Trước những tính toán ấy của Trương Hy Mạnh, Lý Thiện Trường ngẩn người. Ai cũng biết chủ trương cốt lõi của hắn là chia đều ruộng đất, mà phải chia cho thật đều, không để bất cứ ai chiếm phần hơn.
Đả kích thế gia, trấn áp hào cường, lật đổ Tống Nho, khuyến khích mở trường dạy học… Mọi việc đều xoay quanh hai chữ: công bằng!
Một người có chủ trương như thế, nay bỗng nhắc đến chuyện phát triển công thương, lão Lý nghe mà chẳng theo kịp. Chẳng lẽ hắn đang nói đùa?
Hay lại định giăng bẫy mình?
Chê việc ở bộ Hộ chưa đủ phiền, nên muốn kéo cả mình vào nữa chăng?
Lý Thiện Trường nghĩ ngợi lung tung, bụng dạ chẳng yên. Hắn đành nín thở, tập trung tinh thần rồi nghiêm túc hỏi:
- Tể tướng Trương, chia ruộng ở Lĩnh Nam thì có gì không ổn?
Trương Hy Mạnh cười bất lực:
- Không phải không thể làm. Chỉ là vùng đất tốt như thế, nếu chỉ đem chia ruộng thì phí quá.
- Nói vậy là sao? Lý Thiện Trường hỏi.
- Lý huynh thử nghĩ xem, Lĩnh Nam đất rộng người thưa, đường sá lại xa xôi. Nếu chỉ chia ruộng, mỗi năm thu được bao nhiêu lương thực? Chở số lương ấy về, dọc đường lại hao hụt bao nhiêu? Chúng ta còn phải đưa quân đến đó, duy trì bộ máy quan phủ, xử lý đủ thứ việc… Tất cả đều tốn kém. Nói thật, nếu chỉ trông vào nông nghiệp, rất có thể chúng ta sẽ lỗ vốn ở Lĩnh Nam.
Lý Thiện Trường hít sâu một hơi, trầm ngâm suy tính. Cuối cùng, hắn cũng phải gật đầu.
- Tể tướng Trương nhìn thấu đáo lắm. Quả đúng là như vậy. Thật ra, chúng ta nắm được Lĩnh Nam chủ yếu là để đề phòng An Nam. Nếu không, nhường Lĩnh Nam cho người ta thì vùng Trung Nguyên sẽ mang họa về sau.
Là tể tướng, lão Lý không dám nhận mình nhìn xa trông rộng, nhưng những lẽ thường ấy thì vẫn hiểu.
Trương Hy Mạnh cũng thở dài:
- Lý huynh nói phải. Nói đi nói lại, chuyện này rốt cuộc liên quan đến một vấn đề… Chúng ta đã bàn bao nhiêu chuyện, chúa công cũng ôm chí lớn, muốn gây dựng nghiệp lớn. Nhưng chỉ dựa vào việc chia ruộng, chúng ta giữ được bao nhiêu đất? Hay nói cách khác, chỉ trông vào thuế ruộng, chúng ta có thể chống đỡ việc đánh chiếm được bao nhiêu giang sơn?
Lý Thiện Trường càng chăm chú suy nghĩ. Lời Trương Hy Mạnh nói quả có phần sâu xa. Một hồi lâu sau, hắn mới lên tiếng:
- Ý tể tướng Trương là có những nơi quá xa xôi, hoang vu, chim còn chẳng thèm đậu, chẳng có gì sản xuất. Dẫu chiếm được, ta cũng chẳng ích gì?
Trương Hy Mạnh mỉm cười. Ý đại khái chính là vậy.
Vùng đất cốt lõi mà các triều đại Trung Nguyên cai trị xưa nay vốn chỉ rộng đến thế. Muốn mở rộng thêm, có mấy trở ngại khó vượt qua.
Trước hết, địa thế phải thuận lợi cho việc cày cấy, đường sá phải tiện liên lạc, mệnh lệnh truyền đi được thông suốt; khí hậu cũng cần ôn hòa, nguồn nước dồi dào… Tính đi tính lại, vùng đất thích hợp để dựng nước ở Trung Nguyên cũng chỉ có bấy nhiêu. Phía bắc cơ bản kéo đến Vạn Lý Trường Thành, phía nam đến Lĩnh Nam. Muốn mở rộng hơn nữa thì khó khăn chồng chất.
