“Ta nghĩ đi nghĩ lại, chuyến xuất chinh này chẳng thu được gì, lại còn hao tốn bao nhiêu tiền của. Lỗ nặng rồi.” Gần kênh Bạc Cốt Luật, Thiệu Thụ Đức vừa thong dong dạo bước vừa nói: “Từ Linh Châu vượt sông về phía tây, đi ba mươi dặm là tới đất người Đảng Hạng. Các bộ tộc ấy chẳng biết ta lợi hại thế nào, không nộp thuế cống, cũng chẳng chịu đi lính. Phải dạy cho chúng một bài học mới được.”
- Ý đại soái là…? Trần Thành hỏi.
- Theo lệ cũ, trước hết chọn vài bộ tộc ra tay làm gương, sau đó buộc những bộ tộc còn lại tới Linh Châu bái kiến.
Người Đảng Hạng ở Hà Tây vừa du mục vừa làm ruộng. Bộ tộc sống trên đồng bằng thì trồng kê, trồng lúa mì; bộ tộc sống trên thảo nguyên thì chăn bò, chăn dê. Mục tiêu của hắn vẫn là thu phục các bộ tộc Đảng Hạng làm nông. Nếu tiện thể thu phục được cả những bộ tộc du mục trên thảo nguyên thì càng tốt.
- Bẩm đại soái, theo lời tù binh Đảng Hạng ở Hà Tây, có mấy bộ tộc nghe tin Linh Châu rối loạn đã bỏ chạy. Tướng quân Chiết đại phá người Đảng Hạng ở Hà Tây, các bộ tộc Phá Sửu, Mễ Cầm hẳn cũng đang run sợ. Nếu chúng không tới bái kiến, chắc chắn sẽ trốn đi thật xa.
- Việc này phải làm sớm, không nên chậm trễ. Về thành, ta sẽ điều kỵ binh các doanh, chia làm mấy cánh, thừa lúc người Đảng Hạng ở Hà Tây mất hết gan vía mà đánh sâu vào cướp bóc. Cướp được bao nhiêu hay bấy nhiêu. Dẫu chỉ mang về được mấy vạn con bò dê, ta cũng chẳng chê ít. Thiệu Thụ Đức nói.
Nước trong kênh Bạc Cốt Luật lặng lẽ trôi. Hơn một vạn dân trong huyện Hồi Lạc sống chủ yếu nhờ hơn một nghìn khoảnh ruộng được con kênh này tưới tiêu.
Trước đó đại quân vây thành, dân chúng không nơi chạy trốn, đành run rẩy nấp trong nhà. Nhưng quân Định Nan không quấy nhiễu dân lành. Chiến sự vừa dứt, họ đã vội vã trở lại đồng ruộng làm lụng. Mấy vị bô lão còn đứng ra thu xếp, đưa mấy vạn bó cỏ khô vào doanh trại. Chẳng ai đến tận nơi đòi hỏi họ.
Dân chúng thời buổi này đã bị đám quân lính loạn lạc làm cho khiếp đảm thật rồi!
- Nha môn Lục Thành Thủy Vận Sứ hiện giờ ra sao? Lúc vào thành, ta thấy gần như chẳng còn người nào. Thiệu Thụ Đức lại hỏi.
- Khi Linh Châu nổi loạn, nhiều người đã bỏ trốn. Nghe tin đại soái đem quân tới đánh, họ sợ gặp tai họa nên gần như chạy sạch. Chờ thêm ít lâu, hẳn sẽ có người quay về. Trần Thành đáp: - Có điều vẫn còn một số thuyền và thợ thuyền, độ hai trăm người.
Lục Thành Thủy Vận Sứ phụ trách vận tải đường sông trên đoạn Hoàng Hà dài hơn hai nghìn dặm. Từ đời Bắc Ngụy, việc này đã được phát triển. Địch Ung từng đóng hai trăm chiếc thuyền ở Linh Châu để chở lương tới các đồn quân vùng Âm Sơn. Theo lời ông khi ấy, cứ hai thuyền ghép thành một bè, một bè có mười người, chở được ba nghìn hộc lương. Từ Linh Châu xuôi dòng, năm ngày là tới vùng gần thành trấn Ốc Dã. Trấn Ốc Dã nay đã bỏ hoang, nằm trên thảo nguyên, cách thành quân Thiên Đức về phía bắc mấy chục dặm. Thời Bắc Ngụy, nơi ấy từng đóng trọng binh.
