Lại thêm một lão thần nữa. Hắn theo lão Chu gần mười năm, thân ở ngôi cao, giúp sức cho triều đình không ít. Người như vậy mà đến gia đình cũng không giữ nổi, cả nhà phải theo hắn chịu chết, khiến bao người lạnh lòng, nơm nớp lo sợ.
Chu Nguyên Chương nhìn đám người ấy, hiểu rõ nỗi đau thỏ chết cáo buồn. Nhưng biết làm sao đây? Phép nước không dung tình. Tha cho các ngươi, vậy các ngươi đã từng tha cho muôn dân thiên hạ chưa?
Chu Nguyên Chương là người đã quyết thì không quay đầu. Dẫu gặp muôn vàn trắc trở, đâm phải tường cũng chỉ phá sập tường rồi bước tiếp.
Tính tình ấy khiến hắn chẳng buồn giải thích. Nhưng lão Chu lại nhìn thấy Trương Hy Mạnh, chợt nhớ đến cách hắn xử lý nhà họ Ngu.
Phải nói rằng Trương Hy Mạnh quả thực đã khiến Chu Nguyên Chương thay đổi không ít.
- Lý tiên sinh, ông đứng lên trước đi. Cả Trương tiên sinh nữa, cũng tới đây.
Chu Nguyên Chương gọi hai vị tể tướng đến. Cả hai đều cúi gằm mặt. Tim Lý Thiện Trường dường như đập nhanh hơn, đầu cũng cúi thấp hơn.
- Ngồi đi, hai người ngồi xuống!
Chu Nguyên Chương đậy nắp chiếc hòm gỗ lại, rồi bảo hai người ngồi lên đó. Bên dưới chỗ họ ngồi là hàng trăm, hàng nghìn thỏi vàng bạc.
Lý Thiện Trường chỉ dám ngồi hờ nửa mông, người vẫn phải nghiêng về trước, giữ tư thế chăm chú lắng nghe. Trông hắn chẳng khác nào đang tấn mã bộ, tư thế ấy còn tốn sức hơn đứng. Người hơi yếu một chút cũng chẳng chịu nổi. Quả không hổ là tả tướng Đại Minh, công phu eo chân thật đáng nể.
- Lý tiên sinh.
Chu Nguyên Chương đột nhiên lên tiếng. Lý Thiện Trường theo phản xạ định đứng dậy, lão Chu liền đưa tay ấn vai hắn.
- Không cần đứng. Ta hỏi ông, dưới mông ông có bao nhiêu vàng bạc?
- Chắc… chắc khoảng một, hai nghìn lạng.
Lão Chu gật đầu.
- Hóa ra nhiều đến vậy. Thế một năm, dân thường thu hoạch được bao nhiêu?
Lý Thiện Trường vốn phụ trách tiền lương và hậu cần, sao có thể không biết?
- Sau khi chúa công thực hiện phép chia ruộng cho dân, một nhà tính theo năm miệng ăn thì ruộng đất nhiều lắm cũng không quá trăm mẫu. Trừ phần lương thực để ăn, lại trừ thuế ruộng, còn dư hai, ba mươi thạch thóc. Giữ lại phòng khi mất mùa đã là may mắn lắm rồi. Theo giá ngoài chợ hiện nay, e rằng chẳng đổi nổi năm lạng bạc… Dù sao, thứ chúng ta dùng phần nhiều vẫn là tiền giấy.
Chu Nguyên Chương gật đầu, hỏi tiếp:
- Vậy tính ra, dưới mông ông là số tiền dư cả năm của mấy trăm hộ dân?
- Phải.
Lão Lý hạ giọng đáp.
- Còn mười tám vạn lạng ở đây, e rằng là tiền dư cả năm của mấy vạn nhà dân thường, phải không?
- Phải!
Lý Thiện Trường lại đáp. Tim hắn đập thình thịch, như muốn nhảy khỏi lồng ngực.
Lão Chu bỗng cười lạnh:
- Theo ý Lý tiên sinh, cứ để thế này, mấy vạn nhà ấy có nổi dậy không?
Lý Thiện Trường thoáng ngẩn ra. Số bạc ở đây mới chỉ là của cải dư ra, chưa kể lương thực để ăn. Dân chúng chỉ cần còn miếng ăn, ai lại muốn tạo phản?
