Đánh chiếm vùng Lĩnh Nam có lẽ là trận chiến nhẹ nhàng nhất của Chu Nguyên Chương từ trước đến nay. Thời gian ngắn ngủi, giao phó cho những vị tướng lệch sư như Chu Lượng Tổ, Châu Đức Hưng, họ nhanh chóng chiếm lấy các châu huyện, tung hoành ngang dọc chẳng gặp chút trở ngại.
Hà Trân đầu hàng, mấy vạn quân lính bị bắt làm tù binh.
Đánh lấy dễ như thò tay lấy đồ trong túi, nhẹ nhàng vô cùng.
Trận chiến thế này, sao lại phải nhọc đến đại giá của Ngô vương?
Nhưng trên thực tế, không chỉ Chu Nguyên Chương, mà cả Trương Hi Mạnh, Tham chính Chu Thăng, Hàn lâm học sĩ Tống Liêm, Thị đọc học sĩ Diệp Sâm, Thị giảng học sĩ Chương Dật, cùng với những người như Thi Bửu Nhân, Cao Khải, Trương Vũ, Từ Bôn... hầu như một phần ba văn thần dưới quyền Chu Nguyên Chương đều theo quân nam chinh, cùng nhau đáp thuyền thẳng tiến thành Quảng Châu.
Kể cả đám gà mờ vừa đỗ khoa thi thương nghiệp cũng theo quân xuôi Nam, khí thế hừng hực.
Gió oi nức thổi vào mặt, lòng người cũng theo đó mà nôn nao, phiền muộn.
Vài kẻ từ phương Bắc đến rõ ràng không chịu nổi cái nóng oi ả của vùng Lĩnh Nam, bắt đầu xuất hiện những triệu chứng không hợp thủy thổ.
Giang Kha tỏ rõ khả năng dụng nhân như thần, việc nào cũng rành mạch. Dựa vào những bài thuốc và dược liệu mang theo, hắn đã giúp đỡ rất nhiều người. Đến nỗi những đồng khoa có điểm số cao hơn hắn nhiều cũng phải cung kính, vô cùng khách khí.
Sau bữa cơm chiều, khi ngọn gió mát vừa thổi lên, mọi người lại quây quần bên nhau, lớn tiếng trò chuyện, cười nói vui vẻ.
Trong đám đông ấy, Trần Địch cũng góp mặt.
- Chủ thượng và Trương tướng quân chuyến này đích nhãn hướng về Nhai Sơn, ta dẫu là thương nhân, hiểu biết chẳng được bao nhiêu... nhưng chỉ nghe nói Tông Thiếu đế bỏ mình ở chốn ấy, cảnh tượng dường như vô cùng bi tráng?
Ánh mắt Trần Địch nhìn sang Giang Kha, đầy vẻ chờ mong câu trả lời.
- Quả thực vô cùng bi tráng. - Giang Kha ngẫm nghĩ rồi đáp: - Thuở ấy Lâm An thất thủ, Tống Cung đế mới năm tuổi đã đầu hàng triều Nguyên. Thế nhưng những kẻ mang lòng trung nghĩa nào chịu khuất phục, Dương Thục phi dưới sự bảo vệ của Quốc cữu Dương Lượng Tiết đã đưa theo hai người con trai trốn khỏi Lâm An, chạy về phương Nam liên lạc với nghĩa sĩ, mưu đồ tiếp tục kháng Nguyên. Nơi họ đến đầu tiên là Phúc Châu, sau đó quân Nguyên kéo tới, lại chạy sang Tuyền Châu. Khi ấy thương nhân Tuyền Châu là Bồ Thọ Cảnh không cho quân thần nhà Tống vào thành, trái lại còn tàn sát tôn thất họ Triệu, phản chủ cầu vinh, bỉ ổi vô liêm sỉ!
Trần Địch bỗng giật mình, vội hỏi:
- Ta nghe nói Bồ Thọ Cảnh này là người Sắc Mục, triều Nguyên rất trọng dụng hắn? Hậu duệ nhà họ Bồ vinh hoa phú quý, kéo dài đến tận bây giờ vẫn vô cùng hiển hách!
Lúc này người vây lại ngày càng đông, trong đó có cả kẻ chuyên bán sách lậu. Hắn bỗng nhảy chồm lên, lớn tiếng:
- Ta cũng từng nghe qua chuyện nhà họ Bồ vô liêm sỉ, phản bội nhà Tống. Chúng ta nên dâng biểu lên Ngô vương, sau khi tiến vào Tuyền Châu, phải giáng toàn bộ dòng họ nhà họ Bồ xuống làm nô bộc, nam làm nô, nữ làm kỹ nữ, đời đời kiếp kiếp mãi mãi hèn m hạ. Để ngàn người giẫm, vạn người đạp! Tốt nhất, tốt nhất là đúc thêm mấy bức tượng quỳ, y như cách đối phó với Triệu Cấu vậy mới hả giận!
