Những lời Trương Hy Mạnh nói với quân Miêu đã có người ghi chép lại. Đêm ấy, bản chép tay được đem phát đi khắp nơi. Tòa soạn cũng chẳng dám chậm trễ, lập tức cử người đến, ghi lại từng lời Trương tướng nói, rồi biên tập thành bài, hôm sau đăng lên báo.
Hễ bài nào mang tên Trương tướng, báo bán chạy hẳn lên.
Không ai ngờ, sau khi lão Chu thâu tóm Hồ Quảng, những người đầu tiên được hưởng lợi lại là đám nho sinh ở Quốc Tử Giám.
Trước đó từng nhắc đến việc triều đình Đại Minh bắt đầu lo chuyện làm báo, cốt để tuyên truyền chính sự. Tiếc rằng Lý Thiện Trường chưa kịp nâng báo chí lên đúng tầm quan trọng của nó, chỉ giao cho mấy nho sinh ở Quốc Tử Giám trông nom.
Đám nho sinh già làm báo chẳng khác nào hoạn quan lên thuyền hoa, có ích gì đâu!
Họ cứ chăm chăm nghĩ đến chuyện đứng trên cao giảng đạo, chỉ muốn coi tất cả mọi người như học trò, phải kè kè bên cạnh răn dạy từng điều.
Với cái đầu óc ấy mà làm báo nên chuyện thì mới là lạ.
Bởi vậy, những tờ báo đầu tiên ngoài tin tức ngoài chiến trường, chỉ có công văn khô khan, rồi đến những bài đạo đức còn khô khan hơn. Ngay cả thơ từ cũng chẳng có mấy bài.
Dân chúng mà thích đọc mới là chuyện lạ.
Trung Thư Tỉnh đối mặt với tờ báo lay lắt sống dở chết dở ấy, cũng đành bó tay.
May có mấy người trẻ theo quân đến Vũ Xương. Ban đầu họ chỉ viết vài bài báo tin thắng trận rồi gửi về cho xong việc. Nào ngờ tận mắt chứng kiến chiến tranh, lòng dạ sôi lên, bèn xin phép triều đình mở một chi nhánh ở Vũ Xương, phát hành báo ngay tại đó.
Mấy ngày đầu, mỗi kỳ chỉ bán được tám chín chục tờ. Dân chúng chưa hiểu báo là thứ gì, chẳng mấy ai quan tâm. Nhưng từ khi đăng bài của Trương Hy Mạnh, số lượng lập tức vọt lên hơn năm nghìn tờ, tăng gấp mười lần!
Thậm chí có người mua liền một lúc cả đống, thuê thuyền nhanh, ngày đêm không nghỉ, đưa báo về Ứng Thiên. Một tờ bán được năm quan tiền giấy, lời gấp trăm lần!
Lý Thiện Trường nhìn giá báo trên trời mà tức đến nghiến răng.
Cũng viết bài, cũng tuyên truyền chính lệnh, cớ sao bài của lão Lý đem bán hạ giá cũng chẳng ai thèm, còn bài của Trương Hy Mạnh lại bán đắt gấp trăm lần, người ta vẫn tranh nhau mua?
Không phải lão Lý keo kiệt, chỉ là chuyện này thật khiến người ta cạn lời!
Lý Thiện Trường không còn cách nào khác, đành ra lệnh cấm tự tiện mua bán báo. Ai bị bắt quả tang sẽ bị tịch thu tiền lời, còn phải đeo gông bêu ngoài phố.
Lão Lý ra lệnh dữ dằn là thế, nhưng lợi nhuận quá lớn, cấm mãi vẫn không xuể.
Bó tay, Lý Thiện Trường đành bảo đám vô dụng ở Quốc Tử Giám đăng bài của Trương Hy Mạnh lên báo cho rồi.
Quả nhiên, bài mới của Trương Hy Mạnh lại gây xôn xao khắp nơi.
Đối diện với quân Miêu, Trương Hy Mạnh đã nói rõ một lẽ rất quan trọng: muốn làm nên nghiệp lớn, ắt phải hợp lẽ trời.
Trước kia, Trương Hy Mạnh từng phê phán thuyết trời người cảm ứng, bác bỏ mệnh trời. Lần này, hắn nhắm thẳng vào lẽ thắng làm vua, thua làm giặc.
