Thiệu Thụ Đức lúc này rất cần nắm rõ thực lực của quân Định Nan.
Những con số đại khái, hắn đã biết cả. Nhưng chiến tranh sắp tới, hắn cần tính toán chính xác hơn, xem trong tay mình có thể cầm cự được bao lâu.
Hệ thống thuế khóa của triều đình, nói khái quát, chia làm ba phần: nộp lên triều đình, nộp cho tiết độ sứ và để lại tại châu. Hai loại thuế chính được chia theo cách ấy.
Cụ thể ở một châu, quan thứ sử sẽ đem một phần thuế của các huyện thuộc châu nộp cho tiết độ sứ hoặc quan quan sát, gọi là “nộp sứ”. Phần còn lại giữ lại để chi dùng trong châu, gọi là “lưu châu”. Sau đó, tiết độ sứ lại chuyển một phần thuế lên kinh sư, gọi là “nộp lên”.
Phần nộp lên ấy, các trấn phiên đều phải đóng. Dù là những trấn Hà Bắc xưa nay ngang ngược cũng không được miễn, chỉ khác nhau ở chỗ nộp nhiều hay ít mà thôi. Nhờ dựa vào hệ thống này, vào những năm Nguyên Hòa, triều đình từng thu được tổng cộng hơn ba nghìn năm trăm vạn quan tiền thuế, kể cả lương thực và vật phẩm quy đổi thành tiền. Con số ấy gấp ba, gấp bốn lần thời Khai Nguyên, Thiên Bảo.
Thật ra, nếu chỉ xét dân số, các học giả đời sau như Nghiêm Canh Vọng cho rằng, tuy các trấn cát cứ chia nhau thiên hạ, dân số dưới thời Vũ Tông chưa chắc đã ít hơn thời Thiên Bảo. Nếu không, với nền thuế trên danh nghĩa thấp hơn rất nhiều so với thời Khai Nguyên, cho dù triều đình cải cách tài chính, tăng mạnh thuế buôn bán, thì nguồn thu vào giữa đời Đường cũng chẳng thể đạt tới gấp ba, gấp bốn lần.
Thời Thiên Bảo, cả nước có hơn tám triệu hộ. Đến những năm Đại Lịch, có lúc chỉ còn một trăm ba mươi hộ. Vậy mà sau khi phép thuế hai lần được thi hành, chỉ trong mười năm, số hộ đã tăng lên hơn ba triệu. Trong năm mươi năm tiếp theo, con số ấy lại tăng tới năm triệu hộ. Bình quân mỗi hộ có 6,63 người, vượt quá mức năm người một hộ thời Thiên Bảo. Quả là chuyện đáng kinh ngạc.
Sau khi Hoàng Sào tiến vào Trường An, các trấn đều tạm ngừng nộp cống. Có lẽ về sau sẽ lần lượt nộp lại. Ừm, đã có vài trấn phiên chịu quy phục bắt đầu gửi cống vật về Trường An, dù hoàng đế lúc này vẫn còn ở đất Thục.
Nhưng tám trấn phía tây bắc kinh thành vốn nghèo, tạm thời chẳng trấn nào nộp cả. Hà Trung giàu có như vậy thì càng khỏi phải nói. Khoản lợi tức muối mỗi năm lên tới bảy mươi vạn quan đều bị giữ lại hết. Thảo nào sau này Điền Lệnh Tư phải ra tay với Hà Trung. Chuyện ấy chưa chắc chỉ vì lòng riêng, mà quả thật triều đình đang thiếu tiền.
Năm Trung Hòa thứ tư, sau bốn, năm năm phát triển, dân số ở Tuy châu đã dần đông đúc, ruộng khai phá ngày một nhiều. Suốt cả năm, thuế ruộng thu được tổng cộng 414.200 hộc lúa, lúa mì và các loại ngũ cốc khác; thuế hộ được 68.480 tấm lụa và 12.750 quan tiền.
Ngân châu thuế ruộng được 120.900 hộc, thuế hộ gồm 57.920 tấm lụa và 11.313 quan tiền.