Đừng nhìn cái miệng thúi của tiểu tử này, nhưng chủ đề vừa rồi lại được mọi người đồng tình. Kẻ tiểu nhân phản chủ đầu hàng, ai ai cũng khinh bỉ.
Mọi người nhao nhao lên tiếng, đòi báo thù cho nhà Tống.
Thế nhưng trong đám đông, có người khẽ lắc đầu.
Kẻ có ý kiến trái ngược này tên là Chu Đồng, hắn có một người đại ca tên là Chu Dị, còn cha hắn chính là Chu Thăng.
Trần Địch cười nói:
- Tiểu Chu học sĩ có cao kiến gì chăng? Nói nghe thử xem!
Chu Đồng trầm ngâm giây lát rồi đáp:
- Nhà họ Bồ vô đức vô liêm sỉ, đáng phải chịu quả báo, xử lý ra sao ta không có ý kiến. Chỉ là ta phản đối việc báo thù cho nhà Tống. Sự diệt vong của nhà Triệu Tống, tuy nguyên nhân bề ngoài là do người Mông Cổ, nhưng xét cho cùng vẫn là do bản thân họ không biết vươn lên. Theo ý ta, giang sơn ấy sớm nên diệt vong!
- Sao lại nói thế? - Trần Địch hiếu kỳ hỏi.
Những người khác tuy đã đỗ đạt qua kỳ thi, nhưng trình độ văn hóa mỗi người mỗi khác. Nhờ những lão sổ sách của các thương hiệu, hay thậm chí là hòa thượng trong miếu xuất thân như thế mà có thể giảng giải ngọn ngành về sự diệt vong của nhà Nam Tống, quả thực là làm khó họ rồi.
Chu Đồng liền nói:
- Chưa nói đến chuyện khác, kẻ tiên phong đánh sập nhà Tống chính là hàng tướng Phạm Văn Hổ. Tên khốn này không tuân lệnh điều tiết, đại chiến đến nơi mà còn tranh quyền đoạt lợi, chìm đắm trong hưởng lạc, uống rượu vui chơi, chỉ biết khoác lác với Giả Tự Đạo... Đến khi giao chiến thì thua trận liên tiếp. Khi được lệnh tiếp ứng, kết quả chỉ vì tiếng chim kêu mà tưởng lầm là quân Nguyên đánh tới, liền thối lui ba mươi dặm, trơ mắt nhìn quân đồng minh bị tiêu diệt hoàn toàn!
- Kẻ vô dụng như thế lại được Giả Tự Đạo che chở, sau khi binh bại ở Tương Phàn thì chỉ bị giáng một cấp, vẫn tiếp tục trấn giữ thành trì kiên cố An Khánh. Đến khi quân Nguyên kéo tới, hắn lại dâng thành đầu hàng! Ngược lại còn thành tay sai cho triều Nguyên, làm tiên phong diệt Tống. Triều đại Triệu Tống từ lâu đã chẳng còn chuyện phải quấy, đúng sai gì nữa.
- Lại thêm khi Lâm An thất thủ, số văn thần võ tướng tàn dư hội tụ binh mã nghĩa sĩ, trốn chạy đến tận đất Lĩnh Nam, mưu đồ tập hợp binh mã chống Nguyên. Thế nhưng vào lúc ấy, mấy vị trọng quan đấu đá không ngừng, Văn thừa tướng bị trục xuất, Lục Tú Phu và Trương Thế Kiệt thì bị chèn ép... Kẻ thù càng ép sát, thời khắc sinh tử ngàn cân treo sợi tóc, gió mưa bời bời bao nhiêu thì càng phải đề phòng người một nhà, càng không thể bỏ qua hiềm khích cũ để cùng chung cừu hận. Sự diệt vong của nhà Triệu Tống, bốn phần mất vì người Mông Cổ, sáu phần mất vì nội chiến! Đó chính là cách nhìn của ta!
Chu Đồng vốn là một người ôn nhu nhã nhặn, nhưng khi nhắc đến sự diệt vong của nhà Triệu Tống, giọng hắn lại trở nên hào hùng sục sôi.
Mọi người có mặt đều chăm chú lắng nghe. Rất nhiều người lần đầu tiên mới biết kẻ tiên phong diệt Tống hóa ra lại là một tên hàng tướng... cũng lần đầu nghe nói vị đại trung thần là Văn thừa tướng lại bị nghi kỵ, rồi bị trục xuất. Một vị trung thần như thế mà còn không được trọng dụng, thì việc nhà Triệu Tống diệt vong cũng là điều hợp lẽ trời.
