Kim Sùng Văn thực ra chỉ là một tiểu lại, ở ty Chi độ tào của Mạc phủ giúp việc chạy vặt.
Vừa mở đầu, xin nói về Kim Sùng Văn. Gã vốn chỉ là một tên tiểu lại quèn, ngày ngày chạy việc vặt cho Tư Độ Tào Ty trong phủ nha.
Vốn dĩ với cái trình độ chữ nghĩa của gã, làm nổi việc này đã là khó. Nhưng ai bảo phủ nha đang thiếu người. Đến những việc thấp hèn nhất như chạy giấy, giám sát cũng phải có kẻ đảm đương, biết chữ hay không nào có quan trọng. Phàm các Tào Ty trong phủ, Phán Quan khởi thảo công văn xong, Khổng Mục Quan phát xuống, Khu Sử Quan lĩnh hội tinh thần rồi mới chia việc cho bọn tiểu lại bên dưới. Có nhất thiết phải biết chữ đâu. Tuy khi tuyển người, bao giờ cũng lấy việc biết chữ làm điều kiện cơ bản, nhưng nói cho nghiêm chỉnh, Kim mỗ cũng là một kẻ ngoại lệ. Ông anh của gã làm Đội Chánh trong nha quân, năm xưa theo đại quân bắc chinh thảo nguyên, bệnh mà chết. Kể như là chút chăm nom cho quân thuộc, người ta mới lấy gã vào phủ nha chạy chân.
Hôm nay trời còn chưa sáng, gã đã phóng ra ngoài thành, chuyên tìm mấy khu vườn, mãi mới mua xong lễ vật mà Khu Sử Quan dặn. Chủ yếu ba món: nho khô, táo tàu, quả hồ đào. Đây đều là quà mừng tiết Đông Chí mà phủ nha phát trước cho các quan lại phụ tá, năm ngoái không có đâu. Năm nay tiền bạc có phần rủng rỉnh hơn chút, nên Chiết Vương Phi bèn bàn với Đại Vương, phát cho mọi người ít quà cáp.
Lý do thì sẵn có. Năm nay vừa bắc chinh thảo nguyên, vừa tây chinh Hữu Châu, quan lại lớn nhỏ trong phủ nha bận đến nỗi chân không kịp chạm đất, Ngân Châu bên kia lại đang khai sông ầm ỹ, các Tào Ty gần như đều dự phần, ai nấy đều vất vả. Đông Chí, Nguyên Đán đều có lễ vật phát xuống, tuy không nhiều, nhưng làm mọi người vui vẻ một chút vẫn được.
Chiết Vương Phi thật đúng là có khí tượng của bậc chủ mẫu, hiểu nỗi khó nhọc của kẻ dưới, chỉ mong sinh được một đứa con trai cho thuận lợi, biết đâu Đại Soái vui lòng lại ban thưởng cho mọi người.
- Triệu Phán Quan, đây là quà Đông Chí do Đại Soái ban xuống.
Gõ cửa nhà Triệu Thực xong, Kim Sùng Văn cung kính làm một lễ, nói:
- Nho khô mười thắng, táo tàu sáu sọt, hồ đào bốn sọt, đều ở đây cả.
Nói rồi, một tên tiểu lại khác đẩy xe bắt đầu bê lễ vật ra, giao cho tên người Đảng Hạng mới được nhà Triệu Thực thuê.
Một thắng nho khô mười bảy tiền, một sọt táo tàu sáu tiền, một sọt hồ đào sáu tiền, lễ vật cộng lại hơn hai trăm tiền, không nhiều, nhưng cũng khiến người ta vui, báo hiệu sự nghiệp trong trấn ngày càng hưng thịnh.
Hạ Châu có lẽ lương thực không đủ ăn, nhưng hoa quả thì thật là nhiều. Không biết là truyền thống từ Bắc Triều để lại hay thế nào, số vườn quả trong ngoài thành Hạ Châu quả thực không ít, các hộ dân ở huyện Sóc Phương ngoài thành cũng phần lớn trồng đầy cây ăn quả, chứ không như Quan Trung hay Thục Trung, trồng toàn dâu.
Khu vườn lớn nhất trong thành Hạ Châu là Hắc Cừ Viên Lâm, tức vườn ngự thời Hách Liên Bột Bột. Nhưng Hắc Cừ đã cạn khô bao nhiêu năm, số cây ăn quả này mười phần chẳng còn một, đã chẳng thành khí hậu gì nữa. Nghe nói ái thiếp của Đại Soái là chị em họ Phong gợi ý chỉnh đốn Hắc Cừ, khôi phục cảnh thịnh “Hoa Lâm Trì Chiêu” năm xưa, để có chỗ dạo chơi.
Nhưng nói cho thật thà, việc này khá tốn tiền. Nước suối nóng đã cạn khô, nếu muốn dẫn nước Ô Thủy hay Vô Định Hà vào, còn phải sửa sang mương máng đã tắc nghẽn bao năm, chẳng biết lấy sức dân từ đâu, có khi đám đinh khẩu Đảng Hạng ở Hữu Châu bắt được có thể làm việc này chăng?
