Trương Hi Mạnh đã vạch trần dụng ý của chuyến đi, lại còn thẳng thừng tuyên bố rằng nền tảng pháp lý của triều đại mới bắt nguồn từ tinh thần kháng chiến của đông đảo quân dân bá tính, hoàn toàn không phải nối tiếp cái gọi là chính thống từ thời Tần, Hán, Tùy, Đường truyền lại. Lẽ đời vốn dĩ phải thế. Nhà Đại Tống đã mất tận ngoài Nhai Sơn, chẳng lẽ vào cái lúc này, lại phải đi công nhận sự chính thống của triều Nguyên hay sao?
Lưu Tam Ngô không tài nào thốt lên nổi những lời như vậy. Triều Nguyên vẫn đang sờ sờ ra đó, giờ này mà đi công nhận nhà Nguyên thì khác gì tự nhận cúi đầu xưng thần, đường này tuyệt đối không thể đi được.
Nhưng ngặt một nỗi, nếu thực sự làm theo những gì Trương Hi Mạnh vừa giảng, thì lịch sử mấy nghìn năm chẳng phải sẽ phải định hình lại từ đầu ngay tại đây sao? Mọi thứ của quá khứ sẽ bị ném tuốt vào kho đồ cổ, trở thành một đống hàng hóa mặc tình cho người ta bới móc, lựa chọn. Cho đến cả Khổng Mạnh thánh hiền cũng mất đi ánh hào quang tôn quý, biến thành những đối tượng có thể mặc sức bình phẩm, mổ xẻ.
Mấy chục năm đèn sách, hàng vạn học trò của đạo Khổng Mạnh rải khắp thiên hạ, lẽ nào lại cứ trơ mắt nhìn cảnh này xảy ra hay sao?
Chẳng lẽ không một ai chịu vùng lên chiến đấu một trận sống mái hay sao?
Rõ ràng là chẳng tìm nổi lấy một trang dũng sĩ như thế.
Bởi vì những kẻ thực sự can trường ấy, đã vùi thây ngay tại vùng biển Nhai Sơn trước mắt này rồi. Biển xanh trời thẳm, chôn vùi hai mươi vạn vong linh trung nghĩa, để rồi suốt một trăm năm qua, nơi đây chỉ còn lại tiếng sóng gầm gào.
Lưu Tam Ngô trầm ngâm hồi lâu, cuối cùng cũng gom lại chút dũng khí cuối cùng, trầm giọng nói:
- Trương tướng, có mấy chuyện, e rằng vẫn có thể bàn lại.
Nào ngờ Trương Hi Mạnh lại sảng khoái cười lớn:
- Lời này rất phải! Sắp tới, chúng ta cứ ở ngay Nhai Sơn này, nhìn thẳng vào chiến trường xưa, hứng gió biển, ăn hải sản, cùng nhau ngồi lại bàn chuyện thế sự một cách cởi mở, trăm nhà đua tiếng, để xem rốt cuộc phải làm thế nào mới là phải đạo!
Lưu Tam Ngô hoảng hốt biến sắc. Lại định tổ chức hẳn một màn trăm nhà đua tiếng ngay tại chốn này hay sao?
Liệu có tranh luận ra được ngô ra khoai gì không đây?
Hay lại chỉ là một đám lừa bịp, cố tình dựng lên để che mắt thiên hạ?
Trong lòng hắn đầy rẫy nỗi hoài nghi, thế nhưng vừa sang đến ngày hôm sau, mọi thứ đã được chuẩn bị xong xuôi. Toàn bộ câu chuyện về thời kỳ diệt vong của nhà Nam Tống, cùng với những bài viết của Trương Hi Mạnh, đã được biên soạn thành một tập sách nhỏ, một hơi cho phát hành liền ba nghìn bản. Không chỉ nhóm người của bọn họ, mà ngay cả các tướng sĩ trong quân cũng đều có trong tay mỗi người một bản.
Thậm chí, họ còn cắt cử người đi đến tận nơi giảng giải cho những ai chưa hiểu thấu đáo.
Trong thành Quảng Châu, đâu đâu cũng vang lên những tiếng bàn tán xôn xao.
