Cơ nghiệp càng lớn, làm việc càng khó. Lớn đến một mức nào đó, ngay cả việc giữ cho yên ổn cũng đã vô cùng gian nan, huống chi mơ tưởng thay đổi điều gì.
Hồi quân nhà Chu mới khởi nghiệp, muốn luyện binh thì luyện binh, muốn chia ruộng thì chia ruộng, chẳng cần nói nhiều lời thừa thãi. Việc gì có lợi cho mình thì cứ mạnh dạn làm thôi.
Lúc mới vượt sông, cũng có thể phất đao mở lối mà làm. Thời ấy trên dưới đều cố hết sức chia đều ruộng đất.
Nhưng đến khi đất đai Giang Nam ngày càng rộng, muốn làm tiếp thì mới thấy chỗ nào cũng bị kìm hãm, có một thứ sức mạnh lớn lao, lúc nào cũng cản trở mình.
Sĩ thân địa chủ, hào thương đại phú, học giả trong sĩ lâm, quan lại thư lại, thậm chí cả Chu lão phu tử đã chết mấy trăm năm, tất cả đều túm tụm lại một chỗ, dốc hết sức ôm khư khư phần lợi ích đã có, không chịu buông ra một hào một li.
Cứng không được thì dùng mềm, đấu sức không lại thì đem đạo lý ra nói, mặt ngoài không xong thì mờ ám, bao nhiêu ngân tiền cứ thế mang tới, như thủy ngân chảy loang khắp đất. Chỉ cần có bất kỳ kẽ hở nào là bọn họ nắm ngay lấy; chỉ cần người nào ý chí không kiên định là sẽ bị họ xuyên thủng.
Hậu duệ Chu Hi, hào thương nhà họ Vương, đều là những tay xuất chúng của loại thế lực ấy.
Chu Nguyên Chương ngươi xuất thân cùng dân, có muốn chứng tỏ mình khác biệt, là thiên mệnh quy về không?
Chỉ cần ngươi có ý định ấy, bọn ta lập tức luận chứng ra rằng ngươi và Chu Hi cùng một dòng, vầng hào quang hậu duệ thánh nhân sẽ đội ngay lên đầu ngươi.
Lý Thiện Trường, ngươi xuất thân lại viên nhỏ, có muốn phát tài không, có muốn để lại cho con cháu một gia tài vĩnh viễn không bao giờ tiêu hết không? Chỉ cần ngươi muốn, bọn ta sẽ dâng tận tay, còn vượt xa mong đợi của ngươi.
Nói đi cũng phải nói lại, đã làm cho các ngươi những việc này, các ngươi có nên báo đáp tí nào không? Không cần nhiều đâu, chỉ xin mở một kẽ hở nhỏ, bọn ta tự khắc có cách lấy được thứ mình cần.
Thủ đoạn của Vương Hoàn có tệ đâu?
Nếu không phải bị Trương Hy Mạnh vỡ mánh, lại đúng lúc hắn đi cùng Lý Thiện Trường, e rằng mọi việc đã thành một cảnh tượng khác hẳn.
Mà đổ tiền thẳng không ăn thì người ta cũng biết nghĩ ra thủ đoạn mới, tìm chỗ đau mới, sớm muộn cũng xử được ngươi.
Đứng ở tầng cao ấy, mới nhìn ra được giá trị của Trương Hy Mạnh.
Hắn đã tạo ra một bộ thứ đủ sức thách đấu với Lý học, chiếm được vị trí cao nhất về đạo đức. Nhờ luận đoạn lần thứ ba hưng khởi, hắn đã ban cho quân nhà Chu một tính chính thống không ai sánh kịp.
Làm việc đường đường chính chính, nên Chu Nguyên Chương càng có thể một bước không lùi mà tiến về trước.
Quân chủ có khí phách, lý luận có chỗ dựa, bách tính lại ủng hộ, một hoàn cảnh tuyệt vời để làm việc đã xuất hiện.
Thế nên các đại thần mới có thể liều mình làm việc, đại chính nối tiếp đại chính được đẩy ra.