Hắn bắt đầu từ chuyện quân Miêu. Một người vì giàu sang phú quý thì có thể bất chấp mọi thủ đoạn, giở hết mưu mẹo.
Nhưng muốn hàng vạn, hàng chục vạn người cùng dốc sức vì một việc lớn, thì không thể chỉ dựa vào giàu sang, phong hầu bái tướng. Đến kẻ ngốc cũng biết, một tướng nên công, muôn xương khô.
Người có thể cười đến cuối cùng chỉ là số ít. Đã biết mình chỉ là thứ đem ra tiêu hao, cớ sao còn liều mạng?
Bởi vậy, từ xưa đến nay, người cầm quyền đều tìm cách nắm chặt một nhóm thân tín, dựa vào họ mà tranh hùng một phương, tranh giành thiên hạ. Còn binh lính bình thường chẳng qua chỉ là những con số.
Đó chính là tình cảnh của Trần Hữu Lượng và những kẻ như hắn. Hắn chỉ nắm được đám tướng lĩnh thân tín. Về sau, thân tín chết sạch, bên cạnh chỉ còn người nhà, anh em. Đến cuối cùng, ngay cả anh em cũng bỏ hắn mà đi. Trần Hữu Lượng thành kẻ cô độc, bị mọi người quay lưng.
Như vậy đủ thấy, mục tiêu làm rạng danh một nhà, một họ, thăng quan phát tài, vợ con được ban tước vị, không thể khiến số đông tán thành.
Muốn dựng nên nghiệp lớn, nhất định phải đồng lòng trên dưới.
Muốn mọi người đồng lòng, mọi việc làm ra phải hợp lẽ trời!
Nói đến đây, Trương Hy Mạnh lại chẳng hề khách sáo, giành lấy hai chữ “lẽ trời” về phía mình. Lẽ trời là gì? Lẽ trời đâu thể là lẽ riêng của một người. Lẽ trời ắt phải vì việc chung, vì muôn dân trăm họ, dụng ý phải tốt lành. Chẳng hạn như chia ruộng đều!
Chỉ khi xuất phát từ lợi ích của số đông, mới có thể nhận được sự ủng hộ của số đông.
Cứ thế tiến lên, ắt không gì cản nổi!
Lẽ trời công bằng, đối đãi với mọi người như nhau.
Vì vậy, đối xử với dân chúng không nên phân biệt xuất thân hay quê quán. Điều cốt yếu là họ phải tin theo lẽ trời, giữ lòng vì việc chung, sẵn lòng làm việc cho muôn dân.
Chỉ cần làm được những điều ấy, bất kể là người Hán, người Miêu hay người Mông Cổ, đều có thể dùng. Dùng được những người như thế, dân chúng được lợi, triều đình cũng được lợi, đất nước giàu mạnh chẳng còn xa.
Ngược lại, dù là người phe mình mà lòng dạ bất chính, cũng sẽ để lại hậu họa khôn lường, thậm chí gây tổn thất nặng nề hơn.
Bởi vậy, bước kế tiếp nhất định phải phá bỏ thành kiến môn hộ, xóa nhòa ranh giới trước sau, ngăn chuyện dân cùng quê kết bè kết cánh, không được gạt người ngoài ra. Mọi việc đều phải chọn người theo tài, công khai minh bạch.
Rõ ràng, những lời giảng giải ấy của Trương Hy Mạnh chính là đặt phương hướng, định nguyên tắc cho cuộc chỉnh đốn quân đội sắp tới. Dụng ý sâu xa đến đâu, không cần nói cũng biết.
Đúng như lời hắn nói, muốn làm nên nghiệp lớn thì phải hợp lẽ trời. Từ xưa đến nay, hễ làm việc lớn, trước hết phải lấy lẽ phải làm đầu.
Một cuộc biến đổi lan khắp triều đình lẫn dân gian Đại Minh đang âm thầm thành hình.
Ai nấy đều ngóng trông, muốn biết tiếp theo Trương Hy Mạnh sẽ đi nước cờ nào. Nào ngờ đúng lúc ấy, bỗng xuất hiện một bài viết chĩa mũi dùi vào hắn.
Lời lẽ trong bài hết sức sắc bén, mắng thẳng Trương Hy Mạnh nói dối lừa người.