Kim Sùng Văn lại thấy việc này làm được. Để Hắc Cừ thông nước, khôi phục cảnh thịnh của vườn quả, tinh thần dân chúng cả thành Hạ Châu đều sẽ phấn chấn lên.
Thời kỳ huy hoàng nhất của Hạ Châu là khi nào? Là lúc họ Hách Liên lấy đây làm kinh đô ấy! Từ sau khi thành bị Bắc Ngụy đánh phá, Hạ Châu sa sút đến tận nay. Từ khi bản triều dựng nước tới giờ, cùng lắm cũng chỉ là một quân châu phòng bị Hồi Cốt, Thổ Phiên, dân cư thưa thớt, sinh kế điêu tàn. Trước khi Đại Soái vào Tuy Châu, đất bốn châu cộng lại chẳng qua hơn mười vạn dân Hán, ruộng đồng bỏ hoang rất nhiều, ai thấy cũng xót xa.
Nay trải qua mấy năm chỉnh đốn, đã phần nào khôi phục được chút sinh khí. Nhất là hai ba năm đánh Hoàng Sào, dân Quan Trung vào Tuy Châu rất đông, hai năm gần đây hộ khẩu Ngân Châu cũng ngày càng sung túc, đất chín huyện của hai châu, sản lượng lúa mì, dưa đậu, tằm dâu tăng vọt, việc buôn bán gia súc cũng dần thịnh vượng, sinh kế trong trấn thật sự khởi sắc không ít.
Nhưng đó là Tuy, Ngân hai châu! Với Kim Sùng Văn, kẻ đã ở Hạ Châu mấy đời, gã càng mong Hạ Châu cũng phát triển đầy sinh khí. Ai mà chẳng mong quê hương mình tốt đẹp, gã cũng không ngoại lệ.
- Kim tiểu lại vất vả rồi.
Triệu Thực cười híp mắt nói:
- Hạ Châu suối nước đan nhau, dẫn nước làm ruộng, đất thích hợp lúa mì dưa quả. Năm xưa từng đọc tạp ký, biết táo thơm, nho, lê, nại, thạch lựu, đào, hạnh các loại quả của Hạ Châu đều ngọt thơm. Đến trấn rồi, lại thấy cây trồng tươi tốt, hoa quả sum suê, mới hay sách vở nói không sai.
- Triệu Phán Quan quả nhiên là gia đình thư hương, lời này Kim mỗ nói không ra.
Kim Sùng Văn cười rạng rỡ đáp. Trong lòng còn nghĩ, Triệu Phán Quan biết nói thì nói thêm chút nữa, Kim mỗ thích nghe người ta khen Hạ Châu lắm.
- Hôm nay trời đã không còn sớm, Kim tiểu lại vẫn nên về nghỉ sớm. Nghe nói trước Nguyên Đán, Đại Soái còn mổ trâu bò lạc đà, phát thịt cho mọi người, thêm một đấu muối. Đại quân đánh đâu thắng đó, trong trấn thái bình không việc gì, sang năm còn lắm việc lặt vặt, chúng ta cùng cố gắng.
Triệu Thực lại nói.
Rời khỏi phủ Triệu, trời đã nhập nhoạng tối, Kim Sùng Văn lại đi tặng lễ cho mấy vị quan tá phủ nha. Tiết Độ Chưởng Thư Ký mới đến là Lư Tự Nghiệp mãi ngày mai mới chính thức nhận chức, nhưng cũng có một phần. Là miệng lưỡi và ngòi bút của Đại Soái, lại thêm sự tiến cử của họ Phong ở Hà Trung, tiền đồ Lư Tự Nghiệp được xem là cực sáng sủa, Kim Sùng Văn đứng trước căn nhà thuê của y nịnh bợ một hồi lâu, rồi mới thu dọn về nhà.
Ngày thứ hai nhận chức, vì Tư Độ Tào Ty không có việc gì, Kim Sùng Văn lại bị điều sang Doanh Điền Tào Ty nghe sai.
Triệu Phán Quan thấy gã, còn chút ấn tượng, cười cười nói:
- Đại Soái đã đồng ý khơi thông Hắc Cừ, dẫn nước Vô Định Hà vào thành. Nhân lúc mùa đông nước cạn, việc này phải gấp mà làm. Nhưng còn phải đào ao trữ nước, mùa hè mưa lớn thành lụt, nước sông một đêm dâng mấy thước, không có ao trữ, Hắc Cừ e là sẽ tràn, nhấn chìm vườn quả. Đại Soái cũng có lời, dẫn nước vào thành, hai bên bờ Hắc Cừ cũng có thể khai thêm ruộng đất, nhập vào nông trường quân thuộc Hạ Châu. Nay có mấy nghìn đinh khẩu họ Thác Bạt, đã đến bên sông, Kim tiểu lại phải đi giám sát một phen, có việc thì mau báo về Tào Ty.