Hạ châu thuế ruộng được 77.100 hộc, thuế hộ gồm 20.960 tấm lụa và 4.094 quan tiền.
Trong ba châu này, dân Ngân châu hẳn chịu gánh nặng nặng nề nhất. Bình quân mỗi hộ ở đó chỉ có 3,2 người, trong khi Tuy châu là 5,96 người, Hạ châu là 5,53 người.
Nguyên nhân vẫn là có quá nhiều quân của Hoàng Sào được xếp vào sổ hộ. Bọn họ vừa mới lấy vợ, số người trong mỗi hộ còn quá ít. Triều đình thu thuế theo hộ, thành ra gánh nặng đè lên họ càng lớn. Nếu không nhờ mấy nghìn quân của Hoàng Sào ở châu ấy theo quân xuất chinh đánh Dụ châu, mỗi người được chia bốn con dê, cuộc sống của họ e rằng sẽ vô cùng khốn đốn.
Đáng nói là triều đình thực hiện chính sách thu chi theo nhu cầu. Trước hết phải tính xem cần tiêu bao nhiêu tiền, sau đó đặt ra một mục tiêu, rồi dựa vào con số ấy mà thu thuế.
Các trấn trong thiên hạ về cơ bản cũng làm như vậy. Năm ngoái đánh hai trận, quân Định Nan thu được quá nhiều chiến lợi phẩm, nên Thiệu Thụ Đức không thu thuế quá nặng. Nhờ thế, dân chúng được thở phào một phen, không còn bị cái đói dồn đến bước đường cùng, thậm chí còn có tiền mua gia súc về nuôi.
Sở dĩ hắn làm vậy là vì hệ thống thuế khóa lúc này còn hết sức thô sơ. Không có mạng lưới thông tin, cũng chẳng có số liệu đầy đủ. Thông thường, quân phiệt muốn thu bao nhiêu thì nói ra một con số, rồi phủ nha tính sơ qua mức giàu nghèo của từng châu, đặt ra định mức. Sau đó các châu lại chia nhỏ, lần lượt đẩy xuống dưới. Quá trình thu thế nào, quân phiệt chẳng buồn quản. Hắn chỉ cần tiền.
Thiệu Thụ Đức sợ thu quá tay, sẽ ép chết những nhà ít đàn ông, ít ruộng đất. Dù sao chế độ quan lại của triều đình cũng có rất nhiều thiếu sót. Số quan viên quá ít, hoàn toàn không thể sánh với bộ máy quan liêu phát triển và quy mô đồ sộ của nhà Tống. Việc thu thuế vì thế dựa quá nhiều vào địa phương.
Đặc biệt là sau khi các trấn chia nhau cát cứ, chức quan ở châu huyện bị các phủ tiết độ chiếm dụng gần hết, công việc gần như đình trệ. Nhưng trong phủ tiết độ có được bao nhiêu người? Các quân phiệt muốn thu thuế, chẳng phải chỉ còn cách dựa vào binh lực, ép địa phương chia phần hay sao?
Cách làm ấy đương nhiên chẳng thể công bằng. Hào trưởng và các dòng họ lớn ở địa phương cùng nhau nhúng tay, chỉ cần sơ sẩy một chút là có thể ép chết rất nhiều người, hoặc dồn họ bỏ xứ tha hương, khiến nguồn thuế ngày càng cạn.
Hạ châu, Tuy châu, Ngân châu là nền móng của hắn. Ba nơi ấy cần được chăm nom cẩn thận, không thể vét cạn ao hồ để bắt cá.
Mấy năm nay, dân số ba châu gần như tăng gấp đôi. Có dân từ Quan Trung chuyển tới, có gia quyến quân sĩ, có đàn bà trẻ nhỏ bị bắt từ thảo nguyên, có những bộ lạc người Đảng Hạng nhỏ được ghi vào sổ hộ, cũng có người từ các châu khác lần lượt dời đến.
Sổ hộ tịch của mười hai huyện thuộc ba châu nhìn chung khá đáng tin. Dù sao phần lớn đều là hộ mới đăng ký, số hộ ẩn giấu rất ít. Cũng nhờ vậy, hiệu quả thu thuế thực ra đã không thấp, không thể tiếp tục bóc lột quá mức.
