- Ruộng tốt trong vùng nhiều lắm, đất đai màu mỡ, gom lại phải đến một hai vạn khoảnh là ít.
Về sau, Ngân Châu vẫn là vùng nông nghiệp trọng yếu mà Bắc Tống và Tây Hạ nhiều lần tranh giành. Đặc biệt, người Tây Hạ coi nơi này quan trọng vô cùng. Lữ Huệ Khanh từng viết trong bản sớ về việc khai khẩn ruộng đất:
“Ruộng tốt trong ngoài Gia Lô, nay thuộc huyện Giai ở Thiểm Tây, không dưới một hai vạn khoảnh. Người Hạ gọi nơi ấy là núi Châu Báu, núi Bảy Báu, ý nói lúa kê mọc đầy đồng. Nếu cày cấy được một nửa, chi phí nuôi quân ở hai đạo cũng chẳng cần dựa cả vào vùng trong. Huống chi nếu khai khẩn hết thì lợi ích còn lớn đến đâu!”
Một hai vạn khoảnh ruộng tốt ở Ngân Châu khiến ngay cả người Tống vốn giàu có cũng thấy bỏ hoang thật uổng phí. Họ cho rằng nơi ấy đủ sức nuôi quân hai đạo. Năm Nguyên Phong thứ bảy, tức năm 1085, Lữ Huệ Khanh từng điều một vạn tám nghìn quân, dắt theo hơn hai nghìn con ngựa, thuê trâu cày của năm huyện trong vùng, lại phái quân bảo vệ năm trăm hộ nông dân để cưỡng ép khai khẩn một khoảnh đất. Kết quả thu được hơn chín nghìn hộc thóc.
Nói cho đúng, công sức bỏ ra chẳng tương xứng với thu hoạch. Gần hai vạn quân ngựa hộ vệ năm trăm hộ dân cày ruộng, chẳng khác nào cố tranh hơn thua với Tây Hạ. Hai bên hết lần này đến lần khác trộm cày, hộ cày rồi cướp ruộng của nhau, rốt cuộc đều chịu thiệt nặng. Bốn năm sau, thông qua thương lượng, người Tống phải nhường bốn trại Gia Lô, Mễ Chi, Phù Đồ, An Cương cùng đất đai chung quanh để đổi về một phần nhỏ tướng sĩ bị Tây Hạ bắt trong trận Vĩnh Lạc. Vở hài kịch ấy khi đó mới chịu khép lại.
Giờ đây toàn bộ Ngân Châu đã nằm trong tay Đại Đường, xung quanh cũng chẳng có quân địch, dĩ nhiên không cần làm chuyện rắc rối đến thế. Chỉ cần lo khai khẩn, chăm chỉ canh tác là được. Hơn nữa, dân số bốn huyện trong châu hiện nay chưa nhiều, tổng cộng chỉ hơn bốn vạn người, lại chưa chiếm đến phần đất dành cho trại ngựa. Nếu có đủ nhân lực, nơi này sẽ trở thành một vùng sản xuất lương thực quan trọng khác của Hạ Châu và Tuy Châu.
- Tống thứ sử trông coi Tuy Châu suốt ba năm, thật đã nhọc công rồi.
Nhìn gương mặt phong sương của Tống Lạc, Thiệu Thụ Đức thấy lòng dâng lên niềm cảm động.
- Lo xong việc Ngân Châu, ông có thể tạm nghỉ ngơi đôi chút.
- Việc Ngân Châu xong rồi vẫn còn Hạ Châu.
Tống Lạc trông vẫn đầy tinh thần. Hắn cười nói:
- Khó lắm mới gặp được một vị đại soái vừa quan tâm đến đời sống dân chúng, vừa thật lòng muốn làm việc. Tống mỗ chỉ hận không thể ngày đêm nằm luôn trong nha môn.
- Làm việc cũng phải biết giữ sức.
Thiệu Thụ Đức nói:
- Việc Hạ Châu chẳng nhiều. Sau khi khai khẩn ruộng đất ở Ngân Châu xong, ta định dốc sức chăm lo các trại chăn nuôi. Hạ Châu rốt cuộc vẫn khác Tuy Châu và Ngân Châu.
