Ba ngày sau, Chu Nguyên Chương mặc chiến giáp, khoác long bào, giắt trường kiếm, đứng thẳng người ngẩng cao đầu hướng về phía biển Nhai Sơn. Phía sau lão Chu, từ văn võ bá quan, các bậc túc nho danh tiếng cho đến quân dân tướng sĩ cùng dân chúng Lĩnh Nam, tổng cộng có tới hơn hai vạn người tề tựu đông đủ.
Đây có lẽ là lần tập trung đông người nhất tại nơi này kể từ trận chiến Nhai Sơn cách đây tròn một trăm năm.
Cờ xí giăng ngang trời đất, trống chiên rền vang, khí thế nghiêm trang lẫm liệt.
Ngoài cờ hoa trên bờ, ngoài vịnh biển còn neo đậu ba mươi chiến thuyền lớn do Ôn Thông Hải chỉ huy, mũi thuyền nào cũng bày đầy lễ vật trâu dê tế thần.
Trương Hy Mạnh đứng ở vị trí văn quan đứng đầu, y mặc quan phục màu đỏ thắm, đầu đội mão Lương quan, tay cầm hốt ngọc, đứng hầu bên cạnh Chu Nguyên Chương.
Gió biển thổi lồng lộng khiến vạt áo bay phấp phới, trông hắn hệt như đang đứng trên đầu sóng ngọn gió, mang theo khí thế rẽ nước đạp dòng.
Trải qua biết bao ngày tháng tranh luận và mổ xẻ, mọi việc cuối cùng cũng ngã ngũ.
Nhà Tống mất vì cả họa trong lẫn giặc ngoài, mà họa trong còn trầm trọng hơn giặc ngoài.
Dẫu rằng lúc vong quốc, triều đại ấy cũng để lại chút ít bi tráng hào hùng đáng để nhớ nhung, nhưng vẫn không thể không vạch trần phê phán.
Nhà Tống hậu đãi kẻ sĩ nhưng lại bạc đãi trăm họ. Đến lúc nước mất nhà tan, để lại chỉ là một nhúm sĩ phu cận thị, chỉ biết lo cho lợi ích của riêng mình, còn hàng triệu hàng vạn người dân áo vải thì tuyệt nhiên không cùng một lòng với nhà Tống. Thiếu vắng sự ủng hộ của nhân dân chính là nguyên nhân cốt tử khiến nhà Tống sụp đổ.
Ôn lại nỗi đau nhà Tống diệt vong, suy ngẫm về được mất xưa nay, bậc quân vương nắm quyền thiên hạ trước hết phải đặt trăm họ lên hàng đầu, thiết thực mưu cầu phúc lợi cho dân. Phải bảo đảm ruộng đất cho dân để dân đủ ăn, mở rộng trường học để dân biết chữ, phát triển trăm nghề để dân sung túc. Ngưng tụ lòng người của muôn dân thì giang sơn mới vững bền, xã hội mới dài lâu.
Ngoài việc chia đều ruộng đất, kiệt quyết không để cho hào cường chiếm đoạt điền sản, không để sĩ phu chà đạp hương lý, không để tông tộc trói buộc người dân. Vua chúa, quan lại, bách tính, tuyệt đối không được để tầng lớp sĩ tộc đứng giữa ngăn cách quan dân. Thiên sinh không mất lòng dân mới xứng là thiên tử, bách tính không phụ ơn vua mới có chỗ nương thân. Người trị vì thiên hạ phải đặt chữ công lên đầu. Kẻ chiếm đoạt hương thổ, ngoài mặt gọi là người một nhà nhưng thực chất chẳng khác gì sâu mọt, há có thể không đề phòng.
Mở trường học rộng rãi, mở khoa thi tuyển tài, quan lại cùng chung một nhịp, trên dưới thông suốt thì nước chảy mới không thối rữa, hàng ức vạn con dân cùng những kẻ có tài mưu lược mới có cơ hội cống hiến cho đất nước. Quốc gia không chỉ là của riêng hoàng đế mà còn là mái nhà chung của muôn dân.
