- Cơm gạo lúa trời thơm ngát, rau xanh măng non nõn nà. Chẳng ngờ quán ven đường nơi thôn dã này lại có món ngon đến thế!
Phong Vị đặt đũa xuống, nhìn dòng nước lặng lẽ trôi bên ngoài quán rồi mỉm cười.
Hoàng Thao đã ăn xong từ lâu. Hắn đang chăm chú nhìn một thiếu niên luyện thương ngoài quán, nghe Phong Vị nói vậy liền thuận miệng trêu:
- Xưa nay ta vẫn nghe người ta bảo Phong tam lang thích ăn thịt. Sao hôm nay lại khen cơm gạo lúa trời ngon ngọt đến thế?
- Hoàng nhị, ngươi trách oan ta rồi. Ta thích món ngon, thịt rau gì cũng được, đâu phải chỉ mê thịt.
Phong Vị cũng cười.
Thiếu niên kia luyện thương rất ngay ngắn, từng thế đều có khuôn phép. Hắn chẳng múa may hoa mỹ, chỉ đâm thẳng về phía trước. Mũi thương vừa dữ dội, vừa nhanh, lại chuẩn xác vô cùng.
- Cậu bé ấy hẳn là con em trong quân?
Phong Vị cũng để ý đến người thiếu niên đang mặc áo vải nâu may bằng lông lạc đà.
Quân phục của bốn đạo quân Sóc Phương, Hạ Tuy, Thiên Đức và Chấn Vũ, thuộc tám trấn phía tây bắc kinh thành, đều dùng vải nâu dệt từ lông lạc đà. Chỉ cần nhìn qua là nhận ra. Hai người từ Hà Trung phủ đi tới, dọc đường đã trông thấy không ít binh lính các đạo quân ấy nên sớm biết rõ.
- Hai vị khách trọ chưa biết đấy thôi. Đây chính là con trai cả nhà ta. Nay nó đã vào trường võ học của châu. Vài năm nữa học xong, ít nhất cũng được làm đội phó.
Chủ quán bước tới, mặt mày hớn hở, giọng đầy vẻ tự hào:
- Đến quan giáo dụ của trường võ còn bảo con ta thân hình cao lớn, khỏe mạnh, đủ sức mặc giáp nặng, làm quân tiên phong, xông vào trận phá giặc.
Phong Vị và Hoàng Thao nhìn nhau. Một lần nữa, cả hai lại cảm nhận sâu sắc sự va chạm giữa hai lối nghĩ.
Những kẻ đọc sách như họ, nào từng nghĩ tới chuyện để con cháu ra trận chém giết với người ta? Nhất là Hoàng Thao. Hắn là người Mân, trai tráng trong quê xưa nay chỉ mơ học hành đỗ đạt hoặc buôn bán làm ăn. Chuyện đánh đấm vốn chẳng ai coi vào đâu.
- Cậu cả nhà họ Hà mà ở trong núi cũng là một dũng sĩ hạng nhất. Nó còn có thể cưới con gái thủ lĩnh nữa kia.
Một người đàn ông đầu cạo trọc nhưng mặc áo rộng tay dài bước vào quán, vừa đi vừa nói.
Phong Vị và Hoàng Thao ngạc nhiên nhìn hắn. Kiểu tóc và y phục trên người gã trái ngược nhau đến lạ.
Cạo trọc đầu là lối ăn mặc của người Đảng Hạng. Nhưng gã lại khoác áo dài kiểu người Hán, tay áo rộng thùng thình, rõ là một kẻ giàu có nhàn rỗi, chẳng phải làm lụng. Ở đất Hán, hạng người này thường xuất thân từ nhà sĩ phu. Một kẻ sĩ Đảng Hạng ư?
- Đây là Nhạc tham quân của Hạ Châu, cũng là khách quen lâu năm của quán ta.
Thấy hai người không nhận ra, chủ quán nhiệt tình giới thiệu.