Sau điều lệ phong lộc, Lại bộ do Lý Tập chủ trì lại ban bố lệnh hưng học.
Lý Tập định chỉ tiêu cho các địa phương: tỷ lệ nhập học ban đầu không được thấp hơn ba phần mười, tỷ lệ nữ đồng không được thấp hơn bốn phần mười rưỡi… và lấy chỉ tiêu đó làm chuẩn để khảo hạch chính tích của quan lại địa phương.
Ngoài ra còn một điều nữa: trong vòng ba năm, tỷ lệ biết chữ ở địa phương không được thấp hơn một phần mười.
Mấy lệnh này ban xuống, quan địa phương đều muốn khóc.
Tỷ lệ nhập học ba phần mười, để thời đại Nguyên thì được bao nhiêu? Người đọc sách thời Nguyên chẳng đáng giá gì, e rằng ba phần trăm cũng không tới.
Nâng lên ba phần mười, tức là phải tăng gấp mười lần!
Gấp mười lần chứ có ít đâu!
Có cho người ta sống nữa không?
Nhưng so với hai điều phía sau, chuyện đó chẳng là gì.
Trong ba phần mười học đồ phải có gần một nửa là con gái… trời đất ơi, giết tôi đi cho xong, không có ai làm thế cả!
Còn tỷ lệ biết chữ chung, ba năm mà đòi tới một phần mười, bảo bọn tôi làm sao? Đến tận ruộng vườn bờ luống mà dạy chữ cho lão nông à?
Điên rồ!
Điên thật rồ!
Lý Tập cũng tự thấy mình điên. Để trước kia, hắn nghĩ còn không dám nghĩ… nhưng giờ cơ hội đặt ngay trước mặt, sao lại không làm?
Bạn cũ kiêm sư đệ của hắn là Đào An tự chuốc lấy cái chết, nghe nói chưa kịp về tới quê đã đổ bệnh bò gối, cuộc đời thế là hết… Bản thân hắn tuổi lớn hơn Đào An, còn lại được bao nhiêu thời gian?
Con người sống một đời, đến tuổi già lại càng quý thời gian. Để lại cho con cháu một gia sản khả quan, hay để lại cho mình một cái tên…
Dốc hết sức hưng lên trường học, khuyến khích người đi học, mấy năm nữa, khi trên đời có hàng ngàn vạn học sinh được hưởng ích, hắn chính là người mở đầu cho giáo hóa.
Thành tựu của một mình mình, thậm chí có thể sánh ngang Khổng Mạnh?
Dù sao thì Khổng lão phu tử cả đời cũng chỉ dạy ba nghìn đệ tử, ta mà nuôi dạy được ba chục triệu người, vì sao không thể sáng danh ngàn đời?
Huống hồ sau khi chia ruộng, nhà nhà đều có chút lương thực dự trữ, có chút thặng dư, có thể nghĩ đến chuyện nâng cao địa vị, đổi mới thể diện môn đình.
Mà đọc sách lại là con đường ổn thỏa nhất, dễ được quần chúng chấp nhận nhất.
Cứ phải hưng học, thiếu tiền cho tiền, thiếu người cho người… đã làm hết sức, lấy gì mà không nên việc?
Không thể nào trái được!
Lý Tập đã thế, Giả Lỗ còn đi quanh Tân An Giang một vòng, khảo sát tận mắt, lại tán gẫu với Hồ Duy Dung rất lâu, toàn bàn chuyện trị thủy tu đê.
Tạm thời chưa trị được Hoàng Hà, lấy Tân An Giang ra tập tay, cũng là hay lắm chứ.
Khi mỗi người đều bận túi bụi, thì kẻ tạo điều kiện cho mọi người làm việc là Trương Hy Mạnh, ngược lại chẳng có việc gì để làm.
Thế này không ổn!
Lẽ nào để ta đi họp phụ huynh cho Chu Anh, đi chứng kiến kỳ thi tốt nghiệp của trẻ con?
Ta đâu có nhàn rỗi đến thế, hơn nữa nếu bảo ta đi xem, thì cũng phải là cấp Từ Đạt, Thường Ngộ Xuân chứ, xem mấy đứa nhóc đóng giả nhà nước làm gì?