Nhưng nghĩ kỹ lại, nếu lần này không xử lý, việc nhỏ cứ tích tụ từng ngày. Trời mới biết khi nào dân chúng hết đường nhẫn nhịn rồi vùng lên. Phòng họa từ lúc còn manh nha chính là như vậy.
- Lý tiên sinh, ta còn muốn hỏi ông. Trong vụ tham ô lớn lần này, số tiền của Trịnh Sĩ Nguyên vẫn chưa đáng là bao, phải không?
Lý Thiện Trường nhếch miệng, đáp:
- Chúa công, vụ án này kéo theo toàn bộ bộ Hộ, bộ Công, bộ Binh cùng bao nha môn địa phương, chẳng ai thoát tội. Nếu tính tổng số tiền tham ô, e rằng còn gấp mười, gấp trăm lần.
Lão Chu khẽ gật đầu, cuối cùng cũng mỉm cười:
- Lý tiên sinh, mời đứng lên.
Lý Thiện Trường như được đại xá. Nhưng hai chân đã tê cứng vì giữ mã bộ, hắn muốn nhúc nhích cũng không nổi.
Đúng lúc ấy, có người đưa tay đỡ hắn đứng dậy. Người giúp hắn chính là Trương Hy Mạnh.
- Đa tạ Trương tướng.
Lý Thiện Trường khẽ nói lời cảm ơn. Trương Hy Mạnh chỉ gật đầu, không nói thêm.
Lão Chu quay sang những người còn lại:
- Ta bảo Lý tướng ngồi thử ở đây. Các ngươi muốn thì cũng có thể qua ngồi thử, xem ôm núi vàng núi bạc trong tay rốt cuộc là mùi vị thế nào.
Quần thần có ai còn dám lớn gan như thế? Mông Lý Thiện Trường còn chẳng chịu nổi, huống hồ là họ.
- Chúng thần không dám!
Lão Chu khẽ hừ:
- Các ngươi không dám, mong rằng lời ấy thật sự xuất phát từ đáy lòng. Đây là tiền bất nghĩa. Của bất nghĩa mà lấy, ắt chuốc họa. Các ngươi vơ vét mồ hôi nước mắt của dân, lấy của công làm của riêng, nhét đầy túi mình. Tiền vào tay các ngươi chưa chắc đã tiêu được. Có kẻ còn muốn để dành cho con cháu đời sau hưởng giàu sang phú quý. Nhiều người vẫn nghĩ như thế.
- Các ngươi nghĩ vậy, ta lại càng không thể để các ngươi được như ý. Quan tham phải giết! Cả nhà bị liên lụy… Chính là để nói cho các ngươi biết, tham ô phạm pháp chẳng những không giúp người thân được hưởng sung sướng, mà còn khiến họ cùng chịu họa. Quan tham ô nhũng, tai họa lan đến cả nhà!
Chu Nguyên Chương nghiêm nghị nhìn khắp lượt từng người, lạnh lùng hỏi:
- Ta làm như vậy, các ngươi còn gì không phục?
Quần thần nào dám nói thêm, chỉ răm rắp cúi đầu vâng dạ.
Lý Thiện Trường đứng đầu bá quan, cũng chỉ đành lấy hết can đảm lên tiếng:
- Chúa công chấp pháp nghiêm minh, có lý có lẽ. Chúng thần xin hết lòng khâm phục. Đám quan tham ô nhũng này tự chuốc lấy nhục, chết cũng đáng tội!
Chu Nguyên Chương bật cười:
- Lý tiên sinh nói vậy, ta nghe rất vừa tai. Nhưng ông đã nghĩ chưa, liệu có người chê ta giết chóc tàn nhẫn không? Có kẻ nào nghe lời đồn nhảm rồi cho rằng công văn để trống vốn là thói cũ từ triều trước, ta giết nhiều người như vậy là không thích đáng không?
Lý Thiện Trường vội đáp:
- Chúa công, quyết không có ai nghĩ như thế, trừ phi chính họ là quan tham, đã mất hết lương tri!