- Chẳng qua chỉ là một chức quan nhàn lĩnh bổng lộc. Nếu không thì lúc đang trực, ta đâu có rảnh mà đi lang thang khắp nơi.
Người đàn ông đầu trọc tự giễu, rồi nói:
- Ta là thủ lĩnh bộ Việt Di thuộc người Đảng Hạng ở Ngân Châu. Nay treo tên ở Ty Công Tào, nhận một chức nhàn. Tên cũ là Việt Di Nghiệp Mưu, hiện giờ gọi là Nhạc Nghiệp Mưu.
- Không ngờ lại là quan nhân.
Phong Vị và Hoàng Thao đứng dậy hành lễ.
- Chỉ là một viên quan quèn thôi.
Nhạc Nghiệp Mưu cười khẩy, nom chẳng khác gì một lão già bất mãn với đời:
- Còn chẳng bằng làm thủ lĩnh bộ lạc cho sướng. Ta tới nha môn, đến đám tiểu lại cũng chẳng coi ta là quan. Chỉ khi đại soái phát hoa quả ban thưởng, ngài ấy mới nhớ trong sổ còn có một người như ta.
Phong Vị và Hoàng Thao nhìn nhau cười khổ.
- Hai vị không tin sao? Hai vị từ đâu tới?
Chủ quán mang cho Nhạc Nghiệp Mưu một bát nước chua. Gã vừa ăn vừa hỏi.
- Hà Trung phủ. Ta tên Phong Vị, đây là bạn đồng học Hoàng Thao, quê ở Phúc Châu. Hai chúng ta đều là cống sinh của Quốc Tử Giám.
- Hà Trung phủ… Phong…
Nhạc Nghiệp Mưu chợt thấy sống lưng lạnh toát. Rõ ràng đang giữa mùa hè, sao người gã lại lạnh đến thế? Mồ hôi lạnh cũng túa ra.
- Xin hỏi thân binh thập tướng của đại soái…
Gã lắp bắp hỏi.
- Là em họ ta.
Phong Vị mỉm cười đáp.
Nhạc Nghiệp Mưu há miệng cứng đờ, đứng chết trân như bị người ta điểm huyệt.
Phen này thì hay rồi. Ai bảo cái miệng gã không biết giữ gìn? Ngày nào cũng chê chuyện này không vừa mắt, chuyện kia không thuận lòng. Nay lại đụng phải thân thích bên ngoại của đại soái. Nếu chuyện này truyền lên trên, gã không chết cũng phải bị lột mất một lớp da.
Uy danh “Thiệu lột da” đã lan khắp các bộ lạc Đảng Hạng. Mỗi khi đến một nơi, việc đầu tiên Thiệu soái làm là bắt các bộ lạc nộp cống. Hễ động một chút là giết người lập uy, khiến các bộ tộc Đảng Hạng nghe tên đều run sợ.
- Hai vị…
Nhạc Nghiệp Mưu bỗng lên tiếng:
- Ta ăn xong rồi. Trong nhà còn có việc, xin đi trước. À phải, về nhà ta sẽ nuôi tóc lại. Thật ra để tóc cũng đẹp lắm, đẹp lắm.
Nói xong, gã chuồn mất như một làn khói.
- Trước kia ông ta là thủ lĩnh Đảng Hạng, nghe đâu dưới tay có mấy nghìn người. Sau khi đại soái lập sổ hộ dân, cho dân Đảng Hạng ở hai châu Tuy và Ngân sống như dân thường, lại đổi phong tục của họ, ông ta mất quyền nên buồn bực mãi. Tính ra đã hơn một năm rồi.