Nhất định phải kiếm chuyện gì mà làm thôi.
Nhưng vấn đề là ta có thể làm gì?
Trương Hy Mạnh nhìn lại quyền hành trong tay mình… Danh nghĩa hắn là Hữu tướng, nhưng thực ra không tham dự chính vụ hàng ngày của Trung thư tỉnh. Hắn quản Hàn lâm viện, nhưng việc khởi thảo chỉ dụ, Tống Liêm làm được rồi.
Hắn cũng quản Thái học, việc bồi dưỡng nhân tài, nhưng giờ Lễ bộ còn tích cực hơn hắn nhiều.
Hắn còn phụ trách lập pháp, phụ trách cả ngân hàng vận chuyển… nhưng rốt cuộc mấy việc ấy đều đã có người chuyên trách, không gặp chuyện thì chẳng ai làm phiền được vị đại thần này.
Trước đây Chu Nguyên Chương rảnh rỗi, Trương Hy Mạnh còn qua dạy vài buổi cho lão Chu, đóng vai đế sư một phen. Giờ qua đó, chỉ còn dạy Chu Tiêu đọc sách, dạy nhóc làm sao để khỏi tè dầm…
Từ chỗ việc gì cũng quản được, đến chỗ không biết nhúng tay vào đâu.
Trương Hy Mạnh phát hiện mình thật sự chỉ còn biết uống trà đọc sách… Hay là tự mình nghiền ngẫm, vắt óc nghĩ ra thêm bài viết nào đó?
Hoặc tự tay cất một cái nồi lớn, đun nước chế hơi nước?
Hay may một quả khí cầu nóng, hoặc nghiên cứu nung ximăng?
Trương Hy Mạnh bỗng thấy mông lung, hắn có thể làm gì đây?
Lại một ngày nhàm chán nữa, hắn pha một ấm trà táo, lật Hoài Nam Tử, đúng ngay đoạn làm đậu phụ. Hay bữa trưa làm món đậu hũ Văn Tư nhỉ?
Đang mơ mộng lung tung thì có người đến thăm.
Một nhóc con bé tí, còn mặc quần hớt đái, bồng trong ngực một gói trà.
Phía sau theo hai người đàn bà, một là Ngô vương phi Mã thị, một là nữ quan đầu tiên, Giang Nam!
- Trương tiên sinh, không làm phiền ngài đang hăng say viết lách chứ?
Trương Hy Mạnh vội đón ra, vái chào Mã thị, cười nói:
- Vương phi khách sáo rồi, cả thành Ứng Thiên này, e rằng nơi của tôi nhàn rỗi nhất.
Mã thị ngồi xuống, bồng Chu Tiêu trên tay, cười ha hả:
- Tôi biết hết. Đấy, tôi kiếm việc cho ngài rồi đây.
- Có việc ư? Trương Hy Mạnh tò mò.
Mã thị cầm tay con, đưa gói trà trong ngực nhóc trịnh trọng đặt trước mặt Trương Hy Mạnh.
- Tiên sinh nhận lấy đi, đây là lễ vật gặp mặt bái sư của thằng Tiêu.
Trương Hy Mạnh nhận lấy, bao bì quen thuộc, mùi thơm quen thuộc, nhìn kỹ thì vết rách trên giấy chính do hắn lỡ tay xé ra… Trà Long Tỉnh Tây Hồ của ta đã quay về!
Hắn suy nghĩ một chút là hiểu ngay. Món đồ này bị Lý Thiện Trường coi là chứng cứ tội phạm, trình lên Chu Nguyên Chương. Lão Chu sẽ quan tâm đến khế điền, giấy cầm cố, chứ chẳng thèm để mắt hai cân trà vụn vặt.
Mã thị chắc đã nhìn thấy, thấy cũng tốt nên coi như quà tặng, mang tới cho hắn.
Quanh đi quẩn lại một vòng, cuối cùng vật vẫn về đúng chủ.
Đây là Long Tỉnh ông trời ban cho mình!
