Năm Trung Hòa thứ ba, ngày hai mươi tháng sáu, tại huyện Phú Bình.
Thiệu Thụ Đức vừa tiễn quan coi việc chỉnh trị vùng kinh kỳ là Điền Tòng Dị ra về.
Điền Tòng Dị đến để giục quân Hạ, Tuy phải mau chóng rời đi. Ba nghìn quân nha môn đóng ở Hoa Nguyên, ba nghìn đóng tại Đồng Quan, hai nghìn kỵ binh, kể cả số kỵ binh quân Phu, Phường được “mượn”, đóng ở Mỹ Nguyên, còn chủ lực Thiết Lâm quân thì nấn ná tại Phú Bình. Dân địa phương ngày ngày phải cung phụng đám ông tướng này đã hơn hai tháng, chẳng lẽ bọn chúng định ở lì không đi nữa hay sao?
Mấy hôm trước, ngay cả quân Hà Bắc vừa lĩnh đủ tiền thưởng cũng đã ra khỏi Đồng Quan về quê. Quân Hạ, Tuy còn lưu lại nơi đây làm gì? Chẳng lẽ muốn chiếm đất không chịu rời đi? Bởi vậy Điền Tòng Dị mới thân hành tới hỏi dò tình hình.
Biết quân Hạ, Tuy cũng vì “thiếu lương thực và tiền thưởng” nên chưa thể lên đường, Điền Tòng Dị mới tạm yên lòng. Nhưng trong bụng y vẫn bực bội. Đám đầu lĩnh quân đội kia coi Quan Trung là nơi nào vậy? Muốn vét tiền vét thóc thế nào thì vét. Mới tháng trước, các cánh quân Trung Vũ đang giữ Trường An lại làm loạn vì thiếu bổng lộc, suýt nữa cướp phá kinh thành lần nữa. Sau cùng triều đình phải khẩn cấp điều tiền lương từ các huyện quanh kinh kỳ tới, bọn chúng mới chịu yên.
Lúc rời Phú Bình, Điền Tòng Dị không nói gì thêm. Như vậy có nghĩa y ngầm cho phép quân Hạ, Tuy thu vét đủ lương rồi hãy đi. Dù sao thiên tử đang vui chơi ở đất Thục, chưa có ý định trở về Trường An. Thiệu Thụ Đức nhiều nhất cũng chỉ ở lại thêm một tháng. Hà tất phải trở mặt với hắn?
- Đại vương, đã có mấy huyện thu hoạch xong lúa mùa. Lý Diên Linh sai người đến từng huyện thu gom số lúa kê và lúa mạch đã định, rồi chuyển cả về huyện Đồng Quan tập kết. Ngoài ra, Lý Nhân Quân cũng đã trở về rồi.
Lý Nhân Quân đã đến mấy huyện quanh Trường An, vừa dỗ dành vừa lừa gạt, gom được hơn ba nghìn hộ dân, rồi cùng tù binh quân Hoàng Sào, lương thực và tiền thưởng chở về Tự Châu.
Đó là lần cuối cùng Thiệu Thụ Đức vét nhân lực ở Quan Trung. Nay chiến tranh đã chấm dứt, sẽ chẳng còn ai chịu theo hắn rời quê nữa. Ai nấy đều tưởng cuộc sống rốt cuộc đã yên ổn, ruộng đất và buôn bán bắt đầu hồi phục từng bước, lòng muốn di cư ra ngoài cũng giảm đi nhiều.
Năm nay, Tự Châu khai khẩn được hai nghìn năm trăm khoảnh ruộng, tiềm lực gần như đã dùng cạn. Trong số đất ấy, sáu trăm khoảnh được chia cho các nông trại gia quyến quân nhân. Tính đến nay, toàn bộ nông trại đã có hai nghìn khoảnh, hiện có khoảng một vạn tù binh quân Hoàng Sào đang cày cấy.