- Chuyện trại chăn nuôi…
Bùi Thương ngồi bên cạnh lên tiếng:
- Trại chăn nuôi ở Ngân Xuyên quả thật không nên mở rộng thêm. Nhưng vùng phía bắc Hạ Châu và Hựu Châu thì còn rất nhiều đất có thể khai thác.
Hựu Châu dĩ nhiên không hoàn toàn nằm trong tay Thác Bạt Tư Cung. Thành Du Đa Lặc, nơi quân Kinh Lược đóng giữ, cũng nằm trong địa phận Hựu Châu. Phía bắc Hạ Châu và Hựu Châu là những thảo nguyên, sa mạc mênh mông, chính là vùng chăn nuôi Ngạc Nhĩ Đa Tư trong khu vực Hà Sáo đời sau. Đến đời Đường, khí hậu nơi đây ấm áp, mưa nhiều, cỏ nước xanh tốt. Bên kia Hoàng Hà là vùng chăn nuôi A Lạp Thiện, hai nơi nhìn sang nhau, đều cực kỳ thích hợp để thả gia súc.
- Vùng đất phía tây Lân Châu, phía đông sông lớn, phía bắc Hoành Sơn có rất đông dân cư lẫn các bộ lạc vùng biên. Trong số ấy, người Đảng Hạng là đông nhất. Họ tụ tập thành từng bộ lạc giữa đồng hoang. Họ Chiết ở Lân Châu và họ Thác Bạt ở Hựu Châu tranh giành vùng đất này vô cùng quyết liệt. Các bộ lạc kia theo gió đổi chiều, chẳng khác cỏ đầu tường, bên nào mạnh thì chúng theo bên ấy.
Bùi Thương nói tiếp:
- Người nơi đó không làm ruộng, cũng chẳng trồng dâu nuôi tằm, chỉ chuyên nuôi ngựa, trâu, bò, dê và lạc đà. Ừm, vùng Diêm Châu ở phía tây nam cũng là một trại chăn nuôi thượng hạng, chỉ tiếc đang nằm trong tay quân Sóc Phương, tạm thời chưa cần nhắc đến. Từ thành Hựu Châu đi về phía bắc là vùng cát, tức sa mạc Mao Ô Tố đời sau. Nơi ấy vẫn có cỏ nước, đủ sức chăn trâu thả dê. Trong vùng cát có một nơi gọi là đầm Thiết Cân, còn có tên là đầm Địa Cân. Cỏ nước ở đó rất tốt, thích hợp nuôi gia súc, hoàn toàn có thể dựng thành trại chăn nuôi.
- Lại nói về Diêm Châu.
Bùi Thương nhìn Thiệu Thụ Đức, nụ cười phảng phất vẻ dò xét.
- Diêm Châu và Hựu Châu liền kề nhau, xét cho cùng chẳng khác gì một vùng. Diêm Châu có hồ muối nhỏ, nhưng đó chỉ là món lợi vặt. Món lợi lớn nằm ở suối Thiết Trụ. Nước từ dưới đất phun lên trong vắt, mỗi ngày cho vài vạn kỵ binh uống cũng không cạn. Chung quanh lại toàn đất đai màu mỡ, có thể cày cấy. Nơi ấy vừa hợp chăn nuôi, vừa tiện trồng trọt.
Thiệu Thụ Đức vẫn biết đến sa mạc Mao Ô Tố ở phía bắc Hựu Châu. Mãi đến đời Minh, việc tàn phá môi trường mới bắt đầu nghiêm trọng. Còn vào thời Đường, sa mạc khi ấy chưa rộng, dẫu có cũng phần nhiều là những đụn cát cố định hoặc nửa cố định, nguồn nước phong phú hơn đời sau rất nhiều.
Gã Lý Kế Thiên từng chạy trốn đến vùng này, lần lượt cưới vợ ở từng bộ lạc. Chẳng biết gã đã lấy bao nhiêu người, có lẽ phải đến vài chục, thậm chí cả trăm. Sau đó gã quay sang đánh nhà Tống, thế lực dần dần lớn mạnh.
