“Vụ mùa năm nay thế nào?”
Tại một làng quê thuộc huyện Sóc Phương, Thiệu Thụ Đức bất chợt ghé vào một nhà dân rồi cất tiếng hỏi.
- Mưa thuận gió hòa, mùa màng cũng khá được.
Người nông dân tên Phạm Diên Bá. Thuở trước, hắn từng sang chỗ người Đảng Hạng thu mua da thú đem về buôn bán. Chẳng ngờ một phen bị cướp sạch, việc làm ăn vỡ nợ, hắn đành trở về quê cày ruộng. Dẫu sao cũng từng trải qua ít nhiều chuyện đời, nên khi đối diện với tiết soái, hắn không đến nỗi run sợ.
- Sống có vui không? Thiệu Thụ Đức hỏi.
- Không vui.
- Vì sao lại không vui?
- Nhà tôi có hai người tráng đinh, một người lớn tuổi, hai đứa trẻ. Cả nhà cày năm mươi mẫu ruộng, mỗi năm thu được bảy mươi hộc kê.
Phạm Diên Bá thở dài:
- Quan phủ thu mất hơn năm mươi hộc. Người nhà đói khát, mùa xuân phải ăn hoa cỏ, mùa hạ ăn thân cây, mùa thu ăn quả dại, mùa đông ăn hạt khô, chỉ cốt lấp bụng qua ngày.
Thiệu Thụ Đức lặng im.
Ở thời buổi này, dân chúng không có đủ lương thực làm thức ăn chính là chuyện thường. Phần lớn thóc gạo đều bị các tướng lĩnh lấy đi nuôi quân. Nhà Phạm Diên Bá, một năm ít nhất cũng phải có hơn hai mươi hộc kê mới đủ cho cả nhà ăn uống. Nếu gặp thêm việc lao dịch, phải làm những việc nặng nhọc tốn sức, lại càng cần bồi bổ, lượng lương thực tiêu hao sẽ nhiều hơn nữa.
Thiếu lương thực, người ta đành ăn rau dại, vỏ cám, hoa quả, hạt sồi, lá du, quả dâu. Đến lúc giáp hạt, những thứ ấy thậm chí còn được bưng lên mâm, thay cho cơm gạo.
Còn quân lính thì sao?
Mỗi tháng được cấp hai hộc lương, ngày lễ tết lại có thưởng. Nếu trong nhà còn ruộng đất, cả gia đình quanh năm chẳng lo đói bụng, thỉnh thoảng còn được ăn thịt. Trong tay cũng dư dả tiền bạc để sắm sửa các thứ cần dùng, tiêu pha không phải đắn đo.
Đời sống của quân lính và dân thường quả thực cách nhau một trời một vực!
Thiệu Thụ Đức chợt nhớ đến những năm đầu dựng nước ở đời sau. Khi ấy, triều đình còn kêu gọi người dân cả nước sáu tháng ăn rau cám, sáu tháng ăn lương thực; lúc nhàn thì ăn ít, lúc bận thì ăn nhiều. Chuyện lương thực, từ xưa đến nay vẫn luôn là mối lo hàng đầu.
Dùng giống tốt cũng chẳng giải quyết được tận gốc, chỉ có phân bón mới mong cải thiện. Nhưng chuyện ấy với hắn hiện giờ là điều không thể. Trước mắt, hắn chỉ còn cách mở rộng diện tích canh tác để giảm bớt khó khăn, chứ chưa thể giải quyết hoàn toàn.
Theo cách nghĩ thông thường của mọi người, nếu không gặp thiên tai, cày cấy ba năm thì may ra có một năm dư thóc. Nhưng đó là vào buổi đầu triều đại, khi thuế khóa còn nhẹ. Còn trong thời buổi các trấn cát cứ khắp nơi, chiến loạn liên miên như hiện nay, có cày ba trăm năm cũng chẳng giữ nổi hạt thóc dư nào. Các tướng lĩnh vơ vét quá mức, tìm mọi cách gom tài vật đổ vào chiến tranh. Có khi đến cả phần lương thực để dân chúng sống qua ngày cũng bị lấy sạch, chẳng khác gì vét cạn ao hồ để bắt cá.
- Ta thấy nhà ngươi có chừng năm sáu mẫu vườn quanh nhà, trồng cả cây ăn quả, rau cỏ, dâu táo, lại nuôi gia súc. Hẳn vẫn có thêm chút thu nhập.
- Đại soái, nhà tôi có năm miệng ăn. Quần áo mùa xuân, mỗi năm phải may năm bộ; quần áo mùa đông, hai năm phải may năm bộ. Rồi giày dép, khăn đội đầu, váy áo, quần dài, tất chân, thứ nào cũng tốn tiền.
Phạm Diên Bá chỉ con bò trong sân, nói tiếp:
- Con bò này năm ấy mua hết hơn ba nghìn bốn trăm đồng tiền, chỉ cày được mười năm, tính ra mỗi năm đã tốn hơn ba trăm đồng. Dầu, muối, tương, giấm, bát đũa, cuốc, liềm, rìu, thứ gì cũng phải mua. Mỗi năm ba lễ chay, hai kỳ việc làng, nhà tôi cũng phải góp một đấu kê cùng vài vò rượu. Những lúc rảnh rỗi còn phải đi cắt cỏ, chặt củi. Quan phủ sai người đến thu bất cứ lúc nào, thành ra quanh năm chẳng có ngày nào được nghỉ.