Chín trăm khoảnh chia cho quân sĩ. Mỗi người được cấp thêm mười mẫu, tính ra mỗi quân sĩ Thiết Lâm quân đều có ba mươi mẫu ruộng. Một nghìn khoảnh còn lại nhập vào ruộng công của châu, nâng tổng số ruộng công lên một nghìn năm trăm khoảnh. Trước mắt, toàn bộ số ruộng này được cho dân di cư từ Quan Trung thuê cày.
Tính chung cả gia quyến quân sĩ lần lượt chuyển đến từ nhiều nơi, tù binh quân Hoàng Sào bị áp giải về, cùng dân các hộ Quan Trung được thu hút tới đây, hiện Tự Châu có hơn một trăm hai mươi tư nghìn người và hơn tám nghìn tám trăm khoảnh ruộng, đã gần chạm mức tối đa.
Không phải không thể tiếp tục đẩy mạnh khai khẩn, chỉ là chẳng còn cần thiết. Hiệu quả thu được so với tiền bỏ ra đã tụt xuống nhanh chóng. Có công sức ấy, chẳng bằng chuyển trọng tâm sang Ngân Châu, nơi tiền bỏ ra còn sinh lợi rất cao. Năm huyện Tự Châu về sau cứ để dân địa phương tự khai phá. Cùng lắm thì làm thêm ba nghìn khoảnh ruộng nữa, nhưng Thiệu Thụ Đức không muốn ném tiền vào đó thêm.
Chưa đầy ba năm phát triển, Tự Châu đã trở thành trọng trấn kinh tế số một của Hạ, Tuy. Dân Hán ở bảy huyện Ngân Châu và Hạ Châu cộng lại cũng chỉ bằng chừng sáu phần mười số dân năm huyện Tự Châu. Các vùng phát triển lệch nhau quá xa, đã đến lúc phải từng bước sửa lại.
- Bảo Lý Diên Linh thu được đợt nào thì lập tức chở về đợt ấy, không cần chờ đủ cả. Đi qua địa bàn Bảo Tắc quân, chẳng ai dám ngăn đâu. À phải rồi, ba mươi vạn hộc lương, hai mươi vạn chuyển tới Hạ Châu, sáu vạn hộc đưa về Tự Châu, bốn vạn chuyển sang Ngân Châu. Cứ thu xếp như vậy.
Ba mươi vạn hộc lương, quả thật không dễ gì chở đi trong ngày một ngày hai. Thiết Lâm quân liên tiếp giao chiến, thu được rất nhiều xe ngựa và gia súc kéo xe, nhưng số lương ấy vẫn phải chia thành mấy chuyến mới vận chuyển hết. Vì thế thời gian vô cùng quý báu. Trước khi tuyết rơi vào mùa đông, nhiều lắm cũng chỉ chở được hai chuyến, mà còn phải gắng sức mới xong.
Quân phụ thuộc hai cánh tả hữu của quân nha môn cũng được huy động. Thậm chí Bảo Tắc quân của Lý Hiếu Xương cũng nhận được lời nhờ vả của Thiệu Thụ Đức, phải điều người tới giúp vận lương. Tóm lại, hắn muốn dốc hết sức, tranh thủ chuyển sạch lương thực trước khi tuyết xuống.
- Đại vương, sang năm Ngân Châu đào kênh, hẳn sẽ có thêm không ít ruộng đất. Nhưng ruộng có mà thiếu người cày, phải tính sao đây?
Phong Huyên pha trà xong, tự tay bưng vào sân. Trần Thành thấy nàng liền vội đứng dậy, cúi đầu, không dám nhìn thẳng.
Thân phận nay đã khác. Trước kia nàng chỉ là em họ của Phong Ẩn, nhưng giờ đã thành thiếp của chúa công. Hơn nữa, nhìn dáng vẻ chúa công hết mực sủng ái chị em họ Phong, Trần Thành thật không dám lơ là.
- Trần phán quan giỏi mưu tính, nhiều lần hiến kế phá giặc, được Đại vương hết sức tin dùng. Đây là trà sản xuất ở Hoa Châu. Tuy chưa được ghi vào sách Trà Kinh, hương vị cũng rất đáng thưởng thức.
