Trương Hy Mạnh và Chu Nguyên Chương ngồi lặng trên chỏm đá vươn ra biển, phóng mắt nhìn ngọn sóng bạc đầu cuồn cuộn ngoài xa. Giữa đất trời lồng lộng, hai bóng người nhỏ bé tựa hồ lọt thỏm vào hư không.
Thế nhưng, hai con người nhỏ bé ấy lại đang bàn về một chuyện tày trời.
- Chủ công, sau đại thắng Hồ Cục, chủ công từng hỏi tôi làm thế nào để xứng với đạo của bậc đế vương, quang minh chính đại ngồi lên ngai vàng thiên hạ. Khi ấy, tôi đã khuyên ngài nam tiến về Nhai Sơn, vừa để chôn cất triều đại nhà Tống, vừa để đặt mòn vữa nền móng cho một triều đại mới. Tôi cũng đã viết bài văn này để bày tỏ suy nghĩ của mình. Thế nhưng hôm nay, đứng trước bãi chiến trường cổ xưa này, đứng ngay nơi chôn vùi giang sơn họ Triệu, trong lòng tôi lại nảy sinh những ý định khác. Thay vì bàn xem ngài làm sao để ngự trị thiên hạ, chi bằng chúng ta hãy bàn về đất nước được dựng nên sắp tới rốt cuộc phải hình thành như thế nào!
Kẻ sĩ vốn phải có lòng yêu nước, mà hạt nhân của câu nói ấy nằm ở chỗ thế nào là kẻ sĩ, và đất nước rốt cuộc là gì...
Chu Nguyên Chương nhíu mày, trầm ngâm suy tính. Trong đầu hắn có vô vàn câu trả lời, nhưng đến thời khắc này, hắn lại chẳng thấy đáp án nào thực sự thỏa đáng đành ngậm ngùi đáp: - Xin tiên sinh chỉ giáo cho.
- Chủ công, chúng ta hãy nhìn lại những triều đại trước đi... Từ thời Tần Hán đến nay, nhất là khi Nho gia trở thành học thuyết thống trị, thiên hạ này vẫn luôn là cảnh thiên tử ngồi cao chót vót trên ngai cửu ngũ, dựa vào sự ủng hộ của một nhúm kẻ sĩ để cai trị muôn dân. Trong khi đó, chín phần mười bách tính ngoài kia lại sống u mê lầm lũi, hoàn toàn bị đám sĩ phu thao túng. Một người, mười người, trăm người... Mô hình nhà nước xưa nay vẫn mãi là thế.
Một người tự nhiên là thiên tử, mười người chính là đám sĩ phu, còn trăm người là bách tính chốn dân gian... Có thể có chút chênh lệch, nhưng ý nghĩa cốt lõi thì tuyệt đối chính xác.
Chu Nguyên Chương lẩm bẩm: - Sĩ phu nắm thóp bách tính. Nếu có ai hứa hẹn giữ vững địa vị cho họ, đám người ấy sẵn sàng quay sang phò tá chủ mới. Ngược lại, dẫu phải tàn hại lê dân để củng cố ghế ngồi, bọn chúng cũng chẳng ngần ngại làm tới cùng. Nghe tiên sinh phân tích, ta nhìn lại sự sụp đổ của nhà Tống, tự khắc vỡ lẽ. Nước mất nhà tan, đến bước đường cùng mà chúng vẫn mang theo ngần ấy cung nữ, thái giám để duy trì thể diện triều đình, giữ lấy cái gọi là phong độ sĩ phu. Cho đến chết bọn chúng vẫn không chịu nhìn thẳng vào hiện thực, không chịu cúi mình xuống để nương tựa vào nhân dân, ngưng tụ sức mạnh vạn dân mà chống giặc phục quốc... Chưa hết, trong trận chiến quyết định cuối cùng, chúng lại dại dột xích thuyền vào nhau, không thèm chiếm lấy cửa biển thoát thân. Bọn chúng sợ đám bách tính bên dưới nhân cơ hội tháo chạy. Đề phòng bách tính rốt cuộc vẫn quan trọng hơn đối phó kẻ thù, đó mới là nguyên nhân khiến nhà Tống vong quốc!
Lão Chu ngẩng phắt đầu lên, cười lớn: - Tiên sinh, lần này ta đúc kết không sai chứ?
Trương Hy Mạnh đáp: - Chủ công anh minh, những lời này thực sự sắc bén thấu tận xương tủy. Tôi cho rằng cứ đi ngược lại cách làm của nhà Tống, ắt việc lớn sẽ thành. Đáp án mà chủ công hằng tìm kiếm, ngỡ như đã bày biện ngay trước mắt rồi đấy thôi.
