Gia Cát Lượng đang đích thân dẫn đại quân vây đánh Quách Hoài, thứ sử Ung Châu.
Tham quân Dương Nghi cầm thư chạy thẳng vào trướng chủ soái, bẩm rằng:
- Thừa tướng, tướng quân Vương Bình sai người đưa tới bản đồ phố Nhai Đình.
Gia Cát Lượng vội nhận thư, đặt lên án mở ra xem.
Vừa nhìn rõ địa thế phố Nhai Đình cùng cách bố trí binh lực nhà Hán trên bản đồ, ông lập tức nổi giận, đập bàn quát:
- Mã Tắc đóng quân trên núi, không dựng trại ngay giữa đường. Nếu Trương Cáp kéo quân tới, vây kín ngọn núi rồi chặn đường lấy nước, chưa đầy hai ngày, quân ta sẽ tự loạn trước khi giao chiến… Khụ… khụ khụ…
Dương Nghi nghe vậy cũng thất kinh:
- Thừa… Thừa tướng…
Gia Cát Lượng tức đến run cả người, ho sặc sụa:
- Nếu quân Ngụy còn men theo sườn núi phóng hỏa, đại quân ta chẳng phải…
Dương Nghi vội bước tới đỡ lấy ông:
- Thừa tướng, xin hãy giữ gìn sức khỏe.
Gia Cát Lượng ngồi lại ghế chủ soái, khoát tay ra hiệu mình không sao. Ông hối hận, lắc đầu mãi:
- Mã Tắc hồ đồ, hại quân ta rồi…
Dương Nghi vội chắp tay:
- Thừa tướng, Dương Nghi tuy bất tài, nhưng xin lập tức tới phố Nhai Đình, thay Mã tham quân trấn giữ nơi ấy.
Thấy Dương Nghi, cũng là một tham quân như Mã Tắc, tự nguyện xin đi thay người, Gia Cát Lượng gật đầu, nắm chặt tay hắn dặn dò:
- Được. Đến phố Nhai Đình, lập tức rút đại quân về cửa đường, dựng trại ngay giữa lối đi. Phải đóng trại giữa đường!
Dương Nghi rút tay về, nghiêm trang cúi chào:
- Thừa tướng cứ yên tâm, Dương Nghi xin đi ngay!
Gia Cát Lượng vẫn chưa yên lòng, ân cần dặn thêm:
- Đến nơi, ngươi hãy hợp quân với tướng quân Vương Bình, cùng nhau chống địch!
Dương Nghi nhận lệnh, quay người bước đi. Vừa tới cửa trướng, hắn đã đâm sầm vào một người.
Đứng vững lại, ngẩng đầu nhìn, hắn nhận ra đó là Tả tướng quân Ngô Ý, bèn sững người, thầm nghĩ:
Người này đến gặp Thừa tướng vào lúc này, chẳng lẽ muốn giành mất việc của ta?
Ngô Ý gạt Dương Nghi sang bên, sải hai bước tới trước mặt Gia Cát Lượng, dâng bức thư trong tay lên, bẩm:
- Thừa tướng, Mã Tắc cũng sai người đưa tới một bản đồ phố Nhai Đình, kèm theo một bức thư.
- Ồ?
Gia Cát Lượng hết sức ngạc nhiên, vội nhận bản đồ, chăm chú xem xét.
Bản đồ vẽ rõ địa hình trong phạm vi mười dặm quanh phố Nhai Đình. Quân ta, quân địch đóng ở đâu, mỗi nơi có bao nhiêu người, đều được ghi rành rẽ, nhìn qua là hiểu.
Chỉ riêng tấm bản đồ này đã tỉ mỉ hơn hẳn bản đồ Vương Bình đưa tới.
Xem ra Mã Tắc đã bỏ không ít công sức.
Trên bản đồ ghi rõ, quân Vương Bình đóng giữa đường ở Tây Sơn có tới mười lăm nghìn người, còn Mã Tắc chỉ bố trí mười nghìn quân trên Nam Sơn. Gia Cát Lượng thấy lòng nhẹ nhõm đôi chút, trước hết khoát tay bảo Dương Nghi tạm thời chớ đi, rồi mở thư ra đọc.
Trong thư viết:
“Thuở nhỏ, Tắc đã đọc thuộc binh thư, theo Thừa tướng chinh chiến nhiều năm, cũng hiểu rõ lợi hại của việc dựng trại giữa đường. Nay đóng quân trên núi, thật sự là chuyện bất đắc dĩ.