Chu Nguyên Chương không tỏ thái độ, quay sang hỏi Trương Hy Mạnh:
- Tiên sinh cũng nói thử xem, công văn để trống này rốt cuộc là thói xấu hay là thủ đoạn tham ô?
Trương Hy Mạnh cười lạnh:
- Chúa công, bạc bày cả ở đây. Nếu chỉ là một thói xấu, sao lại kiếm được ngần ấy lợi lộc? Thần có sẵn một ví dụ, chi bằng để họ đối chất ngay trước mặt mọi người. Chuyện mượn công văn đóng ấn rồi tùy tiện điền số, đúng sai sẽ rõ ngay thôi!
Chu Nguyên Chương gật đầu:
- Đưa người lên!
Chẳng bao lâu sau, ty Củng Vệ áp giải Phương Khắc Cần tới. Cốc Tăng
Vị tri phủ Phương tiền đồ rộng mở ngày nào, giờ đầu tóc rối bù, mặt mày tiều tụy.
Từ khi bị bắt, Phương Khắc Cần vẫn ôm nhiều điều bất phục. Hắn cần mẫn hết lòng, thực hiện phép chia ruộng cho dân ở địa phương, lập được không ít công tích, ai nấy đều biết. Vậy mà giờ chỉ vì một chuyện nhỏ nhặt, hắn lại bị bắt. Trong lòng thật khó mà cam tâm.
- Thần bái kiến bệ hạ!
Chu Nguyên Chương chỉ liếc hắn một cái, chẳng buồn nói nhiều.
Trương Hy Mạnh chợt đưa tay lấy ra hai tờ công văn, bảo người chuyển cho Phương Khắc Cần.
Phương Khắc Cần đón lấy, mới nhìn qua hai lần, sắc mặt đã biến đổi hẳn. Cả hai tờ công văn đều liên quan đến việc mua lương thực tại địa phương hắn cai quản. Một tờ ghi ba vạn thạch, là số lượng đã được duyệt đúng phép.
Nhưng ngoài ba vạn thạch ấy, còn có thêm một vạn ba nghìn thạch, Phương Khắc Cần hoàn toàn không hay biết.
- Đây cũng là do quan lại phụ trách mua hàng của bộ Hộ dùng công văn để trống. Họ lấy cớ bù vào hao hụt dọc đường, rồi mua thêm số lương thực này.
Phương Khắc Cần sững sờ, buột miệng hỏi:
- Họ… họ mua thành hai đợt để làm gì?
Câu hỏi ấy nghe như thể hắn chỉ vừa hỏi một câu hết sức bình thường.
Trương Hy Mạnh lạnh giọng:
- Ngươi là quan địa phương, lẽ nào không biết triều đình mua hàng thường rẻ hơn giá chợ ít nhất ba phần? Huống chi một vạn ba nghìn thạch này còn chẳng phải hạch toán vào sổ bộ Hộ. Lợi lớn đến mức nào, ngươi tự hiểu!
Trong thoáng chốc, mặt Phương Khắc Cần trắng bệch.
Cuối cùng hắn đã hiểu thói xấu từ triều trước mà người ta vẫn gọi là lệ cũ ấy có vấn đề nghiêm trọng đến mức nào!
Thật ra, khi mua vật tư theo phép thường vẫn phải tính dư một ít. Riêng những công trình trọng yếu, có khi lượng vật tư dư thêm gần ba phần, vừa tính hao hụt dọc đường, vừa tính phần tổn thất trong lúc thi công.
Nói đơn giản, kinh phí trị thủy chỉ cần dùng bảy phần vào việc chính thì gần như đã được xếp hạng tốt. Nếu dùng đến chín phần, người ấy cơ hồ chẳng khác nào Bao Thanh Thiên.
Trong tình cảnh ấy, lại lấy cớ hàng hóa hao hụt dọc đường, sổ sách không khớp, rồi lập công văn để trống cho người ta tùy ý điền số lượng. Chẳng lẽ chỉ để tiện quyết toán thôi sao?
Cứ lấy chuyện Phương Khắc Cần gặp làm ví dụ. Bộ Hộ mua một đợt lương thực để chi cho việc xây tường thành Ứng Thiên.