Kim Sùng Văn chẳng mấy chốc đã cùng một vị Khu Sử Quan họ Trương cưỡi ngựa ra khỏi thành. Vị Khu Sử Quan này còn được trao cho chức tạm thời “Tri Thủy Quan”, sau khi xong việc Hắc Cừ thì thôi, coi như công trạng để khảo hạch. Vì thế trên suốt đường đi, mặt mày y nghiêm nghị, không cười không nói, đến khi tới công trường bên bờ sông, liền trợn to mắt nhìn đám đinh khẩu Đảng Hạng đang cố sức làm việc dưới sự trông coi của quân châu.
Vô Định Hà đối với đất bốn châu của Định Nan Quân mà nói, có thể xem là sông mẹ. Từ năm nay, Hạ Châu cũng trưng dân Hán, dân Phiên khai mương dẫn nước tưới ruộng, mùa hè đã làm một lần, tính ra được hơn bảy trăm khoảnh ruộng tốt. Lúc này gần như đã làm xong toàn bộ đầu đuôi, bắt đầu cấp ruộng cho người ta.
Ruộng không phải miễn phí, một mẫu hơn bốn trăm tiền, đắt hơn quân sĩ một chút, nhưng cho phép trả góp năm đến mười năm, năm đầu còn không phải trả tiền, rất là hời.
Năm nay từ các châu Quan Đông lấy được không ít người, phần lớn đưa đến Ngân Châu an trí. Nhưng đất bên đó chẳng mấy chốc đã chia hết, ba trăm hộ dân đến từ Hình Châu cuối cùng bèn được đưa đến Hạ Châu. Kim Sùng Văn biết, bọn họ đều là do Đại Soái mua từ chỗ binh mã của Lý Khắc Dụng, tốn không ít tiền của.
Mấy năm trước khi Hoàng Sào còn ở Trường An, vì thiếu lương, bèn dùng tiền của mua lương từ quan quân triều đình đang vây thành, nghe thật khó tin. Sau đó dứt khoát bán cả phụ nữ, quan quân bán lương lại càng hăng. Nay Đại Soái mua người từ binh mã Sa Đà, đủ thấy Lý Khắc Dụng với Hoàng Sào cũng chẳng khác gì nhau.
Đám dân mua được đều là cả hộ cả nhà, lúc này đều tụ tập bên bờ sông, người của Doanh Điền Tào Ty đang cấp ruộng cho họ.
- Lư Thiện, Sa Yển Cừ đoạn một, đường tây, mười bảy mẫu.
- Cao Xác, Sa Yển Cừ đoạn một, đường đông nam, mười mẫu, đường đông, tám mẫu ba phân.
- Tào Lượng, Đắc Thắng Cừ đoạn hai, đường tây bắc, chín mẫu sáu phân, đường tây, mười mẫu hai phân.
- Lý Vũ Trinh, Bạch Địa Cừ đoạn ba, đường đông, mười tám mẫu bảy phân.
Theo Khu Sử Quan đọc tên từng hộ chủ, tiểu lại lần lượt phát địa khế cho từng người. Sau đó còn phải dẫn người đến tận nơi xem một lượt, kẻo họ không biết ruộng ở đâu. Đám cỏ lớn bên cạnh ruộng cũng đã được quy hoạch, mỗi người năm mẫu đất vườn, có thể dựng nhà, rồi làm ít luống rau, vườn quả hay rừng dâu, tất cả tùy hộ chủ tự quyết.
- Khai mương dẫn nước tưới ruộng, ấy là đức chính của Đại Soái, các ngươi phải ghi nhớ. Về sau mỗi năm châu huyện sai phu dịch sửa mương, các ngươi cũng phải ra công. Đến lúc đó Doanh Điền Tào Ty sẽ có Tri Thủy Quan tới nhắc nhở, các ngươi chỉ việc theo mà làm, việc đào xúc, cơm ăn đều do huyện lo, chớ lo.
Khu Sử Quan đọc xong danh sách, thở một hơi, lại giảng rõ cho đám dân mới đến những nghĩa vụ phải gánh, rồi mới để tiểu lại lần lượt dẫn người đi nhận mặt ruộng đất, vườn nhà.
Kim Sùng Văn đứng bên xem mà thấy thú vị vô cùng. Ba huyện Sóc Phương, Đức Tĩnh, Ninh Sóc, hẳn là đều đang khai mương cấp ruộng, trước kia phần nhiều là cấp cho gia quyến quân sĩ, nhưng nay cũng bắt đầu có dân thường kéo đến. Sự xuất hiện của những người này khiến đồng nội không còn hoang vu, thôn xóm dần dần lập nên, dân cư chầm chậm tụ về.
Cái sức lực của một hộ một khẩu, nhìn thì chẳng đáng kể, nhưng nếu bền bỉ năm năm, mười năm, hẳn là sẽ thấy được hiệu quả. Có phiên trấn càng đánh càng nghèo, có phiên trấn càng đánh càng giàu, khác nhau có lẽ chính ở chỗ này.