa không xa, vó ngựa dồn dập vang lên. Một sứ giả cắm cờ hiệu sau lưng phóng ngựa như bay, hẳn đang mang quân báo.
Một dãy núi Hoành Sơn chia đôi hai cõi đời.