Tổng cộng có gần hai mươi điều khoản được liệt kê, cấu thành cốt lõi của cuộc đại thảo luận lần này.
Thực ra ai cũng thấy rõ, trong số đó vẫn còn không ít điểm chưa được thấu đáo, nhiều vấn đề chỉ được nhắc qua loa chứ chưa có phương án thực thi cụ thể, tựu trung lại mới chỉ dừng lại ở mức nguyên tắc.
Thế nhưng dẫu chỉ là nguyên tắc, nó cũng đủ làm chấn động càn khôn, khiến người ta kinh ngạc đến nghẹn lời.
Đứng giữa đám đông, Lưu Tam Ngô cùng những người khác tim đập thình thịch, những ngày tranh cãi liên miên đã vắt kiệt sức lực thể xác lẫn tinh thần của họ. Đạo Khổng Mạnh mà họ vẫn dốc lòng bảo vệ, vào khoảnh khắc này coi như tan thành mây khói.
Thay thế vào đó là chủ trương lấy dân làm gốc do Trương Hy Mạnh đề xướng. Chủ trương này đã hoàn toàn khác xa tư tưởng lấy dân làm gốc của Nho gia. Quan điểm của Nho gia là đứng từ góc độ kẻ thống trị để ban ơn cho người dân, xem dân là gốc, bản chất vẫn chỉ là một thứ giáo điều.
Còn thuyết dân bản của Trương Hy Mạnh lại coi nhân dân là gốc rễ của quốc gia. Trên nền tảng đó, người dân được hưởng các quyền lợi về ruộng đất, giáo dục và đường sá, đồng thời với tư cách là một phần của đất nước, họ được tham gia trực tiếp vào việc quản lý và vận hành giang sơn.
Biến bị động thành chủ động, địa vị tự khắc khác biệt một trời một vực.
Ngẫm sâu hơn nữa, người ta sẽ nhận ra bộ chủ trương này của Trương Hy Mạnh thực chất đã đặt ra vô số yêu cầu khắt khe đối với hoàng đế, tuyệt đối không phải là thứ thuyết thiên nhân cảm ứng dọa dẫm vua chúa mơ hồ ngày trước, mà toàn là những điều thiết thực.
Những chủ trương này may ra chỉ có thể đưa ra bàn bạc vào thuở khai triều lập quốc, lại thêm việc gặp được một kẻ cuồng công trạng, thương dân như Chu Nguyên Chương mới dám làm.
Thực ra Chu Nguyên Chương cũng từng cân nhắc, nếu cứ làm thế này, đời con cháu sau này liệu có còn ngự trị nổi thiên hạ, liệu có bị quyền lực tuột khỏi tay hay không. Nhưng xét ở một góc độ khác, đời con cháu sau này lẽ nào không xuất hiện những kẻ hôn quân vô dụng hay sao?
Ví như nếu rơi vào cảnh ngộ như vị thiếu đế thời Tống, nhảy xuống biển tự vẫn ở Nhai Sơn, há chẳng phải càng thê thảm hơn sao?
Trong lịch sử, vì lo sợ con cháu quậy phá lung tung, Chu Nguyên Chương từng trao cho Lục khoa quyền bác bỏ tấu chương, mục đích chính là để kiềm chế sự lộng quyền của thiên tử.
Giờ nhìn lại, cách đó chẳng qua cũng chỉ là thêm chút bảo hiểm cho triều đình mà thôi.
Nói tóm lại một câu, nước đi lần này của Trương Hy Mạnh xem như đã chiếm trọn thiên thời địa lợi nhân hòa.
Đem so với hai ngàn năm lịch sử, e rằng chẳng tìm được người thứ hai.