Bóc lột đến mức này thì quả thật đã vét sạch chẳng còn gì.
Nhìn nhà Phạm Diên Bá, Thiệu Thụ Đức thấy cuộc sống của họ vẫn còn thuộc hạng trung bình. Huyện Sóc Phương dẫu sao cũng là huyện đứng đầu, lại ở gần châu thành, quanh vùng có sông ngòi. Từ niên hiệu Trinh Nguyên, nơi đây đã dẫn nước vào ruộng tưới tiêu, nên chưa đến nỗi khốn cùng.
Những nhà thật sự nghèo là nhà ít người, ruộng đất chẳng bao nhiêu, trong tay lại không có nổi một con bò. Đến việc đối phó với quan phủ thúc ép thu thuế còn chật vật, nói gì đến chuyện sống một cuộc đời tử tế.
- Đi thôi, sang nhà kế bên xem thử.
Thiệu Thụ Đức phất tay, dẫn thân binh đi vòng quanh làng.
Gánh nặng lớn nhất của người dân là các khoản quan phủ thu. Sau đó là đủ thứ hoạt động, việc làng do các bô lão trong hương thôn đứng ra tổ chức. Nếu hắn hạ lệnh cắt bớt những việc rườm rà ấy, chẳng phải sẽ giảm được phần nào gánh nặng cho dân chúng sao?
Tiền bạc chi dùng cho các hoạt động đó phần lớn đều do các hộ nông dân gánh chịu. Nói cho cùng, chúng đã biến thành cách để bô lão trong làng moi tiền dân.
Ngoài ra, hắn cũng có thể nghĩ cách cho nông hộ mượn bò cày. Tiền thuê chỉ thu tượng trưng, thậm chí miễn luôn cũng được. Đây là biện pháp thấy hiệu quả ngay để tăng diện tích gieo trồng và nâng sản lượng mỗi mẫu.
Trong các trại chăn nuôi ở Ngân Xuyên có một số bò dê, nhưng phần lớn vẫn là ngựa. Chuyện bò cày còn phải tìm cách khác.
- Nhà này vì sao đến một món nông cụ cũng không có?
Đứng giữa sân, Thiệu Thụ Đức nhìn căn nhà chứa củi trống không rồi hỏi.
Nhà ấy chỉ có một người đàn bà dẫn theo ba đứa trẻ, rụt rè nép vào góc sân.
Người đàn bà trông còn trẻ, nhưng vì làm lụng quá nhiều nên da sạm đen, thô ráp. Hai tay nàng đầy vết chai, quần áo vá chằng vá đụp. Ba đứa trẻ gầy gò, người chẳng có mấy lạng thịt, vẻ mặt đờ đẫn, chỉ biết trốn sau lưng mẹ, đến liếc nhìn hắn cũng không dám.
Thân binh lập tức đi tìm người trong làng đến hỏi chuyện. Một lúc lâu sau, hắn mới hạ giọng bẩm:
- Chồng nàng ta đã chết vì bệnh. Trong nhà chỉ còn một người em chồng. Trước kia hai bên nương tựa vào nhau mà sống, nhưng người em ấy đã đi lính nhiều năm, bặt vô âm tín, chẳng biết còn sống hay đã chết.
- Đi lính ở đâu?
- Bảy năm trước, hắn đến Linh Châu phòng thủ mùa thu. Quân ta đại bại, hắn không trở về doanh trại. Người đi cùng nói có lẽ đã chết rồi.
- Không được triều đình trợ cấp sao?
- Khi ấy có cấp cho mấy tấm lụa.
Quân lính chết trận, người nhà mỗi tháng được nhận một hộc lương, lãnh đủ trong mười năm. Đó là quy định Thiệu Thụ Đức đặt ra ở Tùy Châu. Xem tình hình hiện nay, có lẽ Hạ Châu vẫn chưa có khoản trợ cấp ấy.
- Hạ Châu cũng phải lập nông trường cho gia quyến quân nhân. Quân sĩ liều mạng ngoài tiền tuyến, người nhà ở hậu phương lại sống khốn khổ đến mức này, bảo sao họ có thể yên lòng đánh giặc?
Thiệu Thụ Đức ngẫm nghĩ rồi nói:
- Cấp thêm năm tấm lụa, ba hộc kê, để cuộc sống của họ được dư dả hơn một chút.
Trước mắt, hắn chỉ có thể làm đến thế.
Những năm trước, Hạ Châu có không ít quân sĩ chết trận. Thiệu Thụ Đức không thể lần lượt cấp bù trợ cấp cho từng nhà, bởi ngân khố không cho phép. Nhưng từ sang năm, việc xây dựng nông trường cho gia quyến quân nhân ở Hạ Châu nhất định phải được đưa lên bàn nghị sự.