Mười hai huyện thuộc ba châu cộng lại thu được 612.200 hộc lương đậu từ hai loại thuế chính, 144.200 tấm lụa và 28.200 quan tiền.
Ngoài ra, thuế hàng hóa vừa mới có khởi sắc trong năm nay thu được gần sáu nghìn quan. Các trang trại của quân hộ thu vào 182.200 hộc lương. Tiền bán chiến mã quy đổi được khoảng 98.000 quan.
Chỉ tính riêng khoản thuế chính, chưa kể các khoản phụ thu, thì thật ra vẫn thấp hơn mức bình quân của cả nước lúc bấy giờ. Nếu lấy giá lương thực ở Hạ châu và Tuy châu quy đổi thành tiền, bình quân mỗi hộ phải nộp hơn tám quan. Ngay từ năm Kiến Trung thứ nhất, mức bình quân cả nước đã hơn mười quan. Sau một trăm năm, con số ấy chỉ có thể cao hơn nữa.
Dĩ nhiên, cuối đời Đường chưa phải mức cao nhất. Đến thời Hậu Lương, thuế còn nặng hơn cuối đời Đường. Mà Hậu Lương vẫn là triều đại có mức thuế thấp nhất trong năm triều. Sang Hậu Đường, Hậu Tấn, Hậu Hán, Hậu Chu, đời sau lại nặng hơn đời trước.
Đến Bắc Tống, gánh thuế bình quân trên đầu nông dân còn tăng mạnh so với Hậu Chu, triều đại vốn đã thu thuế nặng nhất trong cuối Đường và thời Ngũ Đại. Thiệu Thụ Đức thật không hiểu dân chúng khi ấy đã sống qua ngày bằng cách nào.
Lương cấp cho quân nha và quân châu của Định Nan mỗi năm cần hơn sáu trăm nghìn hộc. Tiền cứu trợ cho quân sĩ tử trận hoặc tàn phế cần hơn hai mươi nghìn hộc. Lương thực tiêu dùng hằng ngày trong doanh trại lại hơn hai trăm nghìn hộc.
Ba khoản cộng lại, mỗi năm đã ngốn hơn chín trăm nghìn hộc, chưa kể tiền lụa ban thưởng.
Sang năm, quân Định Nan sẽ có thêm hơn một trăm nghìn quan tiền lợi tức muối. Sản lượng những vùng đất hoang mới khai phá trước đây cũng đang dần tăng lên. Hạ châu và Ngân châu tiếp tục mở ruộng, dân Tuy châu lại tự giác khai thêm đất.
Như vậy, thuế hai loại, thuế hàng hóa, tiền thuê từ các trang trại quân hộ và tiền bán ngựa trong năm tới, hẳn có thể gánh được phần lớn chi phí quân sự.
Ừm, cũng không thể quên hơn hai trăm nghìn dân phiên thuộc quyền cai quản của hắn.
Thiệu đại soái cũng đã chia phần cống nộp cho họ. Mỗi năm, họ phải dâng bốn vạn con gia súc lớn, mười sáu vạn con gia súc nhỏ, thêm da thuộc, dược liệu, mật ong, sáp, lông lạc đà và một số đặc sản khác. Tổng giá trị ước chừng hơn hai trăm nghìn quan.
Nhưng năm nay không thể thu đủ số ấy. Một số bộ lạc bị cướp phá quá nặng, người chết và thất tán cũng nhiều, nên Thiệu đại soái đặc biệt cho phép họ miễn thuế trong năm nay.
Dù sao, năm nay quân Định Nan đã thu được hàng chục vạn gia súc từ chiến lợi phẩm, dùng thế nào cũng còn dư dả.
Cống phẩm của dân phiên trên thảo nguyên, sau khi bù vào khoản thiếu hụt quân phí, còn đủ để trang trải toàn bộ bổng lộc quan viên trong châu và các khoản chi tiêu thường ngày. Tính chung lại, thậm chí vẫn còn dư khá nhiều.