“Kỵ binh Ngụy có tới một trăm nghìn, tinh thông đánh trên đất bằng, thế mạnh khó ngăn. Quân ta ít người, Tắc lại lần đầu cầm quân, chưa tạo được uy danh, lòng quân chưa đồng thuận, e khó chống nổi danh tướng trăm trận như Trương Cáp. Hơn nữa, thung lũng phố Nhai Đình bằng phẳng, rộng rãi, chẳng có thành lũy nào để nương tựa. Tắc suy đi tính lại, cuối cùng nhận thấy đóng trại trên núi mới là thượng sách.
“Để phòng quân Ngụy chặn đường lấy nước, Tắc đã lệnh cho binh sĩ tích trữ đủ nước dùng trong hai tháng trên đỉnh núi. Để phòng chúng phóng hỏa đốt núi, Tắc đã sai người chặt sạch cây cối ở Nam Sơn, làm thành thùng gỗ, trại, hàng rào và củi khô, tất cả đều chuyển lên núi.
“Cứ liệu trong vòng nửa tháng, Trương Cáp đừng hòng lén vượt qua phố Nhai Đình.
“Điều Tắc lo nhất là khi mười vạn quân tiếp viện của Ngụy tới nơi, chúng sẽ chia quân đi cứu Lũng Tây. Hai tướng Ngụy Diên và Vương Bình binh ít, e rằng không cản nổi. Mong Thừa tướng hạ được thành Thượng Khuê rồi đích thân dẫn đại quân tới quyết chiến với Trương Cáp. Tắc cho rằng, thắng bại của lần Bắc phạt này không nằm ở nơi nào khác, chỉ ở phố Nhai Đình. Nếu phố Nhai Đình thắng, các quận Lũng Tây sẽ tự quy phục, chẳng cần đánh. Nay kính cẩn dâng thư, mong Thừa tướng xét cho.”
Đọc xong thư, Gia Cát Lượng sững người, hồi lâu không nói.
Thì ra còn có thể đánh trận như thế này ư?
Nơi tuyệt địa chưa chắc đã hết đường sống, chỗ chết chưa hẳn là chết.
Mã Tắc lần đầu thống lĩnh quân đội, vậy mà thận trọng chẳng khác nào một lão tướng dày dạn trăm trận. Nước đi nào cũng vững vàng, không để lộ lấy một kẽ hở!
Suốt đời nam chinh bắc chiến, Gia Cát Lượng vẫn tự cho mình là người cẩn trọng bậc nhất. Trước nay, ông chưa từng gặp ai thận trọng hơn mình.
Hôm nay, cuối cùng cũng gặp rồi.
Quá vững vàng!
Mã Tắc sao lại vững vàng đến thế?
Không những nghĩ trước tính sau, nhìn một bước đã liệu tới ba bước, hắn còn đẩy trách nhiệm đi rất khéo.
Rõ ràng chính ông phái Mã Tắc tới giữ phố Nhai Đình, Mã Tắc mới là người chịu trách nhiệm đầu tiên về việc phòng thủ nơi này. Thế mà đọc thư xong, trọng trách giữ phố Nhai Đình bỗng chốc lại thành trách nhiệm của chính vị chủ soái ba quân là ông.
Nếu Mã Tắc để mất phố Nhai Đình, ấy là vì vị chủ soái như ông không kéo quân tới quyết chiến.
Một tên tiên phong gian giảo như vậy, giữ lại thì có ích gì!
Gia Cát Lượng thầm không vui.
Trong thư còn nói thắng bại của lần Bắc phạt này chỉ nằm ở phố Nhai Đình, không ở nơi khác.
Ý ấy rõ ràng ám chỉ vị chủ soái ba quân là ông chẳng làm việc chính đáng, chỉ đánh đấm lung tung. Lời lẽ còn có phần lấn quyền, như thể đang chỉ bảo ông, một người thống lĩnh ba quân, phải làm việc thế nào.
Trong khoảnh khắc, lửa giận trong lòng Gia Cát Lượng bốc lên, suýt nữa không nén nổi.
Nhưng ông nhanh chóng bình tĩnh lại.
Dương Nghi quay trở vào, dè dặt hỏi:
- Thừa tướng?
Có còn cần tới thay tướng giữ phố Nhai Đình nữa không?
Gia Cát Lượng đưa thư của Mã Tắc cho Dương Nghi xem. Đợi hắn đọc xong, ông thở dài:
- Không cần đi nữa. Phố Nhai Đình tạm thời không đáng lo.