Chu Nguyên Chương đứng phắt dậy, hít sâu một hơi gió biển mặn mòi. Lòng hắn dâng trào như con sóng ngoài khơi, để rồi cuối cùng bật lên một tiếng thở dài: - Thật ra từ lúc bắt đầu, đáp án đã có sẵn rồi!
Trương Hy Mạnh sững sờ, đoạn gật đầu mạnh mẽ tỏ ý hoàn toàn đồng tình.
Quả thật, đáp án vẫn nằm yên ở đó, chỉ chờ có người vạch trần lớp màn che.
Mà Chu Nguyên Chương chính là kẻ thích hợp nhất, hắn có tư cách hơn bất cứ ai. Dù sao hắn cũng là chủ nhân tương lai của quốc gia này, đất nước dưới sự thống trị của hắn sẽ ra sao, tự khắc phải do chính miệng hắn trả lời.
Từ Nhai Sơn trở về nơi ở, Chu Nguyên Chương cho lui hết tả hữu, kể cả Trương Hy Mạnh. Hắn thu lại tâm thần, ngồi ngay ngắn trước bàn làm việc, đắn đo suy tính hồi lâu rồi cuối cùng cũng nhấc bút lên.
Chu Nguyên Chương muốn viết gì đây?
Hắn nghĩ đến Hào Châu, nghĩ đến những ngày tháng mới khởi nghiệp. Khi ấy quân Nguyên vây hãm, thành Hào Châu nguy ngập trong gang tấc. Chính nhờ quân dân Hào Châu đồng tâm hiệp lực, lớp lớp người đi trước kẻ theo sau, liều mình tử chiến mới giữ nổi thành trì.
Chu Nguyên Chương vẫn nhớ như in tên tuổi từng người ngã xuống trên sa trường, gương mặt bọn họ tựa hồ đang hiện rõ trước mắt, vẫn mòn mỏi chờ đợi một mệnh lệnh từ hắn.
Sau Hào Châu, hắn bước lên con đường tự lực cánh sinh.
Hoằng Tiản Sơn, thành Trừ Châu, đối mặt với hàng chục vạn đại quân triều Nguyên ép sát như núi thái sơn đè đỉnh, lại nhờ vô số bách tính hậu thuẫn cùng nguồn tiền lương sung túc mới giúp hắn vượt qua cơn nguy kịch lớn nhất.
Kế đó là vượt sông, chiếm Kim Lăng, chinh chiến bốn phương, củng cố thế lực. Mỗi bước đi đều như thế, nếu không có sự ủng hộ của bách tính, nào có cơ hội ngày hôm nay?
Ngược lại, quân nhà Chu đã làm được những gì?
Ngay từ thuở ban đầu, việc cần làm là tiêu diệt hào cường, chia đều ruộng đất. Nâng cao khẩu hiệu đuổi giặc Hồ, phục hưng Trung Hoa, đưa ra cương lĩnh khởi nghĩa lần thứ ba, cho đến việc cấp ruộng đất cho phụ nữ và đẩy mạnh việc học. Những việc làm của quân nhà Chu chính là liên tục mang lại lợi ích thiết thực cho bách tính đã hết lòng ủng hộ mình.
Quân nhà Chu và bách tính vốn dĩ gắn bó như cá với nước.
Mà từ lâu, Trương tiên sinh từng giảng giải, sứ mệnh của thiên tử chính là chia đều ruộng đất và duy trì công lý.
Đến nước này, quả thực đã đi đến bước ngoặt ấy, chẳng còn gì phải do dự nữa.
Thiên tử cùng vạn dân chung hưởng thiên hạ, vậy đất nước tương lai nhất định phải có một phần thuộc về người dân.
Chỉ có làm như thế mới dứt khoát giã từ quá khứ, đi hoàn toàn một con đường khác với nhà Tống.
Đã bảo bách tính cũng có một phần, vậy thì phải thực hiện thế nào đây?
Chỉ nói suông ngoài miệng thôi sao?
Rõ ràng là không được. Bách tính có phần trong đó, trước hết phải là chuyện chia ruộng đất. Đất đai là của quốc gia, bách tính được hưởng một phần ruộng đất, tự nhiên họ chính là người của quốc gia ấy.
Kế đến, phải cho con em bách tính cơ hội đi học, để những kẻ thông tuệ trong dân gian có thể bước vào quan phủ làm quan, phò tá triều đình trị quốc an dân.
Nhờ có giáo dục phổ cập, trao cơ hội cho tất cả mọi người, tự khắc quốc gia và bách tính sẽ đồng cam cộng khổ, gắn bó máu thịt với nhau.
Vận mệnh của một con người, vận mệnh của một quốc gia, vào khoảnh khắc này đã cùng vang lên một tiếng cộng hưởng!