Năm nay, nông trường gia quyến quân nhân ở Tùy Châu đã gieo trồng hơn một nghìn khoảnh ruộng, thu được hơn một trăm mười ba nghìn hộc lương. Ngoài ra còn có ít cỏ chăn nuôi, dưa quả, đậu rau, vải vóc. Những thứ ấy vẫn được dùng để cấp trợ cấp cho gia đình quân sĩ tử trận hoặc bị thương tật, giúp mức sống của họ không tụt dốc quá nhanh.
Thiệu Thụ Đức hiểu rất rõ quyền lực của mình bắt nguồn từ đâu.
Trong thời đại này, quân nhân là tầng lớp có đặc quyền, tuyệt đối không thể để họ chịu thiệt. Còn cuộc sống của dân chúng, hắn sẽ từ từ nghĩ cách. Cho nông hộ mượn bò và nông cụ miễn phí, mở rộng ruộng đất, tăng số mẫu canh tác, tất cả đều có thể giúp họ sống khá hơn.
Chuyện gì cũng phải làm từng bước.
Mớ hỗn độn ở Hạ Châu, Tùy Châu, chỉ cần hắn bền lòng làm mãi, sớm muộn cũng sẽ có kết quả. Một năm chưa xong thì hai năm, hai năm chưa xong thì năm năm. Chu Ôn có thể chiêu mộ lưu dân, khai hoang cày ruộng trên một vùng đất trắng tay, chẳng lẽ hắn lại không làm được tốt hơn Chu Ôn hay sao?
Còn Lý Khắc Dụng thì thôi, không cần nhắc nữa. Người này tài cầm quân quả thực không tệ, nhưng tài chính trị và khả năng cai quản đều rối ren. Đối với dân chúng, hắn cũng chẳng có chút lòng nhân nghĩa nào. Nếu không có người ngoài nhúng tay, hắn nhất định không đấu lại Chu Ôn.
Đến ruộng còn chẳng biết trồng, vậy mà cũng đòi thắng người ta ư?
Trên đường trở về thành Hạ Châu, Thiệu Thụ Đức dừng lại giữa một vùng thung lũng ven sông.
Phóng mắt nhìn ra, trước mặt là dòng sông lớn quanh co uốn lượn, hai bên là đồng cỏ trải dài không thấy bờ.
Những bãi cỏ này chưa được khai phá, bởi triều đình đã khoanh chúng làm mục trường. Từng có sứ giả được phái đến trông coi việc chăn nuôi bò dê. Nhưng hơn trăm năm trôi qua, mục trường quản lý bê bối, trong ngoài cấu kết trộm cắp, đàn gia súc nay chẳng còn bao nhiêu.
Hạ Châu vẫn còn đất đai sẵn có để tận dụng. Triều đình đã suy yếu đến mức này, chẳng thể quản nổi quá nhiều nơi. Về sau, hắn có thể yên tâm mạnh dạn khai hoang mở ruộng.
Nhưng ngay sau đó, Thiệu Thụ Đức lại nghĩ đến ngành chăn nuôi ở vùng Hạ Châu, Tùy Châu.
Đây từng là một ngành sản xuất quy mô rất lớn. Vào niên hiệu Trinh Nguyên, số bò dê thuộc triều đình lên tới hàng chục vạn con. Nay gần như tất cả đều bị bỏ hoang. Thành quả duy nhất còn sót lại chỉ là mục trường Ngân Xuyên ở Ngân Châu, vẫn gắng gượng cung cấp ngựa chiến cho triều đình.
Chăn nuôi là lĩnh vực rất đáng để phát triển, hắn không thể chỉ chăm chăm vào việc trồng trọt. Chăn nuôi phát triển, sản vật làm ra nhiều thì có thể đem đổi lấy tiền, dệt thành vải, thuộc thành da. Bản thân hắn cũng có thể giảm bớt khoản thuế đánh vào những người cày ruộng.
Bốn châu Hạ, Tùy, Lam, Thạch có đất đai rộng lớn, phía bắc kéo dài đến tận vùng Phong Châu. Hiện giờ, mười hai huyện dưới quyền cai trị của hắn, không tính hai huyện Du Châu, sau ba năm xoay xở cũng chỉ có hơn hai mươi vạn người Hán. Dân số còn cách rất xa sức chứa của đất đai.
Thảo nguyên cũng nên trở thành một nguồn thuế khóa lớn khác mà hắn phải tính đến. Chỉ có điều, làm vậy ắt sẽ vấp phải sự chống đối của người Đảng Hạng.
Vài ngày nữa, hắn nên đến mục trường Ngân Xuyên xem thử. Lão tướng quân Bùi đã thay mặt trông coi mục trường nhiều năm, nghe nói ông cũng có không ít kiến giải về việc chăn nuôi, hẳn có thể đưa ra cho hắn vài lời khuyên.
Tiện thể, hắn cũng phải kiểm kê tài sản trong tay mình.
Năm nay, tiền thưởng cho quân sĩ còn có thể dựa vào tám huyện Phú Bình để xoay xở cho xong. Nhưng sang năm thì sao?
Hai vạn quân tinh nhuệ đều đang trông ngóng hắn đấy!