Không còn nghi ngờ gì nữa, đây chính là khoảnh khắc huy hoàng nhất của Chu Nguyên Chương, và đồng thời cũng là thành công rực rỡ của Trương Hy Mạnh.
Dâng rượu!
Trương Hy Mạnh cất cao giọng hô lớn.
Chu Nguyên Chương lần lượt rót ba chén rượu đầy xuống đất trời.
Dâng tế vật!
Binh lính Củng Vệ Ty lần lượt bưng lên các mâm tế, thủy thủ trên thuyền cũng hành động, thả trâu dê xuống biển.
Dâng hương!
Chu Nguyên Chương cắm ba nén hương to bằng ngón tay vào vạc đồng.
Làm xong xuôi mọi nghi thức, cuối cùng cũng đến khoảnh khắc được mong chờ nhất. Trong tay Chu Nguyên Chương đang nâng một bức văn tế vừa nhận từ tay Trương Hy Mạnh, sẵn sàng cất tiếng đọc.
Mọi người ai nấy đều vươn dài cổ, nhất là những kẻ đứng ở hàng đầu, hận không thể chồm lên tận nơi xem rốt cuộc lão Chu viết cái quái gì trong đó.
Dẫu sao nhà Triệu Tống cũng đã bị mắng cho tơi bời hoa lá, vào lúc này ngươi còn có thể viết ra được thứ gì nữa?
Đào mồ cuốc mả lên chắc?
Điều khiến tất cả ngỡ ngàng là khi Chu Nguyên Chương vừa mở cuộn văn tế ra, cái tên đầu tiên được nhắc đến lại là Trần Thắng, Ngô Quảng: - Từ sau khi giương cao ngọn cờ nghĩa ở Đại Trạch Hương, các bậc hào kiệt qua các đời bất bình thì lên tiếng, nghĩa sĩ Trung Nguyên chưa từng dứt đoạn... Vua chúa nhà Tống dẫu chấm dứt được thời kỳ loạn lạc Ngũ Đại, trị thế có công, nhưng lại dung túng cho nạn thu gom ruộng đất, khiến trăm họ lầm than. Hơn trăm năm trời, số người đứng lên khởi nghĩa đếm sao cho suể.
- Lại thêm sau biến cố Tĩnh Khang, người Kim giày xéo Trung Nguyên, sơn hà tan rợ, trăm họ lầm than... Dù chỉ là kẻ dã nhân chốn thôn dã, nghĩa sĩ chốn cỏ tranh, cũng phẫn nộ vùng lên kháng cự giợ Hồ. Trương Vinh ở Lương Sơn, đại thắng ở đầm Co Nhỏ, tiếng tăm lừng lẫy thiên hạ. Triều đình hay chốn thôn quê, đâu đâu cũng có những u hồn bất khuất. Chỉ tiếc nhà Triệu Tống cúi đầu nghị hòa, đánh trăm trận thua cả trăm, để rồi giặc Mông Cổ tràn xuống nam, cơ nghiệp nhà Tống đứt đoạn tại Nhai Sơn.
- Thế nhưng triều Tống dẫu bại, lòng người vẫn chưa chết...
Nói đến đây, giọng Chu Nguyên Chương bỗng cất cao vút khiến các đại thần đứng gần cũng phải giật mình thon thót. Phần then chốt sắp đến rồi, cái họ chờ đợi chính là đây!
- Dân vùng Phúc Kiến là Trần Điếu Nhãn, vào năm Chí Nguyên thứ mười đã dựng cờ khởi nghĩa chống Nguyên, binh mã có lúc lên tới mười vạn người, thiên hạ chấn động. Năm trước vừa là trận thua ở Nhai Sơn, là thời điểm nhà Tống diệt vong, thì năm sau trăm họ đã vùng lên kháng Nguyên, ai dám bảo Trung Hoa mất nước?
Nghe đến đây, đám đông ai nấy lạnh sống lưng, hóa ra trận Nhai Sơn chỉ làm mất đi giang sơn nhà Triệu Tống chứ nào phải mất đi thiên hạ Trung Hoa.