Vấn đề là những thứ họ nộp đều là vật phẩm. Chiến lợi phẩm thu được trong hai trận năm nay cũng toàn là vật phẩm. Nhìn trên sổ sách thì tiền bạc chẳng thiếu, nhưng lúc sử dụng lại nảy sinh đủ chuyện.
Phát bổng lộc cho quan viên, nếu đưa một con bò thì người ta nhận thế nào? Quân sĩ thiếu lương ăn, lấy thịt trâu, dê, ngựa, lạc đà bù vào một phần lương thực, phải quy đổi ra sao?
Vì thế, vẫn cần phát triển việc buôn bán. Tiền ở bốn châu Hạ, Tuy, Ngân, Thạch, chủ yếu là tiền đồng và lụa dùng thay tiền, đều thiếu nghiêm trọng. Của cải nói chung thì đủ, nhưng rất khó đổi thành tiền. Vấn đề này cần mau chóng giải quyết.
Tính toán xong gia sản trong tay, lòng tin của Thiệu Thụ Đức tăng lên rất nhiều. Hắn liền nói với hai người là Tư mã hành quân và Phán quan chi độ:
- Xưởng chế tạo quân khí ở Hạ châu phải dốc sức làm gấp tên, dây cung, giáp da, trướng vải, dây thừng cùng đủ loại vật dụng khác. Xưởng ở Tuy châu thì tập trung rèn giáp sắt, giáp ngựa, đao, rìu và giáo dài. Ngoài ra, hai ngươi tính lại cho kỹ. Cứ dựa theo mức tiêu dùng trong một năm mà tính, những khí cụ nào cần giao cho các lò rèn dân gian chế tạo thì lập tức đi tìm người. Không, nhân lực ở hai xưởng hiện giờ quá ít, chắc chắn không đủ. Bắt tay làm ngay đi. Chúng ta còn mấy tháng, cộng thêm số hàng dự trữ từ trước, ta thấy cũng hòm hòm rồi.
- Đại soái đã dặn, chúng thần lập tức đi lo liệu.
Ngô Liêm và người kia cùng đáp.
- Được rồi, làm phiền hai ngươi. Tết Nguyên Đán còn chưa qua, đã phải bận rộn chuyện này.
- Đây là việc lớn liên quan đến đại cuộc, sao có thể xem nhẹ? Chúng thần xin cáo lui.
Tiễn hai người đi rồi, Thiệu Thụ Đức lại đến phủ Đô Ngu hầu, triệu tập các tướng hiện còn ở Hạ châu.
Lần đánh Linh châu này, hắn không định nương tay. Quân tinh nhuệ và các đại tướng đều phải mang theo.
Chế độ của quân Định Nan, giữa các trấn trong thiên hạ hiện nay, vẫn được xem là khá vững. Từ khi chức Huấn luyện sứ xuất hiện dưới triều Tuyên Tông, quyền lực của các đại tướng ở trấn phiên từng bước bị suy yếu. Các tướng lĩnh được phái ra ngoài trấn thủ còn đỡ, vì trong tay vẫn nắm quân, chỉ cần lời nói không hợp là có thể kéo quân làm phản. Nhưng các tướng trong phủ thì quả thật bị khống chế chặt chẽ.
Những trấn lớn như Hà Đông, Thành Đức, Hà Trung, Ngụy Bác, Kiếm Nam dựa vào chức Cung quân sứ để tước quyền hậu cần, dựa vào chức Đô huấn luyện sứ để nắm quyền huấn luyện. Các tướng trong phủ gần như biến thành những kẻ ngày ngày đến phủ Đô Ngu hầu điểm danh rồi ngồi không. Trừ khi làm đủ thủ tục, được dẫn quân xuất chinh, còn không thì chẳng thể tiếp xúc với quân đội, rất khó nổi lên làm loạn.
Trong những năm Càn Phù, Thiệu Thụ Đức vẫn còn ở Hà Đông, chinh phạt cha con Lý Quốc Xương. Khi ấy, Cung nhu sứ của Hà Đông là Lý Thiệu, Đô huấn luyện sứ là Trương Ngạn Cầu. Hai tướng trong phủ là Trương Khải và Quách Phỉ muốn nổi loạn, đều phải ép Tiết soái Lý Khản phái mình ra trận, trao binh quyền mới làm được.