Từ ngày hạ quyết tâm, mấy tháng nay sắc mặt Phong Huyên tươi tắn hẳn lên, tính tình cũng ngày một hoạt bát, khiến anh chị dâu là Lưu thị gần như tưởng nàng đã biến thành một người khác.
- Có phải trà Tiểu Hoa không? Trần Thành dè dặt hỏi. - Ta nhớ từng đọc một bài thơ tên Quán Trà có nhắc đến thứ trà này. Thiên hạ loạn lạc không dứt, có được trà Tiểu Hoa đã là điều hiếm có.
- Trà này chưa có tên riêng, chỉ vì sản xuất ở núi Tiểu Hoa. Học sĩ họ Chu từng làm thơ ca ngợi rằng:
Ngoài cõi bụi trần lặng lẽ,
Núi Tiểu Hoa trà ngát hương.
Phong Huyên mỉm cười, khẽ nhấp môi, rồi hành lễ và nhẹ nhàng lui ra, không ở lại làm vướng chuyện chính sự của hai người.
- Trần phán quan, ta nghĩ lúc trước mình nên nhận lời ra khỏi cửa ải đánh giặc mới phải. Đô giám Tây Môn Trọng Toại từng kín đáo gợi ý với ta, ta cũng rất động lòng. Nhưng triều đình chẳng hề nhắc đến chuyện bốn châu Phu, Phường hay ba châu Sóc Phương, khiến ta mất hứng. Bây giờ nghĩ lại, nếu ra khỏi cửa ải về phía đông đánh giặc, có lẽ ta đã có thể thu nạp dân chúng ở Hà Nam, mượn đường Hà Trung rồi đưa họ về Tự Châu. Thiệu Thụ Đức thở dài. - Thôi, chuyện đã qua rồi, có hối tiếc cũng chẳng ích gì. Về chuyện nhân lực, ta đã nghĩ kỹ. Có thể mở cửa hàng ở Quan Trung và Hà Đông, buôn bán ngựa chiến, thu mua đủ thứ vật dụng. Đồng thời, những cửa hàng ấy cũng có thể để ý tuyển mộ dân nghèo không nơi nương tựa, đưa về Hạ, Tuy rồi thống nhất sắp xếp cho họ đến Ngân Châu khai khẩn. Thiên hạ rối ren, hạng dân nghèo đến một chỗ cắm dùi cũng không có chắc chắn còn nhiều. Góp nhặt từng ngày, trước sau gì cũng đưa được về không ít người.
- Kế ấy thật hay. Nếu mở rộng các cửa hàng buôn ngựa, mỗi năm gom được vài trăm hộ chẳng phải chuyện khó. Một khi chiến loạn nổi lên, e rằng số người còn nhiều hơn nữa. Trần Thành tán thưởng.
- Con người mới là gốc rễ. Thiệu Thụ Đức nói. - Mấy ngày tới, ngươi chuẩn bị đi. Đến Diên Châu gặp Lý Hiếu Xương, để hắn yên tâm. Khi ngươi quay về, cũng vừa lúc ta phải lên đường trở lại Hạ Châu.
- Tuân lệnh.
Ngày hai mươi mốt tháng bảy, Thiệu Thụ Đức rời Phú Bình, lên đường về phía Diên Châu. Đại quân Thiết Lâm cũng đi theo.
Cả nhà họ Phong sẽ chuyển đến Hạ Châu, còn trang viên của Lý Khản này xem như đã trả về đúng chủ cũ.
Thiệu Thụ Đức không cưỡi ngựa, mà ngồi chung xe với hai chị em họ Phong. Nguyên do rất đơn giản, Tiểu Phong, tức Phong Đô, đã có thai. Các tướng nghe tin đều lần lượt đến chúc mừng. Từ ngày lên đường cứu viện Hà Đông đến nay đã năm năm, trong đó có bốn năm chinh chiến, nay có con nối dõi quả thật chẳng dễ dàng gì.