Đúng lúc ấy, Khương Duy từ ngoài trướng bước nhanh vào, lấy trong ngực ra một bức mật thư được làm riêng, chắp tay bẩm:
- Thừa tướng, Quách Hoài, thứ sử Ung Châu, thấy tình thế nguy cấp, đã sai người cầu cứu Từ Mạo, thứ sử Lương Châu. Mạt tướng vừa chặn được sứ giả.
Việc này nối tiếp việc kia, chẳng ai có lấy một khắc rảnh rang.
Phố Nhai Đình đã yên, Gia Cát Lượng cũng lấy lại vẻ sáng suốt thường ngày. Ông nhận thư xem xong, trầm ngâm không nói.
Khương Duy lại thưa:
- Thừa tướng, mạt tướng có một kế, có thể khiến Từ Mạo tự chui đầu vào lưới, thành Thượng Khuê không đánh cũng tự tan!
Gia Cát Lượng nhìn Khương Duy, mỉm cười hỏi:
- Kế hay thế nào? Bá Ước mau nói.
Nhìn sắc mặt Gia Cát Lượng, Khương Duy biết hai người đã nghĩ tới cùng một kế, lập tức phấn chấn hẳn lên. Hắn cất giọng sang sảng, trình bày rành rọt điều mình nghĩ.
Kế này nói gọn chỉ có tám chữ: vây thành chờ viện, lấy sức nhàn đón quân mỏi.
…
Ở một nơi khác, phố Nhai Đình.
Quân Thục đã cố thủ trên Nam Sơn được ba ngày.
Suốt ba ngày ấy, ngày nào binh sĩ Thục cũng đứng trên núi gào xuống chân núi, hết sức châm chọc quân Ngụy, đủ lời nguyền rủa mười tám đời tổ tông Trương Cáp. Họ làm vậy để dụ quân Ngụy lên núi tấn công.
Còn chủ tướng Mã Tắc thì ẩn mình ở một nơi vắng vẻ, ngồi viết vẽ trên đất, suy tính thế trận.
Hắn đang tìm hiểu mục tiêu thực sự trong lần Bắc phạt này của Gia Cát Lượng, cùng khả năng đạt được mục tiêu ấy.
Theo lời Gia Cát Lượng viết trong “Xuất Sư Biểu”, mục tiêu cuối cùng của lần Bắc phạt này là khôi phục nhà Hán, bình định Trung Nguyên.
Nhưng mục tiêu ấy quá lớn, không thể đạt được chỉ trong một bước. Vì vậy, trước khi xuất quân, Gia Cát Lượng đã chia kế hoạch thành ba giai đoạn.
Giai đoạn đầu tiên là chiếm trọn Quan Trung, tức vùng đồng bằng sông Vị, lấy Trường An làm trung tâm. Giữ được thế đất cao ở phía tây, khống chế vùng thấp phía đông, từ đó nắm quyền chủ động trong chiến tranh, tiến có thể đánh, lui có thể giữ. Xa thì học nước Tần hùng mạnh, gần thì noi theo Lưu Bang, khôi phục Trung Nguyên, dựng lại cơ nghiệp nhà Hán.
Thế nhưng mục tiêu ấy vẫn còn quá lớn, cũng khó lòng hoàn thành ngay một lúc.
Bởi vậy, Gia Cát Lượng hẳn đã chia giai đoạn đầu thành ba bước.
Bước thứ nhất, chiếm trọn năm quận Lũng Tây. Bước thứ hai, tiến đánh Lương Châu. Bước thứ ba, tiến quân vào Quan Trung.
Nhìn kỹ đường tiến quân trong lần Bắc phạt đầu tiên của Gia Cát Lượng, không khó nhận ra mục tiêu lần này vốn không phải đồng bằng Quan Trung lấy Trường An làm trung tâm.
Từ Hán Trung tới Trường An có cả thảy bốn con đường: Tử Ngọ, Đảng Lạc, Bao Tà và Trần Thương. Vậy mà Gia Cát Lượng chẳng đi con đường nào trong số đó, lại chọn đại lộ Lũng Tây ở xa hơn về phía tây.
Nói cho đúng, đường Lũng Tây vốn không dẫn vào Quan Trung, mà đi tới Lũng Tây, thậm chí tới tận Lương Châu.
Vậy nên, mục tiêu chiến lược của quân Thục trong lần Bắc phạt này đã quá rõ ràng.
Đó là chiếm trọn Lũng Tây.