Trương Hy Mạnh tỏ vẻ vui mừng hết cỡ, mắt sáng rực lên.
Mã thị lại tưởng hắn thích đứa con cưng Chu Tiêu của mình, lòng càng vui, áp má vào má Chu Tiêu, dịu dàng nói:
- Mau, gọi sư phụ đi!
Nhắc đi nhắc lại hai ba lần, Chu Tiêu cuối cùng mới lấy hết can đảm, ngẩng đầu lên, gọi một tiếng lanh lảnh:
- Sư phụ!
Trương Hy Mạnh đặt trà xuống, dùng bàn tay còn vương mùi trà vỗ vỗ lên người Chu Tiêu, mỉm cười:
- Thế tử điện hạ, từ nay sư phụ dạy hắn đọc sách nhé?
Nhóc con nghiêm túc nhìn người trước mắt, nghiêng đầu, thốt ra hai chữ:
- Cưỡi ngựa!
Trương Hy Mạnh bật cười:
- Không ngờ điện hạ lại yêu võ đấy. Được, lát nữa sư phụ sắp xếp.
Mã thị thấy thầy trò hòa thuận cũng bằng lòng, rồi quay sang nói với Trương Hy Mạnh:
- Trương tiên sinh, chuyện của thằng Tiêu xong rồi, đến lượt cô nhóc này.
Mã thị kéo Giang Nam lại gần mình, cười nói:
- Tôi đã bàn với Ngô vương, để cô ấy qua đây, giúp ngài giám sát các bộ các nha môn, tổng kết tài thuế. Nếu có sai sót, đừng ngại ngùng, cứ nghiêm trị không khoan nhượng!
Rồi Mã thị lại nói:
- Trương tiên sinh, ngài đừng xem thường Giang Nam. Tuy là nữ lưu, nhưng cô ấy giúp tôi quản lý bao nhiêu tác phường, chưa từng sai sót một lần nào. Nếu không phải Ngô vương xin người, tôi nỡ nào nhường cho ngài chứ? Ngài biết chưa? Tuyệt đối không được để cô ấy phải chịu thiệt đâu!
Mã thị dặn dò rối rít, nhưng Trương Hy Mạnh lại nghĩ đến chuyện khác.
Hắn cuối cùng cũng hiểu vì sao có cảm giác không có việc gì để làm… Về cơ bản, Trương Hy Mạnh tuy quản nhiều việc, nhưng trong tay lại thiếu một nha môn hùng mạnh, chẳng khác nào lão hổ mất móng vuốt.
Ví như Lý Thiện Trường, dù bị Trương Hy Mạnh trị đến thảm hại thế nào, hắn vẫn trực tiếp thống lĩnh lục bộ và ngự sử đài, tức là nha môn trực tiếp làm việc.
Chu Nguyên Chương trong tay cũng có Củng vệ ty, lại thêm binh quyền, muốn làm việc gì chỉ cần hạ lệnh.
Dưới tay Trương Hy Mạnh, ngoài Hàn lâm viện thì chỉ có Thái học. Dù hắn có thể nhúng tay vào Hình bộ, cũng chỉ là định ra điều luật mà thôi.
Vậy nên Trương Hy Mạnh muốn làm việc, phải nhờ người khác phối hợp. Bản thân hắn không có một thanh lợi kiếm trong tay, không cách gì trực tiếp tạo ảnh hưởng.
Một khi người khác bận rộn lên, phát huy nguồn lực trong tay tới mức cực hạn, hắn tự nhiên chẳng còn gì để làm.
Chu Nguyên Chương giao cho hắn quyền thống kê tài thuế, giám sát nha môn, tức là trao cho Trương Hy Mạnh quyền hành trực tiếp can thiệp vào mọi nha môn. Lấy đó làm điểm đột phá, các lực lượng khác hắn nắm giữ đều có thể phối hợp theo.
Nói một câu, Trương Hy Mạnh cuối cùng cũng có thể ra tay làm việc.
Tim hắn nóng ran lên, chỉ là quay đầu nhìn thấy Giang Nam đoan trang hiền thục, hắn lại thoáng chùn.
Cô nàng này, có làm nổi không?