Có người từng hỏi: những nơi như An Nam, Chiêm Thành chẳng phải cũng thích hợp cày cấy, sản lượng lương thực còn khá sao?
Vậy vì sao không thể cai trị lâu dài?
Bởi chúng cách vùng cốt lõi quá xa. Muốn giữ yên trật tự, phải đưa quân đồn trú, bố trí quan lại. Chi phí cai trị đắt đỏ hơn Trung Nguyên rất nhiều.
Thêm vào đó, quan văn quan võ càng ngày càng tham lam, bất tài, chỉ biết ăn chơi hưởng lạc; tướng sĩ mất hết sức chiến đấu, thì triều đình càng không thể kiểm soát nổi. Thu hẹp bờ cõi, rút quân về cũng là chuyện dễ hiểu.
Lại có những vùng gần ngay trước mắt, nhưng đất đai cằn cỗi, sản vật chẳng được bao nhiêu. Nếu sáp nhập, chẳng khác nào cứu giúp họ. Tin không, họ sẽ bám lấy triều đình mà ăn bám, trở thành gánh nặng quốc gia. Không sai, chính là Cao Ly!
Dẫu người Cao Ly đã hết lòng quỵ lụy, một mực muốn làm đứa con ngoan của Trung Nguyên, cũng chỉ đến thế mà thôi. Thật sự chẳng còn cách nào khác, đất đai quá nghèo. Sáp nhập họ vào, bộ Hộ có thể phá sản mất.
Cho nên một triều đại có thể giữ được bao nhiêu đất, còn phải xem cách cai trị, lựa chọn mô hình kinh tế và sức lực quốc gia. Tất cả phải tìm được thế cân bằng.
Người sống cách nay sáu trăm năm đâu cần phải thắt lưng buộc bụng, mở mang bờ cõi, khổ công duy trì, chỉ để con cháu sáu trăm năm sau được sung sướng!
Đòi hỏi tổ tiên như thế, chẳng phải quá đáng lắm sao?
Đất đai rộng lớn chưa chắc đã dễ gì giữ nổi.
Bản đồ nhà Nguyên trông mênh mông, nhưng trên thực tế có nhiều vùng chẳng được cai trị đến nơi đến chốn. Ngoài các tỉnh, triều Nguyên còn dùng chế độ phong đất cho các vương gia.
Chẳng hạn ở vùng Thiểm Cam có rất nhiều vương gia Mông Cổ; Vân Nam thì thuộc về Bả Tạc Lạt Ngõa Nhĩ Mật… Diện tích thật sự nằm trong tay nhà Nguyên nhỏ hơn nhiều so với những gì bản đồ thể hiện.
Lại nói, ai cũng biết nước Anh từng là đế quốc mặt trời không lặn, trước khi trở thành đế quốc mặt trời chẳng bao giờ lặn. Muốn duy trì đế quốc rộng lớn, không chỉ cần tiếng máy hơi nước gầm vang, mà còn phải nhờ vào cách cai trị của nước Anh.
Người Anh nổi tiếng giỏi khuấy đục nước. Nhưng muốn khuấy cho thật khéo, phải có bản lĩnh cao cường. Thật trùng hợp, nước Anh lại là quốc gia sẵn sàng cúi xuống, nghiên cứu kỹ văn hóa từng thuộc địa, tìm thời cơ để khuấy đảo. Nếu chỉ xem nước Anh là một đế quốc thực dân với một đám thuộc địa bên dưới, thì quả là đã nhìn họ quá đơn giản. Phải biết dưới tay người Anh còn có không ít tay quản lý thuộc địa đắc lực.
Chẳng hạn như Ấn Độ, nơi góp sức nhiều nhất, bỏ công nhiều nhất.