Tuy chưa thể gọi là trăm nhà đua tiếng đúng nghĩa, nhưng cảnh tượng hàng vạn người cùng tranh luận thế sự quả thực vô cùng chấn động.
Trương Hi Mạnh hoàn toàn không phải đang nói đùa hay cố tình làm qua loa cho xong chuyện.
Hơn nữa, tụ hội ở chốn này lúc bấy giờ còn có một số lượng lớn các bậc danh gia vọng tộc trong thiên hạ.
Chưa cần bàn đến Trương Hi Mạnh, chỉ riêng Tống Liêm và Chu Thăng thôi, ai dám bảo bọn họ là kẻ vô học? Lưu Tam Ngô ở Lĩnh Nam mấy năm trời, bên cạnh cũng quy tụ không ít bậc đại nho tài ba.
Còn như Cao Khải, Từ Bôn, Trương Vũ và những người khác, chính là những đại diện ưu tú hàng đầu của lớp tài tử trẻ tuổi.
Bên cạnh đó, lại có thêm mấy trăm người vừa mới đỗ kỳ thi chuyên khảo về thương nghiệp. Bọn họ xuất thân từ muôn ngơi nghìn ngả, kiến thức góc nhìn mỗi người một vẻ, gom lại một chỗ quả thực giống như thiên lôi giáng xuống, náo nhiệt vô cùng.
Ngay lập tức có một nhóm lớn đứng lên mắng nhiếc nhà Đại Tống không tiếc lời, chỉ trích triều đại này tự chuốc lấy diệt vong. Rằng vào cái thời điểm nước sôi lửa bỏng mà vẫn còn mải mê đấu đá nội bộ, hèn nhát vô năng, có lỗi với tổ tông Viêm Hoàng, đúng là những tội nhân ngàn thu.
Bọn người như Cao Khải chính là đại diện tiêu biểu cho phái này. Hắn thậm chí còn làm liền một mạch mười bài thơ để mạt sát triều đại nhà Tống. Không những mắng cho hả dạ, hắn còn nhân tiện khoe khéo tài làm thơ xuất chúng của mình.
Thế nhưng ở phe ngược lại, đứng đầu là Lưu Tam Ngô cùng đồng bọn, vẫn cố gắng tìm cách nói giảm nói tránh cho nhà Tống. Nào là đã cố gắng hết sức, nào là do trời diệt nhà Tống chứ không phải vì tài kém sức tàn.
Đã qua cả trăm năm rồi, hà cớ gì cứ phải bới móc lỗi lầm của người xưa?
Họ bảo nhau hãy rộng lượng lên, bao dung lên, đã cất công đến đây rồi thì nên nói vài câu tốt đẹp, thắp nén nhang tưởng niệm người đã khuất thì có sao đâu?
Huống chi trong đó còn có những bậc trung thần như Lục Tú Vụ, Trương Thế Kiệt, lại có cả vị vua nhỏ tuổi cùng biết bao quân dân bá tính. Một quốc gia khi đã đi đến đường cùng mạt vận, ít nhiều cũng có sự bi tráng, khiến người ta cảm động rơi nước mắt.
Hai bên tranh cãi gay gắt chẳng ai chịu nhường ai, thế nhưng Trương Hi Mạnh cũng chẳng hề vội vàng đứng ra ngã ngũ. Ngược lại, hắn rất mong cuộc tranh luận này càng đi sâu càng tốt, kéo dài càng lâu càng tốt.
Tốt nhất là cứ cách một khoảng thời gian, mọi người lại mang ra ôn lại lịch sử, để đời sau không bao giờ quên đi quá khứ.
Chỉ có làm như vậy, người đời sau mới không giẫm lên vết xe đổ.
Bản thân Trương Hi Mạnh cũng chẳng phải ngồi không xem kịch vui. Hắn đã mời cả Chu Nguyên Chương cùng đồng hành đến thăm chiến trường Nhai Sơn, để cùng nhau nhìn lại trận chiến năm xưa dưới góc độ chiêm nghiệm.
Lão Chu vui vẻ nhận lời. Chuyện này thú vị hơn nhiều so với việc ngồi nghe một lũ vịt kêu quác quác cãi nhau.