Từ vùng quân Thiên Đức trở về, thuyền phải ngược dòng, mất mười ngày mới tới Linh Châu. Tính cả chuyến đi chuyến về, trên đường hết thảy mười lăm ngày. Trừ thời gian chờ đợi và bốc dỡ hàng hóa, một năm vẫn có thể vận chuyển mấy chuyến. Từ tháng ba đến tháng chín, suốt sáu bảy tháng đều có thể chở hàng bằng đường sông. Hai trăm chiếc thuyền mỗi chuyến có thể chở hơn hai mươi vạn, nhiều nhất là ba mươi vạn hộc lương tới vùng thành quân Thiên Đức. Một năm chở ba bốn chuyến thì có thể đưa tới cả trăm vạn hộc.
Chi phí lại rất thấp! Hai trăm chiếc thuyền chỉ cần một nghìn thợ thuyền. Vận chuyển vừa an toàn, dọc đường cũng chẳng lo bị cắt đứt đường lương.
Đầu triều ta, khi đánh Lương Sư Đô, hai châu Linh Châu và Phong Châu đều đóng rất nhiều thuyền. Từ giữa Đường về sau, phần lớn vật tư từ Hà Đông chuyển tới tám trấn phía tây bắc kinh thành cũng đi theo đường thủy Hoàng Hà, chi phí rẻ hơn nhiều.
Thiệu Thụ Đức tính thử. Từ Linh Châu đến bờ Hoàng Hà ở hai châu Tuy, Ngân, nếu đi đường trạm trên bộ thì khoảng hơn một nghìn dặm. Đi theo đường thủy Hoàng Hà thì hơn hai nghìn dặm, tưởng như xa gấp đôi, nhưng chi phí thấp hơn chín phần mười, tốc độ còn nhanh hơn.
Đời Bắc Ngụy, Địch Ung nói từ Linh Châu tới trấn Ốc Dã, đường bộ dài tám trăm dặm. Dùng xe ngựa chở lương, mỗi xe chở được hai mươi lăm hộc. Lại còn phải vượt Hoàng Hà, vô cùng phiền phức. Qua sông rồi, có những đoạn cát lún, bánh xe thường xuyên sa xuống. Năm nghìn cỗ xe chở hơn mười vạn hộc lương, phải hơn trăm ngày mới quay về. Lại vì phải điều động quá nhiều người nên việc đồng áng bị ảnh hưởng. Một năm nhiều lắm chỉ chở được hai chuyến, tổng cộng ba mươi vạn hộc đã là hết mức, chi phí cao hơn gấp mười lần.
- Nha môn Lục Thành Thủy Vận Sứ phải khôi phục, còn phải mở rộng thêm. Sau này, việc qua lại giữa Linh Châu với Tuy Châu, Ngân Châu, dù là chuyển quân, chở lương hay vận chuyển khí giới, đều phải dựa vào đường thủy. Thiệu Thụ Đức nói.
- Đại soái, muốn làm vậy thì phải đánh chiếm ba châu Lân, Thắng, Phong.
Quả thật, nếu không chiếm ba châu ấy, mạng lưới đường thủy Hoàng Hà sẽ không hoàn chỉnh, kho lương Linh Châu cũng mất đi phần lớn ý nghĩa. Chi phí vận chuyển sẽ tăng hơn mười lần.
- Không chỉ phải lấy ba châu ấy, tốt nhất còn phải có thủy quân. Trần phán quan, ông còn nhớ Hoàng Nghiệp và Chu Ôn thời đánh Hoàng Sào không? Họ có thủy quân đấy. Thiệu Thụ Đức hỏi.
- Bẩm đại soái, quả có chuyện ấy. Đó đều là thủy quân của triều đình trước kia, thuyền không lớn, chạy trên sông Vị, sông Lạc, giúp chở lương và chuyển quân. Sau khi giặc Hoàng Sào vào Quan Trung, họ đều đầu hàng, rồi phục vụ Hoàng Nghiệp và Chu Ôn. Nay chẳng rõ đã lưu lạc nơi nào. Trần Thành đáp.
- Phải tìm dịp tới Quan Trung, gom người về. Có thủy quân trên sông, mối đe dọa đối với đoàn thuyền chở lương của ta từ các trấn Hà Đông, Hà Trung sẽ giảm đi nhiều. Việc này chưa cần vội, cứ từ từ tìm người, rồi đưa tới Linh Châu lập thủy quân.
Chi phí nuôi thủy quân cũng chẳng nhỏ. Trần Thành và Quách Mẫn nhìn nhau, cảm thấy chủ công có lẽ đang tính toán quá lạc quan. Đến lúc thật sự phải bỏ tiền ra, hắn sẽ biết tốn kém đến mức nào.