Chu Nguyên Chương hoài niệm không ngừng về chặng đường quật khởi của mình, suy ngẫm về sự tương tác giữa hắn và bách tính, nghĩ về tương lai... Bút bay giấy múa, những điều ấp ủ trong lòng nay hóa thành con chữ trên trang giấy.
Một cảm giác sảng khoái khó tả tràn ngập lồng ngực.
Chu Nguyên Chương cuối cùng cũng thấu hiểu niềm vui của Trương Hy Mạnh!
Đúng vậy, những năm qua Trương Hy Mạnh viết biết bao bài văn, giãi bày tư tưởng của mình, rồi biến thành sách lược mang đi thi hành, được bách tính thừa nhận... Hóa ra cảm giác thành tựu này thú vị hơn nhiều so với cái gọi là chém giết quyết đoán ngoài chiến trường.
Bảo sao Trương tiên sinh đắm chìm trong đó mãi chẳng tài nào dứt ra được!
Lão Chu viết liền một mạch suốt cả đêm trắng mà tinh thần vẫn phơi phới, hứa hẹn chỉ muốn viết thêm một đêm nữa... Tiếc thay, chữ nghĩa trong bụng lão Chu có hạn, kho tàng văn chương đã cạn kiệt.
Vẫn phải tìm Trương tiên sinh thôi, phải đúc kết ra sao mới chuẩn xác đây?
Lão Chu mang bản thảo của mình đến tìm Trương Hy Mạnh.
- Xin tiên sinh xem qua!
Đột nhiên, lão Chu lại có cảm giác như thuở hàn vi nộp bài tập cho thầy giáo phê duyệt ngày nào.
Trương Hy Mạnh nâng niu tập bản thảo, đọc lướt qua với tốc độ cực nhanh.
Càng đọc hắn càng kinh ngạc, càng đọc càng mừng vui khôn tả... Thật ra Chu Nguyên Chương đã hoàn toàn thoát khỏi cái vòng luẩn quẩn "nhận mệnh từ trời", đủ tư cách mở ra một triều đại hoàn toàn mới.
Đến bước này, phải tổng kết thế nào cho phải?
Sau khi đọc đi đọc lại trọn ba lần, Trương Hy Mạnh nhấc bút, viết thêm hai câu vào cuối bài văn do lão Chu chấp bút: Quân vương là biểu tượng cho sự đoàn kết của một nước, quần thần bách tính là thành viên bình đẳng tự nhiên của quốc gia ấy.
Viết xong, Trương Hy Mạnh đưa lại cho Chu Nguyên Chương.
Lão Chu lặng lẽ ngắm nhìn, trầm ngâm suy ngẫm suốt một khắc đồng hồ, cuối cùng mới nở nụ cười thỏa mãn, trút bỏ được gánh nặng ngàn cân.
- Quả nhiên vẫn là tiên sinh, nói nghe thấu triệt làm sao. Hai câu này đã thâu tóm trọn vẹn ý tứ mà ta muốn truyền đạt rồi. - Chu Nguyên Chương lại cảm thán: - Giờ phút này, ta cũng xem như ngộ ra rồi. Muốn ngồi lên ngai rồng, quang minh chính đại ngự trị thiên hạ, không phải vì ta đánh thắng bao nhiêu trận, không phải vì ta lập được công trạng hiển hách cỡ nào, cướp đoạt bao nhiêu lãnh thổ... Tất cả những thứ đó không phải quan trọng nhất. Truy gốc tìm nguồn, cái gốc của mọi vấn đề đơn giản là ta muốn làm một vị quân vương thế nào, và nên nhìn nhận quần thần bách tính ra sao mà thôi!
Trương Hy Mạnh vỗ tay cười lớn, tấm tắc khen ngợi.
- Chủ công đã ngộ đạo, thực sự là phúc lớn cho vạn dân!
Lão Chu cười khiêm nhường: - Ta nhìn thấu được những điều này, còn chẳng phải nhờ tiên sinh dạy bảo chu đáo hay sao! Sẵn dịp chúng ta đang bàn luận thế này, chi bằng cứ gom bài văn của ta cùng hai câu của tiên sinh giao hết cho bọn họ. Để mặc bọn chúng tranh cãi xem ta nói có lý hay không nào! Ha ha ha!
Chu Nguyên Chương cười vang sảng khoái. Bài viết trước đó của Trương Hy Mạnh đã đủ khiến người ta khiếp vía, hóa ra thứ mà lão Chu tự tay vắt óc nghĩ ra còn khủng khiếp gấp vạn lần!