Ngay cả Chu Anh cũng lon ton đi theo, nhất quyết không chịu bỏ lỡ cảnh tượng náo nhiệt này.
Khu di tích Nhai Sơn nằm cách phía nam thành Tân Hội một trăm dặm, tọa lạc ngay nơi cửa sông Châu Giang đổ ra biển, nằm giữa một vùng đảo chằng chịt rải rác. Đông Nhai Sơn và Tây Bình Sơn, hai ngọn núi kẹp lấy một con lạch nhỏ dẫn thẳng ra đại dương, chính là nơi thủy triều lên xuống ngày đêm, thế nên mới gọi là cửa biển Nhai Môn.
Từ Nhai Sơn đi về phía đông, vượt qua mấy hòn đảo nhỏ là lại bắt gặp một vùng biển rộng lớn, đó chính là biển Đinh Lăng Dương.
Đứng giữa chốn này, phóng tầm mắt ngắm nhìn trời nước bao la, núi cao biển rộng nhưng lại chẳng tìm nổi lấy một chỗ dung thân.
Đường cùng thế tận, vận số đã hết.
Triều đại Đại Tống, từ trung nguyên lùi về Lâm An, rồi từ Lâm An lùi tiếp đến Nhai Sơn, quả thực là đã không còn đường để lùi nữa. Hai mươi vạn quân dân bá tính cùng cung nữ thái giám, cứ thế tan thành mây khói ngay tại vùng biển này.
- Thưa tiên sinh, có phải đây chính là nơi mà vua tôi nhà Tống từng đóng quân vào những ngày cuối cùng không?
Chu Nguyên Chương chỉ tay về phía một vùng vịnh nhỏ ở phía tây Nhai Sơn, lẩm bẩm nói:
- Ngày trước, ông ngoại của ta cũng là một trong số những người có mặt ở đây đấy!
Trương Hi Mạnh gật đầu đáp:
- Theo sử sách ghi lại, vào thời điểm đó vua tôi nhà Tống vẫn còn trong tay hai nghìn chiến thuyền cùng hai mươi vạn người. Chỉ có điều, hơn một nửa số đó là văn thần, cung nữ và thái giám, còn những kẻ có khả năng chiến đấu thì chưa nổi một nửa. Trong khi đó, để tiêu diệt nhà Tống, triều Nguyên cũng đã điều động tới hai mươi vạn quân cùng hơn năm trăm chiếc thuyền lớn.
- Để chống lại quân Nguyên, vua tôi nhà Tống đã dùng xích sắt xâu chuỗi các chiến thuyền lại với nhau trong vùng vịnh này, rồi đặt chiếc long ân của vị hoàng đế nhỏ tuổi ở chính giữa.
Vừa nghe đến đây, lão Chu bỗng khựng lại. Hắn cực kỳ nhạy cảm với cụm từ "dùng xích sắt xâu chuỗi thuyền", chẳng phải cách đây không lâu, có một kẻ tên là Trần Hữu Lượng cũng vừa mới thua đến mức tụt cả quần vì chiêu này đó sao!
- Triều Nguyên đã dùng hỏa công để đánh hạ bọn chúng phải không?
Trương Hi Mạnh lắc đầu:
- Không có. Quân Tống đã trét một lớp bùn dày lên mạn thuyền, hơn nữa ngay mũi thuyền còn dựng những khúc gỗ lớn để ngăn chặn thuyền lửa của đối phương.
Lão Chu ngẩn người:
- Nói như vậy, vua tôi nhà Tống hình như vẫn còn chút đầu óc đấy chứ?
- Nhưng ngặt một nỗi họ lại không chịu chiếm lấy cửa biển để thoát thân, mà chỉ khư khư cố thủ trong vũng vịnh chật hẹp này. Kết quả là chỉ bảy ngày sau, nguồn nước ngọt cạn sạch, có những binh lính khát quá phải uống nước biển, nôn mửa liên tục rồi cứ thế mất mạng oan uổng.
Khuôn mặt Chu Nguyên Chương lại tối sầm lại. Đúng là không thể khen nổi nửa câu!