Mấy người lại đi một vòng quanh thành. Trên đường, họ hỏi thăm mùa màng nơi đây. Nghe nói mỗi mẫu ruộng một năm thu được một hộc sáu bảy đấu lúa mì, chưa kể các loại ngũ cốc khác, ai nấy đều cảm khái. Vùng này khá giả hơn hai châu Tuy, Ngân nhiều!
Hiện giờ, Linh Châu có tổng cộng hơn năm nghìn khoảnh ruộng. Phần lớn trồng lúa mì, một phần nhỏ trồng lúa nước. Mỗi năm thu được chín mươi vạn hộc lúa nước và lúa mì, cùng hơn bốn mươi vạn hộc ngũ cốc khác. Dân số có bao nhiêu đâu? Dẫu tính cả những hộ chưa ghi tên vào sổ, cũng chỉ vừa vặn hơn một vạn hộ, vậy mà sản lượng nông nghiệp đã dồi dào đến thế. Nghĩ đến thời Bắc Ngụy, kênh Bạc Cốt Luật từng tưới tiêu hơn bốn vạn khoảnh ruộng, nay chỉ còn hơn một nghìn khoảnh. Nếu khôi phục được toàn bộ, cảnh tượng sẽ thịnh vượng đến nhường nào!
Về tới Linh Châu, Thiệu Thụ Đức lập tức gọi Chiết Tự Dụ, Ngụy Mông Bảo, Lý Đường Tân cùng những người khác tới. Hắn lệnh họ mỗi người dẫn kỵ binh trong doanh mình đi đánh vài bộ tộc Đảng Hạng ngoài thành, trước hết lập uy. Cách thành Linh Châu ba mươi dặm đã có người Đảng Hạng, thế này còn ra thể thống gì?
Bò, dê, ngựa, lạc đà bắt được đều sung công, dùng làm phần thưởng cho quân sĩ. Người bị bắt thì ở lại Linh Châu sửa đường. Dù đã quyết định phát triển đường thủy, đường bộ cũng không thể bỏ bê. Đường trạm từ Linh Châu tới Diêm Châu dài năm trăm dặm, thực sự hư hỏng nặng, phải sửa sang cho tử tế. Trước đó, ở Hà Tây đã bắt được hơn ba nghìn tù binh Đảng Hạng. Từ ngày mai, họ sẽ đi sửa đường. Sửa xong lại đào than, tóm lại không được để họ ngồi không.
Cả đoàn vào thành, đi thẳng tới phủ Tiết Độ Sứ. Trước khi bước qua cửa, Thiệu Thụ Đức thấy trên cổng treo ngải cứu, bèn cười khổ:
- Suýt nữa ta quên mất hôm nay đã là Tết Đoan Ngọ.
Hắn nhớ tới vợ con đang ở xa tận Hạ Châu, nhưng lúc này vẫn chưa thể trở về. Hắn còn phải đợi Lý Thiệu tới, đợi người Đảng Hạng ở Hà Tây quy phục, lại còn phải thu xếp đủ mọi việc. Xuất binh một chuyến chẳng dễ dàng gì, chưa lo liệu ổn thỏa mọi chuyện thì hắn chưa thể yên tâm rời đi.
- Đại soái, nhà bếp đã làm bánh ú rồi. May mà Linh Châu có trồng lúa, nếu không e là cũng khó xoay xở. Khi mọi người đã ngồi yên trong sảnh, Lư Tự Nghiệp từ ngoài bước vào, cười nói: - Rượu xương bồ cũng có sẵn, hôm nay có thể uống.
- Hay lắm! Thiệu Thụ Đức cười đáp: - Hàn Tốn dâng thành thật đúng lúc. Nếu chậm hai ngày, e là Tết Đoan Ngọ cũng chẳng biết đón ở đâu. Dân trong thành có ai ăn Tết không?
- Có ạ. Quân đại soái không quấy nhiễu dân lành, dân chúng cũng yên lòng đôi chút. Hôm qua, thần thấy nhà nào nhà nấy đều treo ngải cứu, hẳn là định đón Tết. Lư Tự Nghiệp đáp.
- Chắc là nhờ tờ cáo thị yên dân của Lư thư ký viết hay. Năm nay cứ thế đã, sang năm nhất định phải giúp dân Linh Châu sống khá hơn. Thiệu Thụ Đức nói: - Ngày nào cũng làm lụng vất vả, một năm chỉ có mấy ngày lễ được thảnh thơi. Chuyện Linh Châu, ta chưa vội đi đâu. Lo liệu xong xuôi mọi việc, lúc ấy mới yên tâm rời đi. Mỗi nhà có vài chục mẫu ruộng, nuôi một con bò, vài con dê. Quanh nhà có năm mẫu vườn, trồng cây ăn quả cũng được, trồng dâu cũng được. Trẻ con được ăn no, gia đình sống nổi, ta mới yên lòng. Nơi khác muốn làm được như vậy có lẽ khó, chứ Linh Châu thì không khó.