- Theo những gì ta quan sát nhiều năm qua, vùng thảo nguyên phía bắc Hạ Châu và Hựu Châu có hơn mười vạn dân các bộ lạc vùng biên. Nuôi hai ba mươi vạn trâu bò, thêm hơn một trăm vạn dê và lạc đà cũng chẳng thành vấn đề. Đại vương, ngài có thể giải được mối họa lớn này chăng?
Bùi Thương cười hỏi.
Xét về diện tích, vùng chăn nuôi Ngạc Nhĩ Đa Tư quả thật đủ sức nuôi hàng triệu trâu dê. Khi ấy cỏ nước lại xanh tốt, nơi đây có hơn mười vạn người các bộ lạc vùng biên, vậy số gia súc lên đến hàng triệu con cũng chẳng phải chuyện lạ.
Chỉ là chuyện này dính dáng đến họ Thác Bạt và họ Chiết, tình thế khá phức tạp. Trước hết vẫn phải bàn bạc với phía Lân Châu, tốt nhất là giải quyết luôn chuyện của Thác Bạt Tư Cung, tránh để lại mầm họa về sau.
Nếu để Lý Kế Thiên chạy đến đầm Địa Cân gây dựng thế lực như đời Bắc Tống, vậy thì đúng là thành trò cười. Tốt nhất phải dẹp yên một lần cho xong. Hơn nữa, nếu điều đại quân chinh chiến, thời gian ngắn thì còn được. Một khi giằng co kéo dài, vùng sinh thái vốn mong manh kia cũng sẽ bị phá hủy. Đến thời này, Ngạc Nhĩ Đa Tư vẫn còn những khu rừng rộng lớn. Đại quân mà kéo đến đối đầu hơn một năm, e rằng cây cối quanh vùng sẽ bị chặt sạch.
Không còn rừng, lấy gì chắn gió giữ cát, giữ nước nuôi đất?
- Đại vương có muốn nghe tiếp về các trại chăn nuôi ở Linh Châu không?
Bùi Thương lại hỏi.
- Đương nhiên muốn nghe.
- Phía tây Linh Châu có núi Hạ Lan, tên gọi của người vùng biên là núi A Lạp Thiện. Dãy núi ấy ngăn gió rét, chặn các đụn cát. Từ bắc xuống nam còn có núi La và núi Thiên Đô. Trên núi La, nước ngọt đất tốt, lại có gỗ quý và củi đốt dồi dào. Người Hà Sáo mỗi khi kéo quân xâm nhập thường đóng trại chăn nuôi ở đó. Núi Thiên Đô thì cây cỏ xanh um, trong khe núi có suối, đủ nước cho ngựa uống, cũng có thể dẫn nước tưới ruộng dưới chân núi. Ngoài ra còn núi Nguy. Nơi ấy cỏ nước dồi dào, cây cối sum suê, đất đai màu mỡ. Từ trước đến nay, người vùng biên vẫn thường vào đó đốn củi. Trong núi có rất nhiều ngựa hoang, lợn rừng, chim điêu và chim cắt. Những ngọn núi khác tạm không nhắc đến. Tóm lại, lão phu cũng chưa đi hết các nơi. Phần lớn đều là những gì từng trông thấy khi đi săn trong những năm trấn giữ một phương. Đại vương nên tự mình xem xét.
- Bùi tướng quân đã giúp ta một việc lớn!
Thiệu Thụ Đức đứng dậy, trịnh trọng vái Bùi Thương một lễ.
- Đại vương là bậc quý nhân, sao có thể làm vậy?
Bùi Thương vội đứng lên tránh sang bên.
- Sau này nếu đại soái cần xuất binh, Bùi mỗ tuy không thể ra trận chém giết, vẫn có thể ở bên hiến kế bày mưu. Làm được như thế cũng không phụ lòng đại vương coi trọng.
- Ắt sẽ có lúc cần dùng đến tài của Bùi tướng quân.
Tiễn Bùi Thương đi rồi, Thiệu Thụ Đức lại tiếp tục trò chuyện với Tống Lạc.