- Đây rõ ràng là một bước đường cùng, nhưng lại do chính tay vua tôi nhà Tống tự đẩy mình vào. Nhìn cách họ hành xử, ta thấy họ đâu có giống muốn đánh giặc để thắng, mà trông như đang tìm cách tự sát thì đúng hơn. Nhai Sơn chính là cái nghĩa trang mà bọn họ tự đào cho mình.
Trương Hi Mạnh đảo mắt nhìn quanh, dùng sức gật đầu tỏ ý không thể đồng tình hơn.
- Chúa công, nếu đổi lại là ngài, đối mặt với cục diện thế này, ngài sẽ phá giải bằng cách nào?
Chu Nguyên Chương ngẩn ngơ giây lát, đưa mắt nhìn vùng vịnh chật chội rồi phóng tầm nhìn ra tận ngoài khơi xa, cuối cùng thở dài:
- Ta có lẽ sẽ chọn cách tháo chạy! Dù sao nơi này cũng hoàn toàn không thích hợp để quyết chiến. Chỉ là ta vẫn thấy khó hiểu, rõ ràng Văn Thiên Tường đang liều mạng chiến đấu ở ngoài kia, thế mà bọn người này lại khoanh tay đứng nhìn không thèm cứu viện, trơ mắt nhìn Văn thừa tướng bị bắt sống. Đã thế lại còn cố chui đầu vào cái góc chết này, không biết đường tháo chạy để cho người ta một mẻ hốt gọn... Tiến lùi mất phương hướng, không biết đại cục, chẳng hiểu buông bỏ thế nào... Chẳng lẽ từ trên xuống dưới đều là một lũ ngốc hết hay sao?
Lão Chu đã thốt ra câu hỏi cốt lõi nhất trong suốt chuyến hành trình này, cũng chính là điều mà Trương Hi Mạnh ngày đêm trăn trở.
Vì sao đất nước lâm vào cảnh gian nguy, đến lúc sinh tử tồn vong là lúc mọi người cần phải đồng lòng nhất sức để vượt qua hoạn nạn, thì đám quân tử chính nhân trong triều đình lại thường đấu đá dữ dội nhất, cắn xé nhau sống mái, thậm chí có thể vứt cả giặc ngoại xâm sang một bên để tự sát lẫn nhau?
Đến tận bây giờ, Trương Hi Mạnh cũng không dám nhận là mình đã thấu hiểu hoàn toàn, nhưng ít nhiều thì trong lòng cũng có vài ngộ nhận.
- Từ xưa đến nay, chúng ta vẫn luôn là một quốc gia khổng lồ, dân cư đông đúc, lãnh thổ rộng thênh thang. Một cỗ máy khổng lồ như thế, kẻ ngoài không tài nào tiêu diệt nổi, chỉ có tự mình hủy diệt lẫn nhau thì mới sụp đổ hoàn toàn! Thế nên, chỉ cần chúng ta giải quyết ổn thỏa những vấn đề nội bộ, thì phần lớn thời điểm đều có thể vượt qua khủng hoảng. Suy nghĩ này thoạt nghe thì không sai, nhưng sai ở chỗ nền tảng lập quốc của nhà Tống quá yếu kém, họa ngoại xâm thậm chí còn lớn hơn cả ưu hoạn trong nhà! Đã thế lại còn đẻ ra một cái quái thai Tống Nôm, để lại hậu họa vô cùng tận.
Chu Nguyên Chương lẳng lặng lắng nghe, ngay cả Chu Anh bên cạnh cũng phải vểnhh tai lên, nghe với vẻ cực kỳ nghiêm túc.
- Thói quen thích tự phản tỉnh từ bản thân, cộng thêm việc chỉ chăm chăm bảo vệ tư lợi cá nhân, khiến cho đám sĩ đại phu mỗi khi đối mặt với khủng hoảng lại càng đòi hỏi sự ổn định đến mức cực đoan, sinh ra nỗi sợ hãi tột cùng trước mọi cuộc cải cách. Kẻ nào dám nhảy ra thay đổi, bọn chúng sẽ hợp sức lại vùi dập kẻ đó. Cho dù chẳng có ai dám nhảy ra, bọn chúng cũng sẽ lôi một kẻ tiểu nhân nào đó ra để chỉ trích cho hả dạ. Mục đích của bọn chúng không phải để giải quyết vấn đề, mà là để người ta tưởng rằng bọn chúng đang giải quyết vấn đề.