Ý tứ này quả thực vô cùng tuyệt diệu!
- Năm Chí Nguyên thứ hai mươi, bách tính Phúc Kiến là Hoàng Hoa phất cờ khởi nghĩa, đề hình thiêt ty Chiết Đông họ Ngô cũng dấy binh hưởng ứng. Đất Quảng Đông có nghĩa sĩ Âu Nam Hỷ, Lê Đức cũng dựng đứng đại kỳ... Đến năm Chí Nguyên thứ hai phần tư, Chung Minh Lượng khởi nghĩa, binh mã có lúc đạt tới hai mươi vạn người khiến triều đình nhà Nguyên khiếp vía... Năm Nguyên Trinh thứ hai, dân chúng Cám Châu là Lưu Quý khởi nghĩa. Năm Hoàng Khánh nguyên niên thời Nguyên Nhân Tông, Ninh Đô Thái Cửu Cửu khởi nghĩa... Năm Chí Trị nguyên niên thời Anh Tông, bách tính Thiểm Tây khởi nghĩa... Năm Chí Nguyên thứ tư, tăng nhân Viên Châu là Bành Oánh Ngọc cùng đồ đệ Châu Tử Vượng khởi nghĩa! Năm Chí Tỉnh thứ tám, Phương Quốc Trân khởi nghĩa! Năm Chí Tỉnh thứ mười một, Hàn Sơn Đồng, Lưu Phúc Thông khởi nghĩa! Năm Chí Tỉnh thứ mười hai, người Hào Châu là Quách Tử Hưng khởi nghĩa! Cùng năm ấy, người Hào Châu là Chu Trùng Bát, sau đổi tên là Nguyên Chương, gia nhập nghĩa quân, chống lại nhà Nguyên bạo ngược!
Nói tới đây, Chu Nguyên Chương hơi dừng lại, ngước nhìn quần thần bên dưới, ai nấy đều trợn mắt kinh hãi!
Riêng Lưu Tam Ngô và nhóm người của lão thì há hốc miệng, lâu không dám khép lại.
Cái... cái này cũng là lời mà một vị hoàng đế có thể thốt ra sao?
- Từ khi quân Nguyên tràn xuống trung nguyên, nghĩa sĩ thiên hạ lớp lớp tiếp nối, như những đốm lửa nhỏ chưa từng tắt ngấm. Cho tới khi bùng nổ cuộc khởi nghĩa Khăn Đỏ, triều đình nhà Nguyên lung lay như gió trước bão. Nguyên Chương với tư cách là thủ lĩnh nghĩa quân, đứng trước vùng đất vong quốc Nhai Sơn, tế cáo trời đất sông núi rằng: Nhà Tống mất, nhưng Trung Hoa chưa vong; vua Tống có thể chết, sĩ phu có thể hàng, nhưng con dân Trung Hoa thì không thể nhục, ý chí Trung Hoa thì không thể cướp đi!
- Anh hùng hào kiệt trước sau tiếp nối, đấu tranh không ngừng, để rồi có được thành tựu như ngày hôm nay. Nhà Nguyên sụp đổ đến nơi, chính là ngày Trung Hoa phục hưng!
- Nguyên Chương đứng nơi này, tế cáo trời đất, tưởng nhớ quá khứ, khích lệ nhân dân. Ngày sau nhất định đuổi sạch giợ Hồ, khôi phục Trung Hoa, thề chí không dời, lòng này sắt đá!
Lão Chu vừa dứt lời, trong đám đông, Đinh Phổ Lang, Phó Hữu Đức, Lý Phổ Thắng, Trâu Phổ Thắng mấy kẻ ấy sớm đã quỳ rạp xuống đất, khóc không thành tiếng.
- Bành tổ sư, Châu sư huynh, các vị sư huynh, linh hồn nơi chín suối có thể nhắm mắt rồi!