Người duy nhất có lẽ không vui là Chiết Tự Dụ. Em gái hắn mới là vợ cả của Đại vương, vậy mà sự việc lại thành ra thế này, trong lòng hắn chẳng thể nào nuốt trôi.
Ngồi trong xe ngựa, Thiệu Thụ Đức tranh thủ xem xét chuyện tài chính của bốn châu Hạ, Tuy.
Theo chế độ triều đình, tất cả châu huyện trong thiên hạ, kể cả các trấn quân phiệt, đều phải thi hành phép thu hai thứ thuế. Nhưng trên thực tế, các trấn quân dần dần “trái phép vơ vét”, làm sai lệch hoàn toàn quy định, thậm chí chẳng thi hành gì cả. Triều đình nhận ra tình hình ấy không thể kéo dài, bèn phải chỉnh đốn, nhất là những trấn quân không chịu nghe lệnh.
Khi phép thu hai thứ thuế mới được thi hành, các trấn quân trong thiên hạ đại thể chia thành bốn loại: các trấn cát cứ Hà Sóc, các trấn phòng thủ Trung Nguyên, các trấn giữ biên cương và các trấn cung cấp tài lực ở vùng Đông Nam.
Các trấn phiên phản nghịch tại Hà Sóc có quan hệ rất tệ với triều đình. Bọn chúng không chịu khai báo hộ khẩu, nhiều lần chống lệnh. Nhưng sau mấy phen bị triều đình chinh phạt, phần lớn cuối cùng cũng phải quy phục, thi hành phép thu hai thứ thuế và nộp thuế cho triều đình.
Ba trấn Hà Sóc đã như vậy, tám trấn Kinh Tây Bắc thuộc hệ quân Thần Sách dĩ nhiên cũng không thể ngoại lệ. Có điều, tám trấn Kinh Tây Bắc vốn là các trấn phòng thủ biên cương, thu không đủ chi, xưa nay đều dựa vào tiền lương trung ương cấp xuống. Vì thế, những con số tài chính mà họ trình lên chẳng qua chỉ để đối phó triều đình, hầu như không chuyển cống phú về kinh, trái lại còn thường xuyên xin triều đình cấp thêm.
Theo lệ thông thường, các khoản thuế và lao dịch ở bốn châu Hạ, Tuy chủ yếu gồm ba loại: thuế ruộng, thuế hộ và thuế độc quyền.
Năm Trung Hòa thứ hai, Thiệu Thụ Đức quanh năm chinh chiến bên ngoài, việc thu thuế trong trấn cứ theo lệ cũ mà làm, sổ sách không đầy đủ. Chỉ có Tống Lạc ở Tự Châu ra sức chỉnh lý hồ sơ, gửi cho hắn một bản tóm lược.
Hiện thuế ở Tự Châu được tính theo hơn bảy nghìn hộ. Dân di cư mới đến trong mấy năm qua và những hộ mới lập, chẳng hạn gia đình quân sĩ, đều chưa bị đưa vào diện chịu thuế. Theo quy định của phép thu hai thứ thuế, bình quân mỗi hộ một năm phải nộp ba hộc lúa kê, hai tấm lụa rưỡi và hai trăm tám mươi đồng tiền. Tính trên toàn châu, về lý thuyết có thể thu hơn hai vạn hộc lúa kê, hơn một vạn tám nghìn tấm lụa và hơn hai nghìn sáu trăm mân tiền.
Chừng ấy tiền chỉ vừa đủ nuôi quân trong châu, thậm chí có lẽ còn thiếu một ít. Làm sao đủ nuôi cả đám quân sĩ hung hãn như hổ sói? Hơn nữa, với nông dân mà nói, gánh thuế ấy lại “nhẹ” quá mức, nhất định phải thu thêm.