- Tống tiên sinh, ba năm qua nhờ cả vào ông.
Thiệu Thụ Đức nói:
- Tuy Châu hôm nay có được cảnh tượng phồn thịnh này, tất cả đều là công lao của tiên sinh.
- Chúa công ôm chí lớn, Tống mỗ lại chẳng thể nhắm mắt làm ngơ trước cảnh loạn thế này, dĩ nhiên phải dốc hết sức mình.
Tống Lạc đáp:
- Chúa công há chẳng biết Tống mỗ cũng vui vì được góp sức hay sao?
- Ha ha, công lao của Tống tiên sinh, Thiệu mỗ ghi lòng.
Thiệu Thụ Đức nói:
- Ngân Châu phải nhanh chóng khai khẩn ruộng đất. Nhân lực, ta sẽ nghĩ cách.
- Đại vương định xử trí người Đảng Hạng của họ Thác Bạt thế nào?
Tống Lạc hỏi.
- Ta định triệu Thác Bạt Tư Cung vào Hạ Châu. Nếu hắn không chịu đến, tức là đã có lòng khác, khi ấy phải trừ khử.
Thiệu Thụ Đức đáp không chút do dự:
- Nhưng hắn đã gây dựng thế lực ở Hựu Châu nhiều năm. Muốn cưỡng ép đánh hạ nơi ấy không dễ, quả thật rất phiền phức.
- Chi bằng chặt đứt vây cánh của hắn trước?
Tống Lạc đề nghị.
- Ý tiên sinh là đánh các bộ lạc trên thảo nguyên trước?
Thiệu Thụ Đức hỏi.
- Đúng vậy.
Tống Lạc nói:
- Vây cánh của họ Thác Bạt có hai phần. Một là người Đảng Hạng ở Hoành Sơn, hai là các bộ lạc vùng thảo nguyên. Hoành Sơn rộng lớn, địa thế hiểm trở, nếu đánh vào đó ắt phải kéo dài ngày tháng, rất dễ khiến các bộ lạc quay sang nương nhờ họ Thác Bạt. Còn các bộ lạc trên đồng cỏ, nếu có họ Chiết giúp sức thì đánh sẽ dễ hơn nhiều, lại không khiến họ chạy theo họ Thác Bạt.
Thiệu Thụ Đức trầm ngâm.
Có họ Chiết ở Lân Châu trợ giúp, đánh các bộ lạc thảo nguyên dĩ nhiên chẳng khó. Nhưng làm vậy có khiến họ Chiết lớn mạnh quá nhanh hay không? Dẫu là nhạc gia, quan hệ giữa đôi bên khá thân cận, đứng từ địa vị của người cầm quyền mà xét, để thế lực họ Chiết phình to đột ngột cũng chưa chắc là chuyện tốt.
Trong lịch sử đời sau, họ Chiết trung thành với triều đình Trung Nguyên. Nhưng ai biết được đó có phải vì người Đảng Hạng họ Thác Bạt chiếm được địa bàn quân Định Nan, thế lực tăng vọt, nên họ Chiết mới buộc phải làm vậy hay không? Hai nhà vốn là kẻ thù truyền đời. Họ Chiết không thể ngả theo họ Thác Bạt. Muốn chống lại ảnh hưởng của họ Thác Bạt, họ đương nhiên chỉ còn cách dựa vào triều đình Trung Nguyên.
Nhưng nếu chính tay mình tiêu diệt họ Thác Bạt thì sao? Tình thế sẽ hoàn toàn khác.
Thiệu Thụ Đức không muốn vùng đất này lại xuất hiện một thủ lĩnh Đảng Hạng có sức hiệu triệu quá lớn. Dù đó là nhạc gia của hắn cũng không được. Chuyện này phải suy tính thật kỹ. Mà xét tình hình trước mắt, dường như đó là một nút thắt chết.
Trừ phi có thể khiến các bộ lạc trên thảo nguyên quy phục mình, thay vì quy phục họ Chiết ở Lân Châu. Nhưng muốn làm được như vậy thì khó nắm chắc vô cùng.
Đây quả là một phen thử thách lớn đối với tài thao lược chính trị của hắn!