- Thế chẳng phải là tự lừa mình dối người hay sao?
Chu Anh nghe đến đây không nhịn được mà bật cười châm chọc.
Trương Hi Mạnh gật đầu:
- Quả thực là tự lừa mình dối người, nhưng ngặt một nỗi nào có cách nào khác. Đại đa số sĩ đại phu ngoài thơ ca phú họa, đạo đức thánh hiền ra thì chẳng biết một cái quỷ gì sất. Một số ít người có hiểu biết rộng, nhưng vì vướng bận lợi ích cá nhân nên đành phải xu thời theo dòng nước đục. Những người như Văn Thiên Tường, vừa có năng lực lại vừa sẵn sàng đứng ra gánh vác việc công, cuối cùng lại trở thành cái gai trong mắt mọi người. Bọn chúng không dìm chết hắn ta cho bằng được thì sao có thể làm nổi bật lên cái sự vô dụng của cả đám bọn chúng chứ!
Lông mày Chu Nguyên Chương giật liên hồi. Mang thân phận của một vị đế vương sắp bước lên ngai vàng, nắm giữ thiên hạ trong tay, nghe những đạo lý này mà trong lòng cảm thấy vô cùng phiền muộn và khó chịu.
Thực ra những điều Trương Hi Mạnh vừa giảng không chỉ xảy ra riêng với triều Tống, chỉ là ở bọn chúng thì mọi chuyện bộc lộ quá rõ ràng mà thôi.
Hãy nhìn sang triều Nguyên hiện tại đi, chẳng phải cũng vừa bức tử Thác Thác đó sao?
Nhà Tống với nhà Nguyên, anh em chẳng bên nào phải cười chê bên nào, cứ hễ đến lúc vong quốc diệt vong thì đều một giuộc như nhau cả!
- Tiên sinh, hay là chúng ta bàn xem nên làm thế nào để tránh khỏi cục diện này đi?
Trương Hi Mạnh trầm ngâm suy nghĩ một lát, đoạn đáp:
- Chúa công, nguyên nhân dẫn đến cơ sự này thì có rất nhiều, nhưng bề tôi cho rằng then chốt vẫn nằm ở cái tầng lớp sĩ nhân đang đứng cao ngạo trên đầu trên cổ thiên hạ kia... Chúa công hỏi vì sao bọn chúng lại mất phương hướng và tung ra những nước đi ngu ngốc vào thời khắc sinh tử? Trải qua bao triều đại thay đổi, tầng lớp sĩ nhân lúc nào cũng đứng trên cao, bọn chúng sẽ chẳng bao giờ mất nước cùng với vương triều cả, đã vậy thì hà cớ gì phải liều cái mạng già của mình? Thế nên, ngoại trừ một số ít sĩ nhân coi trọng đại nghĩa quốc gia sẵn sàng hy sinh thân mình vì nước, thì số còn lại chẳng qua chỉ là đám cỏ đầu tường mà thôi.
- Muốn giải quyết vấn đề này, đáp án xem chừng cũng đã sắp lộ diện rồi... Đó chính là biến tất cả mọi người thành sĩ. Bách tính thiên hạ đều có thể làm sĩ, và những kẻ sĩ trong thiên hạ đều là bách tính.
- Sĩ là bách tính, bách tính là sĩ?
- Không sai. Từ xưa đến nay, các triều đại đều dùng sĩ nhân để trị quốc, nhưng ngặt một nỗi đám sĩ nhân này lại chẳng bao giờ chịu đồng lòng với muôn dân trăm họ. Thế nên bề tôi cho rằng, cho dù là Tam cương ngũ thường hay là nhân chính vương đạo đi chăng nữa, thì cũng chẳng phải là gốc rễ vấn đề.
- Thế cái gì mới là gốc rễ?
- Chính là đất nước này! Sĩ nhân gì đi nữa, việc đầu tiên phải làm chính là yêu nước!