Phần thu thêm chủ yếu là lương thực, còn mức thu thì không cố định. Bởi chế độ tài chính của Hạ, Tuy cũng giống triều đình, lấy nguyên tắc chi bao nhiêu thì thu bấy nhiêu. Nhưng nhìn chung, một gia đình năm sáu người cày ba mươi mẫu ruộng, ngoài ba hộc thuế ruộng mỗi năm, nộp thêm mười hộc nữa cũng là chuyện thường. Như vậy, cả nhà chỉ còn chừng mười bảy đến mười tám hộc lương, vẫn kém mức hai mươi hai đến hai mươi bốn hộc cần có để sống yên ổn. Họ đành phải ăn thêm cám, nuốt rau để bù vào.
Thuế hộ cũng chẳng khá hơn. Quân sĩ cần được ban thưởng, mà tiền đồng và lụa là lại phải dùng rất nhiều. Mỗi năm chỉ thu được hai, ba nghìn mân tiền và chưa tới hai vạn tấm lụa thì hoàn toàn không đủ. Hơn nữa, thuế hộ gắn chặt với nghề phụ của nông dân. Nghề phụ không phát triển, muốn thu thêm cũng chẳng có cách nào.
Tự Châu quả thật có nghề nuôi tằm dệt lụa, nhưng sản lượng chỉ đến thế. Chăn nuôi thì còn tạm được, song vì nhiều nguyên do, đường buôn bán ra ngoài không thông, việc kinh doanh chưa gây dựng nổi, tiền bạc trong tay dân cũng chẳng có bao nhiêu. Sau một phen tận lực thu thêm, hiện mỗi hộ mỗi năm chỉ thu được ba tấm lụa hai và chưa đến năm trăm đồng tiền, rất khó tăng cao hơn nữa.
Nói cách khác, trong năm Trung Hòa thứ hai, Tự Châu thu được hơn chín vạn bảy nghìn hộc lúa kê, hai vạn bốn nghìn tấm lụa và hơn bốn nghìn sáu trăm mân tiền thuế chính. Khoản thuế độc quyền chủ yếu nằm ở Hạ Châu và Ngân Châu. Số trên chưa tính thu nhập từ các nông trại gia quyến quân nhân. Dân Quan Trung và quân sĩ đều là hộ từ nơi khác chuyển đến, cũng chưa bị đưa vào sổ tính thuế.
Tổng thể đại khái chỉ có chừng ấy. Toàn bộ gần như đã tiêu hết vào việc nuôi quân trong châu, trả chi phí cho các cấp quan lại và đào đắp sông ngòi trong châu, thậm chí còn thâm hụt một khoản nhỏ.
Thiệu Thụ Đức đặt tập hồ sơ sang bên, thầm nghĩ:
“Đúng là một nền tài chính rách nát. Đợi về Hạ Châu, nhất định phải chỉnh đốn lại cho tử tế. Một chế độ tài chính đúng phép mới là nền móng để cai trị lâu dài. E rằng trên thiên hạ hiện nay chẳng có mấy tên đầu lĩnh quân đội biết tính sổ cho rành. Sổ sách tài chính chắc chắn rối như tơ vò, chẳng trách quân sĩ liên tục làm loạn.”
Hắn gối đầu lên cặp đùi đầy đặn của Đại Phong, gần như suốt dọc đường chỉ nghĩ về chuyện thuế khóa. Mãi đến cuối tháng chín, khi tới Hạ Châu, hắn vẫn còn cân nhắc xem phải thu thuế độc quyền từ Thác Bạt Tư Cung thế nào.
Ngày hai mươi lăm tháng chín năm Trung Hòa thứ ba, Thiệu Thụ Đức vào Hạ Châu. Tính từ lần trước xuất quân đánh giặc đến nay, đã tròn hai năm chín tháng.
Khói lửa chiến tranh tạm thời lùi xa. Chờ đợi hắn sau đó là công cuộc cai trị nội bộ, gian nan gấp trăm lần chiến trận.
Có lẽ đây mới là điều căn bản quyết định hắn có thể quét sạch thiên hạ hay không, chứ chẳng phải võ lực hay mưu quyền.