Chủ quán bước tới, hạ giọng giải thích:
- Kỳ thực đại soái đối đãi với họ chẳng bạc. Trong châu, ông ta vẫn có một chức quan nhàn, mỗi tháng lĩnh tiền gạo. Ở chợ phía đông Tuy Châu, ông ta còn được chia thêm một phần lợi tức. Mỗi năm ít nhất cũng có hơn một nghìn tấm lụa. Ngày rời núi xuống đây, ông ta có hơn mười phòng thê thiếp. Bây giờ chỉ dựa vào hai khoản tiền gạo ấy mà nuôi cả nhà.
- Lập sổ hộ dân, cho sống như dân thường…
Phong Vị lẩm nhẩm rồi quay sang Hoàng Thao:
- Hoàng nhị, ngươi thấy thế nào?
- Người Đảng Hạng man rợ kia sao chịu sống như dân thường?
Hoàng Thao vẫn chưa tin hẳn.
- Người Đảng Hạng tuy ngu muội, nhưng không phải kẻ chẳng biết phải trái.
Chủ quán nói:
- Dưới tay thủ lĩnh, quanh năm họ ăn chẳng đủ no, hễ trái ý một chút là bị thủ lĩnh treo lên đánh roi. Thủ lĩnh vừa nhắm trúng vợ hay con gái nhà ai, lập tức cướp đi. Có khi phạm phải chuyện gì, đầu bị chặt xuống, đem làm chén rượu cũng chưa biết chừng. Sau khi đại soái lập sổ hộ dân, họ chỉ cần nộp thuế, đi làm sai dịch, chẳng còn phải chịu những chuyện bẩn thỉu ấy nữa.
- Hoàng nhị, ta nghĩ nếu gạt các thủ lĩnh sang một bên, rồi dạy dỗ, thay đổi phong tục cho dân chúng, ngày tháng trôi qua, các hộ dân Đảng Hạng ắt sẽ nhận ra cuộc sống mới có lợi cho mình.
Phong Vị nói.
- Mấu chốt là làm sao gạt được các thủ lĩnh sang một bên. Đám tù trưởng đã tích uy quá sâu. Nếu có kẻ tung lời yêu tà mê hoặc lòng người, chẳng may dân Đảng Hạng nghe theo rồi nổi loạn thì sao?
Hoàng Thao nói.
- Dùng sức mạnh ép họ khuất phục, dùng lợi lộc dụ họ quy thuận.
Hai người gần như đồng thanh.
Thấy ý nghĩ gặp nhau, cả hai cùng bật cười.
- Chủ quán, người Đảng Hạng ở vùng Bình Hạ cũng có rất nhiều dân chăn thả. Vậy họ được lập sổ hộ ra sao?
Phong Vị lại hỏi.
- Dân chăn thả ư? Nói đúng ra là nô lệ chăn thả thì phải!
Chủ quán cười nhạt:
- Đám nô lệ ấy sống còn khổ hơn người Đảng Hạng trên núi. Hễ gặp tai họa là chẳng còn đường sống, hoặc phải đi cướp của người khác, hoặc ngồi chờ chết. Đại soái chưa lập sổ hộ cho dân chăn thả. Có điều năm nay Hạ Châu tới khá nhiều nô lệ bỏ trốn. Bọn họ vốn là những hộ dân hèn kém chạy khỏi đồng cỏ, vào trong thành làm đủ nghề như người hầu, hầu rượu, phục vụ quán xá, phu khuân vác, người đưa hàng, kẻ quét dọn trước cửa, thợ làm việc trong phường, người quét đường… Cuộc sống ở đây vẫn khá hơn trên thảo nguyên.
- Biết cưỡi ngựa thì có thể đi đăng ký làm người đưa công văn, thư từ, hoặc làm lính chạy trạm. Biết nuôi ngựa thì làm người coi chuồng. Tính tình dữ dằn thì làm tay đấm bảo vệ nhà cửa. Trẻ con còn nhỏ có thể bán mình làm thư đồng, dù sao cũng dễ sống hơn trên thảo nguyên. Những người này vốn là hộ dân hèn kém bỏ trốn, sợ thủ lĩnh truy bắt, nên đều nuôi tóc, mượn họ người Hán, tự xưng là người Hán. Trong ngoài thành Hạ Châu ít nhất cũng có một, hai nghìn người như vậy.