- Đại soái, đất đai Linh Châu rộng rãi, nếu đưa dân tới khai khẩn thì ắt có thể làm nên việc lớn. Bánh ú được bưng lên. Thiệu Thụ Đức mời mọi người cầm lấy ăn. Quách Mẫn vừa bóc bánh vừa cười nói: - Những người Đảng Hạng làm ruộng có thể theo lệ cũ ở Tuy Châu, Ngân Châu, ghi hết vào sổ hộ tịch, thay đổi tập tục. Sau đó đưa người Hán từ Quan Trung và vùng phía đông Quan Trung tới khai khẩn, đại nghiệp ắt thành.
- Mong các vị nhớ lời hôm nay. Sau này, năm nào ta cũng sẽ tới Linh Châu một lần, xem đời sống dân chúng có đổi thay gì không. Thiệu Thụ Đức cũng cười: - Chuyện ghi dân vào sổ hộ tịch, mấy ngày nữa ta sẽ lên phía bắc “đi săn”. Các vị cùng đi, tiện thể ngắm phong cảnh Linh Châu. Bò dê trong châu vẫn còn ít quá.
Thiệu Thụ Đức từng nghĩ, giả sử mỗi nhà có sáu mươi mẫu ruộng, muốn đất không bạc màu, sản lượng được duy trì thì có một cách đáng thử. Cách này khó áp dụng ở những nơi khác, nhưng Linh Châu đất rộng người thưa, gia súc lại nhiều, nên có thể thử xem sao.
Chia sáu mươi mẫu thành ba phần, mỗi phần hai mươi mẫu. Một phần trồng lúa nước và lúa mì, một phần trồng cỏ linh lăng, phần còn lại trồng đậu nành. Sang năm tiếp tục luân canh, ruộng vốn trồng lúa nước và lúa mì sẽ đổi sang cỏ linh lăng hoặc đậu nành. Cứ thế, trong ba năm, mỗi mảnh đất chỉ có một năm trồng lương thực chính, nhờ vậy đất cũng được nghỉ một thời gian.
Đậu nành có thể giữ đạm trong đất, cỏ linh lăng dùng để nuôi gia súc. Hai mươi mẫu cỏ linh lăng, cộng thêm cỏ khô cắt ở bên ngoài, đủ nuôi hai mươi con gia súc lớn trong một năm. Phân của hai mươi con ấy có thể bón cho hai mươi mẫu ruộng trồng lương thực chính, giúp đất tiếp tục màu mỡ.
Năng lượng không tự sinh ra, cũng chẳng tự mất đi.
Lương thực trong ruộng không thể tự dưng mọc lên. Ngoài không khí, ánh nắng và nước, cây cối còn cần đủ loại chất dinh dưỡng. Đất đen vốn chứa nhiều chất bổ, nhưng nếu không biết giữ gìn mà cứ mặc sức hút cạn, tầng đất đen cũng sẽ mỏng dần. Thời chưa có phân hóa học, đất đai sẽ ngày càng cằn cỗi, sản lượng lương thực cũng ngày một giảm.
Trước đó, trong châu thu được mấy chục vạn con gia súc, nhưng tám phần là dê, số ấy đã hoặc sắp được đem thưởng cho quân sĩ, không thể giữ lại sử dụng. Vì thế, hắn định làm thử nghiệm ở Linh Châu, dù ban đầu chỉ trên quy mô nhỏ, để xem kết quả ra sao.
Nếu hiệu quả tốt, hắn sẽ cho phổ biến rộng trên đồng bằng thuộc sáu huyện Linh Châu. Khi ấy, sản lượng lương thực, thịt, sữa và da thuộc đều tăng mạnh, góp phần lớn vào việc nâng cao thực lực quân Định Nan.
Đây là mô hình nhất định không thể sao chép ở những nơi khác. Thiệu Thụ Đức rất mong nó thành công.
- Đại soái đã có lệnh, bọn mạt tướng nào dám không tuân? Trần Thành, Quách Mẫn và Lư Tự Nghiệp đồng thanh đáp.
Dĩ nhiên họ đâu biết chủ công đang toan tính điều gì trong lòng. Nhưng chuyến xuất chinh này chẳng cướp được bao nhiêu tiền của, cũng không bắt được mấy người. Tính ra quả thật lỗ, cần phải ra sức thêm một phen.
Nói là “đi săn”, săn cáo bắt thỏ cũng được, săn người hay cướp tiền của cũng chẳng sao. Chỉ không biết kẻ nào sẽ xui xẻo đụng phải họ.