Hắn nói gì mà đối đãi với mọi người như nhau. Trước mắt đã có một ví dụ rõ rành rành: Trương Hy Mạnh chẳng hề công bằng, trái lại còn bày mưu tính kế, hãm hại người ta.
Đặc biệt, quan Án sát Diêu Quảng Hiếu lại càng thâm độc, xử sự bất công, đúng là một tên gian thần!
Trương Hy Mạnh cũng bất ngờ. Hắn chẳng sợ bị người ta mắng, chỉ là lần này cả Diêu Quảng Hiếu cũng bị lôi vào, lại đúng lúc này, rốt cuộc đã xảy ra chuyện gì?
Hắn chưa vội phản ứng, chỉ âm thầm sai người điều tra. Chưa đầy hai ngày đã có kết quả.
Người viết bài ấy là một nhà sư trẻ.
Hơn nữa, hắn còn là nhà sư thi trượt!
Trong cơn uất ức, hắn viết bài công kích Trương Hy Mạnh. Chẳng biết bằng cách nào, bài viết lại truyền ra ngoài. Thậm chí còn có người bắt chước cách làm báo, in y hệt như báo thật, phát tán khắp nơi mấy nghìn bản.
Dân chúng cứ tưởng đó là báo triều đình phát, mua về xem, đọc xong đều giật mình. Lại có người dám vả mặt Trương tướng công, phen này đúng là xảy ra chuyện lớn!
Chẳng lẽ bề trên sắp ra tay với Trương tướng?
Đủ kiểu đồn đoán nổi lên khắp nơi, lời ra tiếng vào hỗn loạn như một nồi nước đục.
Chuyện lớn đến thế mà chỉ bắt được một nhà sư trẻ, nói sao cũng không ổn. Hắn chắc chắn chỉ là kẻ chịu tội thay! Nếu không có lời giải thích khiến người ta tin phục, e rằng chúng ta cũng phải thất vọng về triều Đại Minh.
Lời bàn tán khắp triều ngoài nội ấy khiến Trương Hy Mạnh không thể làm ngơ.
- Diêu Quảng Hiếu, cả hai chúng ta đều bị mắng. Ngươi cũng nói xem rốt cuộc là chuyện gì?
Diêu Quảng Hiếu điềm nhiên đáp:
- Trương tướng, nhà sư ấy ta biết. Văn chương hắn viết rất hay, Phật học cũng uyên thâm. Hơn nữa, dung mạo trang nghiêm, ăn nói lưu loát, nên vượt qua các vòng khảo hạch rất thuận lợi. Đến vòng cuối do hạ quan phụ trách, chính ta đã đánh trượt hắn.
- Đánh trượt?
Trương Hy Mạnh sững người.
Trước đó từng nhắc đến việc đặt ra phép thi dành cho nhà sư. Trương Hy Mạnh chỉ nêu phương hướng, còn người thực sự lo liệu là Diêu Quảng Hiếu. Thuở trẻ, ông từng xuống tóc, làm nhà sư, lại thông hiểu cả ba nhà Nho, Phật, Đạo, quả là bậc tài năng hiếm có.
Giao cho Diêu Quảng Hiếu ra đề, khảo hạch các nhà sư, chẳng khác nào mọi việc đều nằm trong lòng bàn tay ông.
Nào ngờ cuộc khảo hạch tưởng chừng chẳng ai vượt qua nổi, rốt cuộc lại có người thi đỗ thật. Kinh sử văn chương hay giáo lý nhà Phật, hắn đều không chê vào đâu được. Diêu Quảng Hiếu cũng chẳng tìm ra lỗi nào.
Đến vòng vấn đáp, hai người tranh luận một hồi, Diêu Quảng Hiếu lại thua.
Đến nước ấy, muốn không cấp giới điệp cho hắn cũng không được. Còn biết làm sao nữa?
Diêu Quảng Hiếu ngồi ngẫm hồi lâu, cuối cùng vẫn nghĩ ra một cách.
- Người này tài cao, làm nhà sư thì uổng mất tài năng, vậy nên không cho qua!
Nhận được kết quả ấy, nhà sư trẻ tức đến phát điên.
Dẫu tu dưỡng sâu đến đâu, lúc này hắn cũng không nhịn nổi nữa.