Nước Anh dựa vào tiền bạc, thậm chí cả binh lính Ấn Độ để phát động chiến tranh, mở toang cánh cửa phương Đông…
Trước đây, Trương Hy Mạnh từng cùng Chu Nguyên Chương bàn chuyện dựng nên một đế quốc rộng lớn hơn nhà Nguyên. Chỉ có như vậy mới xứng với lần trỗi dậy thứ ba của Hoa Hạ. Lời thì đã nói ra, nhưng đến lúc thực hiện, nếu chỉ biết đem quân đánh ra ngoài, chiếm thành đoạt đất, thì xin lỗi, dù có liều cả mạng sống, chuyện không làm nổi vẫn là không làm nổi.
Không đổi mới được thể chế, giới hạn cao nhất cũng chỉ đến đời Hán, đời Đường và buổi đầu nhà Minh, chẳng thể khác đi.
- Lý huynh, theo ta thấy, nhiều vùng đất xa xôi của những dân tộc ngoài Trung Nguyên trông thì hoang vu, nhưng cũng không hẳn chẳng có giá trị gì. Đã có người ở đó duy trì được sự cai trị, tức là nơi ấy có thể sáp nhập vào bản đồ quốc gia. Vấn đề là phải dùng cách nào mới kiểm soát được những nơi đó. Nếu vẫn chỉ áp dụng cách làm của Trung Nguyên thì chắc chắn không được. Ta muốn Chu Anh đến Lĩnh Nam thử nghiệm, là để tìm ra một mô hình mới. Có kinh nghiệm từ Lĩnh Nam rồi, sau này ở Tây Vực, Mạc Bắc, thậm chí những vùng xa hơn nữa, chúng ta cũng có thể tìm được cách thích hợp để đưa họ vào bản đồ. Nói cho cùng, đây là việc chúng ta phải ra sức tìm tòi.
Lý Thiện Trường nhíu mày, vẫn còn bối rối:
- Tể tướng Trương, những điều ấy ta đã hiểu. Nhưng ta không rõ, nếu ngài đã nghĩ như vậy, sao không thể làm ngay dưới quyền chúa công? Cứ khăng khăng chia ruộng, không thể thuận theo tình hình bên dưới mà tìm cách khác hay sao?
- Không thể! Trương Hy Mạnh đáp. Trung Nguyên chỉ có bấy nhiêu người, bấy nhiêu đất… Mấy nghìn năm qua, điều gì giúp nước hưng thịnh, điều gì khiến nước mất, đều đã viết rành rành! Không ngăn kẻ giàu chiếm ruộng đất là con đường chết. Bất cứ cách làm mới nào cũng có thể kéo theo hậu quả đáng sợ. Xử lý không khéo, thiên hạ sẽ đại loạn! Thật ra ta khá đồng tình với cái khôn ngoan của giới sĩ đại phu. Họ cho rằng lấy ruộng đất làm gốc để giữ gia nghiệp, dùng buôn bán để làm giàu. Nghĩa là cày ruộng, đọc sách mới là nền tảng. Theo ta, phép chia ruộng ở Trung Nguyên chính là gốc rễ, là nền tảng của chúng ta.
- Giữ được thể chế này, quốc gia sẽ có một nền móng vững chắc, ít ra cũng không đến nỗi tệ hại. Trên nền móng ấy, chúng ta có thể tìm thêm những con đường khác. Mỗi con đường tìm ra đều sẽ tạo nên ảnh hưởng lớn. Còn nếu thất bại… tổn thất cũng chẳng quá nặng, vẫn có thể thu xếp ổn thỏa. Lý huynh thấy sao?
Lý Thiện Trường im lặng hồi lâu, lòng dạ cuộn trào.
Đại cục mà Trương Hy Mạnh vạch ra khiến người ta sáng bừng mắt. Cách làm ấy quả xứng tầm mưu tính cho cả đất nước, khiến hắn phải tâm phục khẩu phục. Bỗng nhiên, Lý Thiện Trường nhận ra một chuyện:
- Tể tướng Trương, ngài nói muốn thử nghiệm cách làm mới ở Lĩnh Nam. Có thể tiết lộ đôi chút cho ta biết ngài định làm thế nào không?