Đứng ra báo thù cho một đám người tự tìm đường chết như thế, ngẫm lại hình như quả thật có chút không hợp lý cho lắm.
Nhưng đối mặt với cục diện này, rốt cuộc nên nhìn nhận thế nào đây?
Đám người bọn họ vượt ngàn dặm xa xôi, thuyền xe mệt nhọc thẳng tiến Nhai Sơn để chiêm ngưỡng chiến trường xưa, rốt cuộc là vì điều gì? Là tiếc nuối cho sự diệt vong của nhà Triệu Tống, hay là phản kháng sự tàn bạo của triều Nguyên?
Rốt cuộc phải định đoạt lập trường ra sao, tầm quan trọng của chuyến đi này nằm ở đâu?
Sử sách rành rành, biển trời bao la, phải đối đãi với người xưa như thế nào đây?
Mọi người bắt đầu tranh luận kịch liệt, nhưng dần dần, tiếng nói lại nhỏ hẳn đi. Giang Kha và Chu Đồng đều cúi gằm mặt, mang theo nỗi buồn cho sự bất hạnh và tức giận vì sự bất tài.
Những người khác bàn luận một hồi cũng chẳng tìm ra đầu mối, đành ngậm miệng không nói nữa. Chỉ có tên bán sách lậu là vẫn chưa phục, càu nhàu:
- Các người đúng là đồ cổ hủ, bàn chuyện đúng sai làm gì? Đức Khổng Tử còn phải kiêng dè người tôn quý thay cho họ nữa là! Theo ta thấy, chi bằng khi viết sử thì cứ dùng ngòi bút mùa thu là xong. Triều Đại Tống vua cực kỳ ngay thẳng, bề tôi cực kỳ hiền đức, tướng sĩ trung dũng, hy sinh quên mình. Chỉ là vận số đã hết, không địch nổi thiên mệnh. Nếu vẫn cảm thấy tiếc nuối, thì cứ nói nhiều hơn về hai mươi vạn người tuẫn tiết vì nước, khiến đời sau cảm động rơi lệ là đủ rồi.
- Câm miệng! - Giang Kha nổi giận. - Sử sách ngàn thu, há dung ngươi muốn ăn nói hồ đồ thế nào thì nói? Cẩn thận ta đấm cho mi một trận!
Tên bán sách co rụt cổ lại vì sợ hãi nhưng vẫn không phục, hừm một tiếng:
- Ngươi bảo ta nói bậy, nhưng ta đọc mấy quyển sử cũng đều một giọng điệu ấy cả, thế mới biết người xưa cũng chỉ toàn dùng văn vẻ để bịp bợm mà thôi!
Giang Kha thực sự muốn cho hắn một đấm, ngặt nỗi Chu Đồng lại thở dài:
- Lời này nói ra cũng không hẳn là sai, cuối cùng quy kết về thiên mệnh vận số là xong. Thế nhưng mấy năm gần đây, Trương tướng quân đã viết mấy bài văn nói rằng thiên ý chính là lòng dân, đã lật đổ cái thuyết thiên mệnh ấy rồi. Nếu chúng ta cũng đem sự diệt vong của Triệu Tống quy kết như thế, rõ ràng là quá nông cạn. Ta nghĩ Trương tướng quân chuyến này đích thân đến đây, ắt là có cao luận. Chúng ta có lẽ nên chờ mong xem sao.
Chờ mong Trương Hi Mạnh sẽ đưa ra cao luận gì ư?
Giờ phút này, trong đại doanh trung quân, các bậc trọng thần tề tựu đông đủ, bầu không khí cũng đang tranh luận vô cùng gay gắt. Điều khiến người ta kinh ngạc là Lưu Tam Ngô cũng có mặt trong số đó, đồng thời tại hiện trường còn có vài vị Nho sĩ đất Lĩnh Nam.
Thứ bày trước mặt họ chính là xấp văn bản mấy vạn chữ do Trương Hi Mạnh viết cho Chu Nguyên Chương.
Mọi người chuyền tay nhau đọc, càng đọc càng kinh tâm động phách. Ngay cả những người đã quen với sự sắc sảo của Trương Hi Mạnh như Tống Liêm lúc này cũng rơi vào chấn động.
Còn Lưu Tam Ngô thì ngồi đứng không yên, kinh hoàng đến mức phải đứng phắt dậy.
Hắn chần chừ hồi lâu mới gom đủ dũng khí nói:
- Trương tướng quân, tại hạ... tại hạ cho rằng luận điệu này không thỏa đáng, không nên nói thế.
Nghe vậy, Cao Khải và mấy người nữa liền định đứng dậy phản bác, nhưng Trương Hi Mạnh lại cười ha hả bảo:
- Hôm nay mời mọi người đến đây để thảo luận việc này, chính là để kiểm điểm quá khứ, mưu tính tương lai. Có chỗ nào không thỏa đáng, cứ việc nói thẳng ra, quang minh chính đại, người nói không có tội!