Nếu không, bọn chúng chỉ có thể vin vào những lý do như cắt giảm tiền thưởng, rồi hy vọng xúi giục quân sĩ nổi loạn để đạt mục đích.
Sau khi Lý Khắc Dụng tiến vào nắm quyền ở Hà Đông, hắn là người từ ngoài đến, không nuôi nổi năm vạn quân phiên dưới trướng nên giải tán một nửa. Bởi thế, khi đối mặt với mấy vạn quân trong phủ Hà Đông, áp lực đè nặng vô cùng. Hắn đã đẩy chế độ này đến mức cực đoan nhất.
Thậm chí hắn còn chẳng tin cả Đô huấn luyện sứ, một năm thay người hai lần. Cũng chẳng biết hắn đang hoảng hốt chuyện gì.
Các tướng trong phủ của quân Định Nan về cơ bản chính là những người từng dự tiệc vào đêm Thượng Nguyên.
Thiệu Thụ Đức nghĩ ngợi một lúc, quyết định điều Dương Lượng từ Tuy châu tới, đảm nhiệm chức Binh mã sứ Hạ châu, cai quản hai nghìn quân châu. Điều Chân Hủ sang làm Binh mã sứ Ngân châu. Hòa thượng Tam Mộc phụ trách quân châu Tuy châu.
Sau khi sắp xếp xong các tướng và quân ở hậu phương, hắn quyết định bổ nhiệm Vương Ngộ làm Kinh lược quân sứ, điều thân binh Thập tướng Lý Nhất Tiên sang làm phó sứ, đề bạt Thái Tùng Dương làm Đô Ngu hầu.
Thiệu Thụ Đức đích thân thống lĩnh quân Thiết Lâm, bổ nhiệm Lý Diên Linh làm phó sứ, đề bạt Lý Nhân Quân làm Đô Ngu hầu, đề bạt Từ Hạo làm Du dịch sứ.
Quân Thiết Kỵ giao cho Chiết Tự Dụ chỉ huy. Đô huấn luyện sứ Chu Thúc Tông ở lại trấn thủ Hạ châu.
Quân Nghĩa Tòng phải nhanh chóng mở rộng. Bốn nghìn người của các bộ lạc thảo nguyên và Hoành Sơn còn chưa tới, vậy thì bảo họ điều thêm người, nâng tổng binh lực lên tám nghìn, theo đại quân cùng xuất phát.
Thiệu Thụ Đức không trông mong bọn họ phát huy được tác dụng lớn đến đâu. Chỉ cần họ giúp áp tải lương thảo, trông coi tù binh, còn một ít quân tinh nhuệ có thể xông vào trận địa, thế là đạt yêu cầu.
Ba đạo quân này xuất phát từ Hạ châu, đến Dụ châu hội quân với quân Vũ Uy. Khi ấy, tổng binh lực sẽ lên tới ba vạn ba nghìn người.
Dụ châu vừa xây dựng một đội quân châu một nghìn người, tuyển từ lực lượng quân sĩ làm ruộng ở Tuy châu. Thiệu Đắc Thắng được đề bạt làm Binh mã sứ Dụ châu, trấn thủ thành Dụ châu.
Bàn bạc xong xuôi, các tướng dẫn thân binh về đơn vị làm quen với quân ngũ. Khí giới bắt đầu được ngày đêm chế tạo, lương thảo thì vận chuyển trước đến Dụ châu.
Mọi việc phải cố hoàn tất trước cuối tháng Ba.
Còn trước đó, phải xem triều đình có làm nên trò trống gì không. Tóm lại, trước hết không thể trao danh nghĩa cho Hàn Lãng và Khang Nguyên Thành, không để hai kẻ ấy đường đường chính chính khống chế Linh châu.
Còn bản thân hắn có thể giành được danh nghĩa tiến vào Linh châu hay không thì mặc kệ. Hiện giờ hắn đang nhân danh chinh phạt quân Đảng Hạng Hà Tây vượt biên cướp bóc Dụ châu. Chuyện về sau, cứ đi một bước tính một bước.