Trương Hy Mạnh cười:
- Có gì mà không thể nói? Ta còn đang định nhờ Lý huynh giúp sức. Ta nghĩ ở Lĩnh Nam có thể phát triển mạnh nghề buôn bán và thủ công nghiệp. Đất đai nào còn bỏ trống thì có thể dùng trồng những thứ khác ngoài lương thực, lại mở rộng việc buôn bán với bên ngoài… Tóm lại, chỉ cần thích hợp thì chẳng có gì không thể làm.
Ánh mắt Lý Thiện Trường khẽ lay động, chẳng mấy chốc đã sáng rực lên. Hắn nghe hiểu rồi: Trương Hy Mạnh định đến Lĩnh Nam kiếm một món hời lớn!
Nghĩ thêm một chút, hắn cũng hiểu vì sao Chu Anh được phái đến đó.
Chuyện này chỉ có Chu Anh đứng ra làm mới không khiến người ta sinh lòng nghi ngờ, mới có thể mạnh tay thực hiện. Đổi sang người khác, chẳng ai làm nổi!
Bởi đây là việc mở đường chưa từng có!
Chỉ người như Chu Anh, có Chu Nguyên Chương, Mã hoàng hậu và Trương Hy Mạnh cùng đứng sau chống lưng, có cả ba vị trời ấy bảo vệ, mới có thể yên tâm làm tới. Thiếu một người cũng không được!
Rất có thể chuyến đi Lĩnh Nam sẽ vừa kiếm được tiền, vừa mở ra một con đường công danh.
Tim Lý Thiện Trường bỗng đập thình thịch.
Lão Lý hiện giờ đã thành danh, có tước vị được truyền đời, lại đứng đầu trăm quan trên danh nghĩa. Hắn chẳng còn mong cầu gì cho bản thân.
Công danh lưu sử, Lý Thiện Trường cũng chẳng mấy để tâm.
Điều hắn lo nghĩ hơn cả là con trai. Lý Thiện Trường rất mong con mình có tiền đồ, được sống sung túc. Hắn cũng hiểu rằng nếu con trai chỉ dựa vào bóng mát của cha, làm một vị quốc công, thì cũng chẳng thể lập nên thành tựu gì ghê gớm. Chuyện trở thành tướng tài hay tể tướng thì khỏi cần nghĩ tới.
Vì vậy, còn phải giúp con trai nên người. Ít nhất, hắn phải kết giao được với một nhóm bạn bè, sau này có thể đỡ đần lẫn nhau, giữ gìn cơ nghiệp nhà họ Lý… Trùng hợp thay, chuyến đi Lĩnh Nam là cơ hội tốt để vừa có danh vừa có lợi.
- Tể tướng Trương… Lý Thiện Trường sốt sắng nói. Tây Bình hầu là con nuôi của chúa công, vậy mà còn chẳng ngại hiểm nguy, đích thân dẫn quân đến Lĩnh Nam. Ta cũng muốn cho con trai mình đến đó. Ngài thấy thế nào?
Quả là người thông minh, lão Lý hiểu chuyện thật.
Trương Hy Mạnh cười:
- Lý huynh, hay cứ để cháu ta thi khoa luật trước đã? Huynh thấy thế nào?
- Phải… phải phải! Lý Thiện Trường cười tươi, lòng nhẹ nhõm hẳn. Hắn kéo Trương Hy Mạnh lại gần, hạ giọng nói: Ta biết Cục Độ Chi đang điều tra bộ Hộ. Bên ta cũng đang tra xét. Còn Nguyễn Hoằng Đạo thì khó nói. Dẫu sao hắn cũng là cựu thần từ trước khi vượt sông. Chưa nắm chắc, ta không dám tùy tiện ra tay. Nhưng viên thị lang Trịnh Sĩ Nguyên thì xưa nay to gan, tiếng tăm cũng chẳng tốt đẹp gì.
Lý Thiện Trường dừng lời. Nhưng chẳng cần nói thêm nữa.
Cuộc trao đổi đã thành, lão Lý bắt đầu đem người ra đổi lấy lợi ích.
Trương Hy Mạnh vui vẻ trở về phủ, rồi gọi Quách Anh đến. Hắn còn sai Giang Nam vất vả một chuyến, đến nhà Trịnh Sĩ Nguyên xem viên thị lang bộ Hộ này đã tham ô được bao nhiêu tiền.