Bộ Hộ có công văn, nha môn tri phủ cũng lập giấy tờ giao cho người của bộ Hộ.
Nhưng kẻ lo việc cầm công văn có đóng đại ấn của tri phủ, xuống các nơi lại mua thêm một đợt nữa, chỉ nói là để bù hao hụt dọc đường. Quan lại cấp dưới vẫn ngoan ngoãn làm theo, thậm chí còn sẵn lòng giấu giếm tri phủ, bởi người ta là quan bộ Hộ phái xuống. Làm vừa lòng họ, sau này ắt có lợi.
Cứ thế, người của bộ Hộ dễ dàng lấy được hai đợt lương thực. Khi quay về trình việc, họ chỉ nộp một tờ công văn. Nếu có người như Trịnh Sĩ Nguyên sẵn lòng giúp họ quyết toán, tất nhiên mọi việc sẽ trót lọt.
Số lương thực dư ra liền thành món lợi riêng của họ!
Đó mới chỉ là cách làm đơn giản nhất.
Người của bộ Hộ còn lấy tiền bạc, lương thực dân chúng quyên góp ra dùng tạm. Còn vật tư lẽ ra phải mua thì bị họ bán đi đổi thành tiền, nhét đầy túi riêng.
Người ngoài nhìn vào, hẳn sẽ thấy đám ấy liều lĩnh điên cuồng, tiền gì cũng dám kiếm, chẳng khác nào tự tìm đường chết. Nhưng chúng không nghĩ như vậy. Đằng nào phía trên còn có thượng thư và thị lang bộ Hộ che chở; phía dưới, nha môn địa phương cũng chẳng dám làm gì chúng.
Đại lễ đăng cơ đã hoàn tất, chúa công vui vẻ, ai còn dám bới chuyện này ra?
Chu Nguyên Chương phơi bày hết thảy việc làm của bộ Hộ trước mặt các quan lại.
- Đến nước này, ta không thể không giết! Nguyễn Hoằng Đạo cùng ba đứa con, tất cả đều phải xử tử!
- Trịnh Sĩ Nguyên, cả nhà hắn gồm bảy người, đều bị chém đầu!
Chu Nguyên Chương vừa dứt lời, Trương Hy Mạnh đã khẽ nói:
- Chúa công, con út của Trịnh Sĩ Nguyên mới ba tuổi.
Lão Chu khựng lại một chút.
- Chém ngang lưng Trịnh Sĩ Nguyên, tha cho đứa con út!
Trịnh Sĩ Nguyên phủ phục dưới đất, dập đầu lia lịa:
- Đa tạ chúa công, đa tạ Trương tướng! Chúa công vạn tuế, Trương tướng sống lâu trăm tuổi!
- Đưa xuống!
Lão Chu lạnh lùng quát.
Cứ thế, Chu Nguyên Chương lần lượt định tội từng người. Thượng thư bộ Hộ, hai viên thị lang, bảy viên chủ sự, rồi thị lang bộ Công, thị lang bộ Binh, thiếu khanh Hồng Lư Tự… tổng cộng mấy chục quan lại. Không chỉ họ bị giết, cả người nhà cũng chẳng thoát nạn. Chỉ một số đứa trẻ còn nhỏ được tha, sau này đưa vào doanh Thiếu Niên nuôi dưỡng.
Từng người lần lượt bị xử trí, bá quan run rẩy, không ai dám cãi lại.
Đến lượt Phương Khắc Cần, lão Chu giận dữ quát:
- Theo lý mà nói, ngươi chỉ đóng đại ấn, vốn không đáng chết. Nhưng ngươi lại coi thói xấu của triều Nguyên là chuyện đương nhiên. Chỉ riêng điểm ấy, ta đã có thể chém ngang lưng ngươi!
Mặt Phương Khắc Cần trắng bệch, người run lên bần bật.
Chu Nguyên Chương lại hít sâu một hơi:
- Nể tình ngươi có công chia ruộng cho dân, ta phạt ngươi tám mươi trượng, cả nhà đày xuống Lĩnh Nam!
Phương Khắc Cần ngây người một lúc, rồi ra sức dập đầu, cảm kích rơi nước mắt:
- Thần xin khấu đầu tạ ơn nhân từ của chúa công!