Dẫu sao những gì Trương Hy Mạnh viết chưa chắc đã thực thi được một trăm phần trăm, nhưng bài văn này của Chu Nguyên Chương vừa ra đời, tư tưởng rò rỉ từ đó quả thực khiến người ta há hốc mồm kinh ngạc.
Xong đời!
Thực sự xong đời rồi!
Đám kẻ sĩ vẫn luôn miệng hô hào học thành văn võ nghệ, bán cho nhà đế vương.
Khổ nỗi vị đế vương này lại cực đoan quá thể!
Hắn chẳng thèm nghe lời khuyên nhủ của mọi người, cũng chẳng muốn ban ơn huệ đặc biệt gì cho đám sĩ phu. Trong mắt hắn, tất cả đều đối xử như nhau, ai nấy đều bình đẳng!
Chiêu này còn lợi hại hơn ngàn vạn lời Trương Hy Mạnh nói.
- Thế... thế này thì phải tính sao đây?
Đối mặt với bài văn mới ra lò, Lưu Tam Ngô hoàn toàn mất đi dũng khí tranh biện, tâm trạng chìm nghỉm tận đáy vực.
Dù trong phần chú thích của Trương Hy Mạnh, hoàng đế vẫn đứng ở vị trí chí cao vô thượng, nắm giữ quyền lực tuyệt đối. Thế nhưng vị thế chí cao vô thượng ấy hoàn toàn khác xa với luận điệu con trời hay thiên mệnh quy tâm thuở trước.
Trong một quốc gia mới mẻ, hoàng đế chỉ được xem như sợi dây liên kết để cấu thành đất nước, hưởng quyền lực cai trị bách tính mà thôi.
Còn bách tính với bách tính đều là những con người giống nhau, chẳng hề tồn tại sự khác biệt mang tính bản chất nào cả.
Chăm chỉ đọc sách, thông qua khoa cử để bước chân vào triều làm quan, trở thành kẻ sĩ.
Bản thân kém cỏi, vẫn có thể đặt hy vọng vào đời con cháu tiếp tục phấn đấu.
- Thượng vị, thượng vị khôi phục Trung Hoa, đức sánh kịp Tam Hoàng, công trạng vượt Ngũ Đế, là thánh nhân được thiên mệnh quy tụ, lòng người hướng về... Nếu chỉ đánh giá đơn giản thế này, e là... e là quá xem thường rồi chăng.
Chu Đồng bỗng ngẩng phắt đầu lên, cười nhạt: - Lão tiên sinh chẳng phải vẫn luôn tự nhận là bề tôi ngoại tộc đó sao? Sao nay lại thuận miệng gọi một tiếng thượng vị thế kia?
Gò má già nua của Lưu Tam Ngô đỏ lựng lên vì xấu hổ, đành hậm hực phàn nàn: - Các ngươi đều là bề tôi của Ngô Vương, chẳng lẽ cứ trơ mắt nhìn quyền uy rơi rụng xuống dưới thế kia sao?
Lúc này, Cao Khải cười lạnh: - Lão tiên sinh tốt hơn hết là đừng tốn sức nữa. Bọn ta nào thấy thượng vị bị tổn hại uy quyền gì đâu! Ngược lại, thượng vị đã định hình lại mối quan hệ vua tôi, giải thích rõ ràng cương thường luân lý, tái tạo trời đất, khai lập một quốc gia mới. Tính công xét đức, dư sức sánh ngang với bất kỳ minh quân thánh chủ nào trên đời!
Giang Kha hùa theo: - Quả đúng là vậy. Lần này thượng vị đã nói rõ dưới trướng quân vương, quần thần bách tính đều ngang hàng như nhau. Kẻ thực sự bị thiệt thòi xem ra chính là đám sĩ phu bọn ta mới phải!
Tên bán sách càng thẳng thừng châm chọc: - Đừng có diễn tuồng nữa! Các ngươi tôn sùng thiên tử chẳng qua chỉ muốn chia cắt vua và dân, rồi tha hồ bóc lột bách tính, vơ vét của cải chứ gì. Tâm địa các ngươi độc ác thật đấy!
Lưu Tam Ngô trừng trừng hai mắt giận dữ: - Ngươi... ngươi mới là kẻ đáng ghét!
Tên bán sách cười hô hố: - Nhìn xem, gấp gáp rồi kìa. Lão ta tức lộn ruột rồi kìa, chứng tỏ ta nói trúng tim đen! Thượng vị anh minh lắm thay!
Đám đông bùng nổ những tiếng cười giòn giã vui như trẩy hội. Đúng lúc ấy, có tiếng truyền lệnh vang lên: Ba ngày sau, tại bãi chiến trường cổ Nhai Sơn sẽ tổ chức đại lễ tế tự, có trọng sự cần tuyên bố...