Diêu Quảng Hiếu, ông thật quá đáng!
Còn chuyện nào vô liêm sỉ hơn thế không?
Các ông đặt đề thi khó đến mức người thường chẳng ai thi nổi. Rồi có một người tài giỏi vượt qua, mọi mặt đều không chê vào đâu được… thế mà các ông lại bảo hắn là nhân tài hiếm có, không hợp làm nhà sư.
Theo cái lẽ của các ông, kẻ tầm thường thì không được, người tài giỏi cũng chẳng hợp. Vậy… vậy còn ai được phép xuống tóc? Chẳng phải như thế là muốn cửa chùa đóng cửa hết hay sao?
Còn nói gì mà đối xử với mọi người như nhau. Với nhà sư, ông công bằng chỗ nào?
Nhà sư ấy phẫn nộ viết bài mắng Trương Hy Mạnh giả dối. Còn những chuyện xảy ra sau đó, ngay chính hắn cũng không thể ngờ tới.
- Diêu Quảng Hiếu, nhà sư ấy thật sự có tài ư?
Diêu Quảng Hiếu ngẫm nghĩ giây lát rồi đáp:
- Bản lĩnh của hắn còn hơn hạ quan nhiều.
Trương Hy Mạnh không khỏi kinh ngạc. Diêu Quảng Hiếu chẳng dễ gì khen người khác.
Được ông đánh giá cao đến vậy, nhà sư kia nhất định không tầm thường. Nói hắn học rộng tài cao cũng chẳng quá lời.
- Hắn nhất định phải xuất gia làm sư sao?
- Hắn lớn lên trong chùa, từ nhỏ đã theo một vị cao tăng học đạo, bản lĩnh rất khá. Hạ quan từng khuyên hắn, nhưng không lay chuyển được. Nay sự tình thành ra thế này, xin Trương tướng trị tội.
Trương Hy Mạnh suy nghĩ hồi lâu, bỗng bật cười.
- Mỗi người mỗi chí, cũng không thể cưỡng cầu. Ngươi bảo hắn viết thêm một bài nữa, coi như ta khảo hạch lại. Nếu bài ấy đạt, ta sẽ cho phép hắn xuất gia.
Diêu Quảng Hiếu ngẩn ra, nhưng thấy Trương Hy Mạnh đã quyết, ông cũng không tiện nói thêm.
Ba ngày sau, một nhà sư trẻ đầu trọc xuất hiện trước mặt Trương Hy Mạnh, hai tay dâng lên một bài luận về chia ruộng.
- Học vấn của Trương tướng dĩ nhiên rất uyên bác. Tiểu tăng chỉ mong Trương tướng có thể đối xử với mọi người như nhau.
Trương Hy Mạnh nhìn nét chữ đều tăm tắp như in, khẽ mỉm cười.
- Ngươi tên Sở Kỳ? Ngươi dùng Phật pháp giảng giải chính lệnh, lại kết hợp lời dạy của Khổng Tử, Mạnh Tử. Có thể thấy nền tảng học vấn rất vững, thật đáng khen.
- Đa tạ Trương tướng khen ngợi. Tiểu tăng không dám nhận.
Trương Hy Mạnh cười hỏi:
- Ta chỉ muốn hỏi ngươi một chuyện. Phật dạy chúng sinh bình đẳng, ta nói lẽ trời công bằng, đối đãi với mọi người như nhau. Ngươi thấy ta có phải là Phật không? Đại Minh này có phải cõi Tịnh Độ không?
Nghe vậy, Sở Kỳ theo bản năng muốn bật cười. Người này tự phụ đến mức nào mới dám hỏi như thế?
Nhưng nghĩ kỹ lại, Sở Kỳ bỗng chau mày. Hắn trầm ngâm, rồi ngồi phịch xuống đất, ôm đầu suy nghĩ. Càng nghĩ, hắn càng thấy chuyện này quá sâu xa!
Nếu điều Phật pháp hướng đến và điều luật pháp Đại Minh quy định vốn tương thông, cùng theo đuổi một mục đích, vậy mình nên dốc hết sức xây dựng Đại Minh thành một thế giới sáng láng, hoàn thiện đến mức tốt đẹp nhất. Tu hành đâu nhất thiết phải ở trong chùa tụng kinh!