Những nghĩa quân Khăn Đỏ và tướng sĩ Hoài Tây còn lại cũng đồng loạt quỳ một chân xuống, nghẹn ngào rơi lệ.
Đáng đời lắm!
Bọn họ rốt cuộc đã không theo nhầm người!
Trong đám đông ấy có một tráng sĩ tay vẫn đang mang gông cùm, hắn lặng lẽ ngắm nhìn Chu Nguyên Chương ở phía trước, ngẫm nghĩ hồi lâu rồi cũng quỳ sụp xuống. Hắn chính là Trương Định Biên!
Họ Chu kia, mẹ kiếp ngươi ăn nói khéo quá khiến lão tử đành phải quỳ!
Bài văn tế này của Chu Nguyên Chương quả thực vượt xa mấy bài trước. Dẫu nhìn qua có thể thấy mạch tư tưởng hoàn toàn xuyên suốt, ví như đoạn trên từng nhắc đến bản chất của Trung Hoa nằm ở ý chí bất khuất.
Nhưng phải đến khi bài văn tế này cất lên, hắn mới chính thức tuyên bố với thiên hạ rằng: Chu Nguyên Chương không hề kế thừa pháp thống của nhà Triệu Tống, cũng chẳng màng gì đến cái gọi là pháp thống của nhà Nguyên.
Hắn kế thừa cuộc đấu tranh bất khuất từ xưa đến nay của bách tính Trung Hoa... Đặc biệt là từ khi nhà Nguyên dựng lên, dẫu nhà Tống có sụp đổ nhưng lòng người vẫn chưa chết, Trung Hoa vẫn còn sống mãi.
Bất kỳ vị hoàng đế nhà Nguyên nào cũng phải đối mặt với những cuộc khởi nghĩa, dăm vạn hay dấy lên mấy chục vạn người... Những kẻ phiến loạn chẳng ai thèm nhớ tên trong sử sách ấy cuối cùng đã nhào nặn nên cuộc đại khởi nghĩa Khăn Đỏ làm rung chuyển đất trời.
Thiết kỵ nhà Nguyên có thể đánh bại nhà Tống, có thể thu phục sĩ phu, duy chỉ có lòng người là không tài nào khuất phục nổi.
Chính nhờ nguồn khí thế này mới có ngày hôm nay!
Ta dựng nước xưng đế, chẳng cần đến sự ủng hộ của đám sĩ phu, càng chẳng cần ngòi bút hoa mỹ hay những lý lẽ biện kinh chứng minh chính thống của các người.
Cái ta dựa vào chính là hàng ức vạn trăm họ, dựa vào ý chí chiến đấu không bao giờ khuất phục!
Đến tận lúc này, Lưu Tam Ngô mới thật sự vỡ lẽ rằng Chu Nguyên Chương hoàn toàn không cần sự tôn sùng của kẻ sĩ, hai bên từ nay chẳng còn là mối quan hệ hợp tác nữa.
Hay nói đúng hơn, bắt đầu từ khoảnh khắc này, cái gọi là giai cấp sĩ nhân kia xem như trôi theo dòng nước.
Thứ còn lại chỉ là những viên quan lại bình thường phò tá quân vương trị vì thiên hạ mà thôi.
Thật không can tâm chút nào!
Sao lại thế này cơ chứ?
Hay là cứ dứt áo ra đi cho rồi, làm một kẻ nhàn vân dã hạc, vui thú tuổi già chốn sơn lâm... Ý nghĩ vừa né lên trong đầu, nào ngờ đâu, mấy vạn quân dân bỗng đồng thanh hô lớn vạn tuế, âm thanh chấn động mây xanh, sóng biển dập dờn.
Đôi chân Lưu Tam Ngô khụy xuống, đành phải quỳ lạy... Hắn dốc hết sức lực cất giọng hô vang vạn tuế, thậm chí âm thanh còn át cả mấy người xung quanh.