- Trương tướng quân đã nói vậy, thì tại hạ cả gan xin thỉnh giáo... Văn thừa tướng, Lục Tú Phu cùng vô số người trung nghĩa tuẫn quốc, họ đều là sĩ đại phu, sao Trương tướng quân lại phải chê bai kẻ sĩ? Hàng ngàn năm nay, kẻ sĩ trên phò tá thiên tử, dưới trị vạn dân, đắc chí thì giúp đỡ thiên hạ, gặp thời vận kém thì giữ mình trong sạch. Các triều đại trút ra bao đời danh thần, tiên hiền nối tiếp nhau. Đạo thống được truyền thừa, văn mạch được tiếp nối, đều nhờ vào công lao của kẻ sĩ. Ngay trong đại doanh này, danh thần hồng nho cũng có rất nhiều, tại hạ sợ rằng luận điểm của Trương tướng quân sẽ... sẽ làm tổn thương lòng người thiên hạ mất.
Nói xong, Lưu Tam Ngô còn cẩn thận nhìn quanh một lượt, hy vọng nhận được sự hưởng ứng. Nhưng ngặt một nỗi, Chu Thăng mím chặt môi không nói một lời, Tống Liêm cũng chỉ nhíu mày, liên tục nhìn vào xấp văn bản do Trương Hi Mạnh viết, dường như trong thâm tâm ông ta đã lờ mờ ngộ ra điều gì đó.
- Điều ta muốn nói không phải là một cá nhân kẻ sĩ nào, mà là tầng lớp sĩ đại phu. - Trương Hi Mạnh trầm giọng nói: - Từ thời Tần Hán Tùy Đường đến nay, địa vị kẻ sĩ không ngừng nâng cao. Đến thời nhà Triệu Tống, câu nói thiên tử cùng sĩ đại phu cộng thiên hạ đã trở thành chuyện ai ai cũng biết. Mà kẻ sĩ lúc bấy giờ cũng không còn lấy thiên hạ làm trọng trách của mình nữa. Bảo toàn danh tiếng, bảo vệ gia tộc đã trở thành suy nghĩ cốt lõi sâu thẳm trong tâm can đa số kẻ sĩ. Thời thái bình, chuyện gia đình và đất nước quả nhiên còn có thể song toàn. Thế nhưng đến thời khắc sinh tử còn mất, đa số kẻ sĩ việc đầu tiên nghĩ đến tất yếu là bản thân mình. Quỳ gối đầu hàng vẫn có thể tiếp tục vinh hoa phú quý, còn nếu danh tiếng bại hoại, mất đi bổng lộc quan chức thì sẽ muôn đời không ngoi lên được. Vào thời điểm then chốt ấy, kẻ sĩ thường bộc lộ sự tranh giành bè phái gay gắt hơn, nội chiến không ngơi nghỉ, công kích lẫn nhau, xem đối phương như kẻ thù không đội trời chung!
Những lời này của Trương Hi Mạnh có thể nói là vô cùng không nể nang. Lưu Tam Ngô muốn phản bác, nhưng lại phát hiện ra rất nhiều người đang ngầm gật đầu đồng tình. Đạo lý rất đơn giản, trong sử sách quả thực ghi chép như thế và thực tế cũng chính là như vậy.
Mỗi khi đại họa mất nước ập đến, sĩ đại phu vẫn luôn đòi hỏi phải duy trì đại cục, duy trì thể thống, phép tắc tổ tông không được tùy tiện thay đổi, trong khi đó thì cắn xé lẫn nhau càng thêm khốc liệt, bè phái hung hãn, coi nhau như kẻ thù. Nếu đem dù chỉ ba phần công lực đấu đá nội bộ ấy ra để đối phó với kẻ thù bên ngoài, thì e rằng đã chẳng đến mức mất nước.
Nhà Triệu Tống là thế, thời kỳ cuối nhà Minh cũng thế, còn đối với nhà Thanh thì có gì phải bàn nữa!
- Suy cho cùng, ta cho rằng căn nguyên chính là việc kẻ sĩ sở hữu những đặc quyền vượt lên trên cả vương triều, họ và bách tính bình thường bị tách biệt... Thế nên ta cho rằng chuyến đi này là để mai táng tư tưởng sĩ đại phu, để tang cho sự diệt vong của nhà Tống, đồng thời kế thừa ý chí kiên cường không chịu khuất phục của quân dân, tiếp nối nhau đứng lên khôi phục Trung Hoa!
- Đó cũng chính là nguồn gốc pháp lý của triều đại mới! - Trương Hi Mạnh quả quyết nói.