Lời ấy quả nhiên mở mang tầm mắt hai người.
- Chủ quán, ta thấy người phục vụ trong quán nhà ông nói tiếng Hán chưa sõi, chắc là người Đảng Hạng phải không?
Phong Vị lại hỏi.
- Không giấu nổi vị khách trọ này rồi.
Chủ quán cười:
- Sau khi con trai ta vào trường võ học của châu, trong quán thiếu người nên ta thuê một đôi nô lệ chăn thả bỏ trốn. Hai vợ chồng họ đều tới đây. Người chồng làm việc trong quán, người vợ lo bếp núc. Họ chỉ muốn sống yên ổn qua ngày, mong hai vị khách trọ đừng đi báo quan. Đại soái cũng khó công khai chứa chấp những người bỏ trốn như họ.
- Chủ quán lo xa rồi. Chúng ta là người đọc sách, sao có thể làm chuyện hèn hạ ấy?
Phong Vị và Hoàng Thao cùng cười.
Thấy đã ăn uống gần xong, hai người đứng dậy rời quán.
Thiếu niên tên Hà Kinh đã bắt đầu luyện đao. Nghe nói trường võ học của châu cứ mười ngày lại cho nghỉ một ngày. Cậu bé được về nhà nhưng vẫn khổ luyện không ngừng. Sau này nếu nhập ngũ, hẳn sẽ là người có võ nghệ thuần thục.
Cách quán ven đường không xa là một khu chợ. Rất nhiều người phiên qua lại nơi đó. Khác với chợ phía đông Tuy Châu, vốn chủ yếu buôn bán gia súc, chợ phía nam Hạ Châu này bán phần lớn là những thứ từ thảo nguyên đưa tới, như da thú, dược liệu, mật ong, lông lạc đà, nỉ dạ và thảm len.
Người mua kẻ bán đều đông. Phong Vị đứng bên quan sát hồi lâu, thấy một người Đảng Hạng mang tới mấy tấm da ngựa hoang. Chẳng bao lâu sau, số da ấy đã bán hết sạch. Gã lập tức vội vã rời đi, xem chừng muốn mua những thứ khác.
- Nếu ai cũng có thể làm ăn như vậy thì cần gì phải chém giết. Ta từng nghe nói người Đảng Hạng có lúc xuống núi cướp bóc chỉ vì muốn lấy ít nông cụ, đồ dùng. Trước kia nghe mà buồn cười, giờ nghĩ lại chỉ thấy đáng thương.
Hoàng Thao thở dài:
- Chẳng qua vẫn phải nhờ binh uy của Linh Vũ quận vương trấn áp. Đám người Đảng Hạng chỉ còn cách thu bớt khí thế hung hăng, xuống núi buôn bán. Lâu dần quen với cách sống này, hẳn họ sẽ không còn ngang ngược như trước.
- Thiệu soái quả nhiên rất có cách đối phó đám man di ấy.
Phong Vị khen:
- Người Đảng Hạng vừa sợ uy, vừa ham của cải. Trước hết dùng đại quân chinh phạt, khiến họ khiếp đảm. Sau đó lấy lợi lớn dụ dỗ, từng bước kéo họ về phía mình. Lập sổ hộ dân, thu nhận người bỏ trốn. Cứ tiếp tục như thế, chẳng bao lâu tình thế sẽ đổi khác.
Chỉ riêng chuyện kết thân với con gái các đại tộc Đảng Hạng là khiến Phong Vị không hài lòng.
- Hoàng nhị, chúng ta còn tới Trường An dự kỳ thi tiến sĩ không?
Phong Vị bỗng hỏi.
- Cứ chờ thêm đã.
Hoàng Thao đáp.